Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki bu güzel etkinlikleri hep birlikte inceleyeceğiz ve cevaplayacağız. Dilimizin ne kadar zengin olduğunu, duygu ve düşüncelerimizi ifade etmek için ne kadar çok güzel sözümüz olduğunu göreceğiz. Hadi başlayalım!
a. Türkçemizin anlatım gücü ve zenginliğini yansıtan aşağıdaki metni okuyunuz.
Arkadaşlar, metni dikkatlice okudunuz mu? Burada Türkçemizin ne kadar güzel ve zengin olduğunu anlatan, özellikle askerlik gibi özel durumlarda kullanılan kalıp sözleri görüyoruz. Bir arkadaşımızın abisi askerden izne geldiğinde ona “Şafak kaç?” diye sorduğumuzda aslında “Askerliğin bitmesine ne kadar kaldı?” demek istiyoruz. O da bize “Atarsa 42!” diye cevap vererek “42 gün sonra askerliğim bitiyor!” demek istiyor. Ne kadar ilginç ve pratik değil mi? Sonra biz de ona “Hayırlı tezkereler!” diyerek güzel dileklerimizi iletiyoruz. İşte dilimiz böyle durumlarda bize kısacık, özlü ve anlamlı ifadeler sunuyor.
b. Aşağıdaki durumlara uygun iyi dilek, temenni, dua vb. sözleri örnekteki gibi yazınız.
Haydi şimdi de farklı durumlarda kullanabileceğimiz güzel dilekleri hep birlikte bulalım. Bunlar günlük hayatımızda sıkça kullandığımız, karşımızdaki kişiye değer verdiğimizi gösteren sözlerdir.
Yemek hazırlayan kişiye:“Eline sağlık! / Ellerin dert görmesin.” deriz.
Bu söz, birisi bizim için yemek yaptığında, onun emeğine ve çabasına teşekkür etmek için kullanılır. Yemeği çok beğendiğimizi ve yapan kişinin ellerinin hiç yorulmamasını dilediğimizi gösteririz.
Bayram ziyaretinde büyüklerimize:
Bayramlar, büyüklerimizle bir araya geldiğimiz, onları ziyaret ettiğimiz özel günlerdir. Onların ellerini öperken veya bayramlaşırken şu sözleri söyleyebiliriz:
- “Bayramınız mübarek olsun!”
- “Ellerinizden öperim, iyi bayramlar!”
- “Hayırlı bayramlar dilerim.”
Bir tanıdığımız yolculuğa çıkacağında:
Bir yakınınız veya arkadaşınız bir yere giderken, onun sağ salim gidip gelmesini dileriz. Bu dilekler, onun yolunun açık olması içindir:
- “Güle güle git, sağ salim gel!”
- “Hayırlı yolculuklar dilerim.”
- “Yolun açık olsun.”
Bir oyunda birinci olan kişiye:
Bir yarışmada, oyunda veya sınavda başarılı olan, birinci gelen arkadaşımızı kutlarız. Bu, onun başarısını takdir ettiğimizi gösterir:
- “Tebrik ederim, harikasın!”
- “Şampiyon sensin!”
- “Başarılarının devamını dilerim.”