Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle çok güzel bir Türkçe etkinliği yapacağız. Resimdeki soruları teker teker, adım adım inceleyip hep birlikte çözeceğiz. Unutmayın, her sorunun bir cevabı var ve bu cevaplara ulaşmak için dikkatlice düşünmek yeterli. Hazır mısınız? Başlayalım!
1. Aşağıda verilen “oklava” kelimesinin TDK Güncel Türkçe Sözlük’teki tanımını inceleyerek soruları cevaplayınız.
Hamur açmakta kullanılan, silindir biçiminde, uzunca, ince değnek.
1.a. Oklavanın günlük hayatta amacı dışındaki kullanımından hareketle tanımlandığı aşağıdaki cümleyi inceleyiniz.
Kanepenin arkasına kaçan eşyaları almaya yarayan uzun, ahşap mutfak gereci.
Sevgili çocuklar, burada oklavanın gerçek tanımı olan “hamur açmak” işlevinin dışında, yani amacı dışında kullanıldığı bir durumdan bahsediliyor. Cümlede oklava, kanepenin arkasına kaçan bir şeyi almak için kullanılan bir araç olarak anlatılmış. Bu da bize bir eşyanın sadece tek bir işe yaramadığını, bazen farklı ihtiyaçlar için de kullanılabileceğini gösteriyor. Tıpkı oklavanın hamur açmak dışında, uzanamadığımız bir yere yetişmek için de kullanılması gibi.
Çözüm:
Bu cümlede, oklavanın asıl görevi olan “hamur açmak” yerine, başka bir amaçla, yani “kanepenin arkasına kaçan eşyaları almak” için kullanıldığı anlatılmıştır. Oklava, uzun ve ince yapısı sayesinde bu tür durumlarda bir uzatma aracı görevi görebilir. Bu durum, bir eşyanın birden fazla işlevde kullanılabileceğini, hatta bazen yaratıcı çözümlerle amacı dışında da değerlendirilebileceğini gösteriyor.
1.b. Aşağıda bazı eşyalar, amacı dışında kullanılma durumlarından hareketle tanımlanmıştır. Bu eşyaların ne olduğunu bulup karşılarına yazınız.
Haydi bakalım, şimdi de bize amacı dışında anlatılan eşyaların ne olduğunu bulalım. Biraz düşünelim, günlük hayatta hangi eşyalar bu tanımlara uyuyor olabilir?
Çözüm:
- Ayna karşısında saçımızı tararken birden mikrofona dönüşen kişisel bakım aracı.
Bu tanım bize bir saç fırçasını veya tarakı çağrıştırıyor. Saçımızı tararken şarkı söylemeye başlayınca, sanki o bir mikrofonmuş gibi kullanırız, değil mi?
- İç içe geçirilerek kocaman bir topa dönüşen giyim eşyası.
Evet, bu kesinlikle çorap! Kirli çoraplarımızı veya eşi olmayan çoraplarımızı yuvarlayıp top yaparız. Hatta bazen birbirimize atmaca oyunu bile oynarız.
- Topuz yapmaya yarayan kırtasiye malzemesi.
Bu da kalem olmalı! Özellikle uzun saçlı arkadaşlarınız bilir, aniden bir topuz yapmak gerektiğinde elimize geçen ilk kalemle saçımızı tuttururuz.
- Sallanan masaların emektar sabitleyicisi.
Bu tanım ise kitap, kağıt destesi veya takoz gibi bir şeye ait. Masamız sallandığında altına bir şeyler koyarak onu sabitleriz. En çok da eski kitaplar, defterler bu işe yarar.
1.c. Günlük yaşamınızda kullandığınız iki eşya belirleyiniz. Bu eşyaların yaygın kullanım işlevleri dışında ne amaçlarla kullanıldığını defterinize yazınız.
Şimdi sıra sizde! Kendi çevrenizden iki eşya seçip, onların asıl görevi dışında neler için kullanılabileceğini düşünün. Ben size örnek olması için iki tane seçtim, siz de kendi örneklerinizi düşünebilirsiniz.
Çözüm:
Öğretmeninizin örnekleri:
- 1. Eşya:Kumanda
- Yaygın kullanım amacı: Televizyon, klima gibi elektronik cihazları uzaktan kontrol etmek.
- Amacı dışındaki kullanım:
- Kapı zili çalmak için uzanamadığında kullanmak.
- Yerdeki küçük bir nesneyi itmek veya çekmek.
- Sinekleri kovalamak için sallamak.
- 2. Eşya:Terlik
- Yaygın kullanım amacı: Ayaklarımızı korumak ve ev içinde giymek.
- Amacı dışındaki kullanım:
- Sinek veya böcek öldürmek.
- Kapı aralığını sabitlemek için takoz olarak kullanmak.
- Ulaşamadığımız bir şeyi itmek veya çekmek.
1.ç. Bu eşyaları etkinliğin “a” maddesindeki gibi bir sözlük maddesi veya kendi belirlediğiniz bir yapıda (bilmece, reklam metni, sosyal medya sayfası vb.) defterinizde tanıtınız. Yazınızda özgün ve mizahi bir dil kullanmaya özen gösteriniz.
Harika! Şimdi seçtiğiniz bu eşyaları, amaç dışı kullanımlarını da işin içine katarak, eğlenceli ve yaratıcı bir şekilde anlatalım. Tıpkı bir bilmece, komik bir reklam veya sosyal medya paylaşımı gibi düşünebilirsiniz.
Çözüm:
Öğretmeninizin örnekleri:
Kumanda: Evin Gizli Kahramanı!
Akşamları koltuğuna kurulmuş, keyif çatmak isteyenlerin vazgeçilmeziyim. Tek bir tuşla dünyaları değiştiririm, kanallar arasında sörf yaptırırım. Ama dikkat! Sadece televizyonun değil, bazen evin de kahramanıyım. Yerdeki ulaşılmaz nesneleri iten gizli güç, sinekleri kovalayan rüzgar, hatta kapı çalmaya üşenenlerin kurtarıcısıyım! Pillerim bitince anlamsız bir plastik parçası olsam da, doluyken evin en güçlü süper kahramanıyım! Sakın beni kaybetmeyin, yoksa hayat durur!
Terlik: Ayakların Konforu, Evin Silahı!
Ayaklarınızı sarar sarmalar, yere sağlam basmanızı sağlarım. Evin içinde sessizce dolanır, adımlarınıza yumuşaklık katarım. Ama benim bir de gizli bir yönüm var! Evde aniden beliren bir sinek mi var? İşte o an, ben bir anda “uçan daire”ye dönüşürüm! Kapı sürekli kapanıyor mu? Beni sıkıştırın arasına, anında takoz olurum! Yaramaz kediler peşinizde mi? Beni onlara doğru fırlatın, hemen kaçarlar! Gündüzleri masum bir giysi, geceleri evin gizli silahıyım. Benden korkan sinekler, bana minnettar ayaklar! Her evin olmazsa olmazıyım!
2. Aşağıdaki metni okuyup soruları cevaplayınız.
AKLINLA BİN YAŞA
Arabamızı park ettiğimiz otopark çok büyük ve kalabalıktı. Buraya ne zaman gelsek arabamızı bulmakta zorlanıyorduk. Ben, yanına park ettiğimiz araçları aklımda tutmaya çalışıyordum, fakat otoparka döndüğümüzde o araçların yerine başka araçlar park etmiş oluyordu. Onları aklımda tutmam hiçbir işe yaramıyordu.
2.a. Başlık, görsel ve metnin ilk bölümünden hareketle metnin devamında neler olabileceğini tahmin ediniz. Tahmininizi ve tahmininizin gerekçesini yazınız.
Şimdi dedektiflik zamanı! Metnin başlığına, resme ve ilk bölümdeki bilgilere bakarak hikayenin nasıl devam edeceğini tahmin edelim. Unutmayın, tahminlerimizi neden yaptığımızı da açıklayacağız.
Adım 1: Başlığı incele.
- Başlık: “AKLINLA BİN YAŞA”. Bu başlık, zekice bir çözüm bulunacağını, akıllıca bir fikir ortaya çıkacağını düşündürüyor.
Adım 2: Görseli incele.
- Görselde, bir arabanın üzerine bağlı renkli balonlar görüyoruz. Bu balonlar, arabayı uzaktan fark etmeyi kolaylaştıracak bir işaret gibi duruyor.
Adım 3: Metnin ilk bölümünü incele.
- Metnin ilk bölümünde, yazarın arabasını büyük ve kalabalık bir otoparkta bulmakta zorlandığı anlatılıyor. Yanındaki arabaları aklında tutmaya çalışsa da, bu işe yaramıyor çünkü otoparka geri döndüğünde o arabaların yerinde başkaları oluyor. Yani, arabayı kolayca bulmak için bir çözüm gerekiyor.
Çözüm:
Tahminim: Metnin devamında, yazarın arabayı otoparkta kolayca bulabilmek için zekice bir yöntem bulduğunu okuyacağız. Sanırım görseldeki gibi arabalarına renkli bir balon bağlayacaklar ve böylece arabalarını uzaktan kolayca fark edebilecekler.
Tahminimin gerekçesi:
- Metnin başlığı olan “AKLINLA BİN YAŞA” ifadesi, soruna karşı akıllıca bir çözüm bulunacağını işaret ediyor.
- Görselde, bir arabanın üzerinde uçan balonlar var. Bu balonlar, kalabalık bir otoparkta arabayı diğerlerinden ayırmak için harika bir işaret olabilir.
- Metnin ilk bölümünde de arabayı bulma sorunu açıkça anlatılmıştı. Bu yüzden, devamında bu soruna bir çözüm getirileceğini tahmin ediyorum.
2.b. Metnin devamını okuyarak tahmininizin doğruluğunu kontrol ediniz.
Bu sefer hazırlıklı geldim. Uçan balonumu da yanıma aldım. Annem arabayı park etti. Araba-dan indi. Ben de uçan balonumun ipini kapıya sıkıştırıp arabadan indim. Annem balonu görünce, balonun orada kaldı kızım, dedi. İçimden güldüm. Onu ben sıkıştırdım, dedim. Ne-den, dedi. Tekrar otoparka döndüğümüzde arabamızı aramamak için, dedim. Bu balonu her yerden görebiliriz. Aklınla bin yaşa Sema, dedi annem. Nasıl akıl ettin sen bunu? Aferin sana, kırk yıl düşünsem aklıma gelmezdi.
Hatice UÇAR
Vay canına! Tahminimiz ne kadar da doğru çıktı, değil mi? Sema’nın annesi bile bu fikre şaşırmış. Şimdi tahminimizin ne kadar doğru olduğunu açıklayalım.
Çözüm:
Tahminimin doğruluğu: Evet, tahminimiz doğru çıktı! Metnin devamında aynen tahmin ettiğimiz gibi, Sema adındaki kız çocuğu, arabayı otoparkta kolayca bulabilmek için arabasının kapısına renkli bir balonun ipini sıkıştırıyor. Böylece, balonu uzaktan görerek arabalarını rahatlıkla bulabiliyorlar. Annesi de bu zekice fikre hayran kalıyor ve Sema’yı tebrik ediyor. Bu, “AKLINLA BİN YAŞA” başlığının ve görselin ne kadar anlamlı olduğunu gösteriyor.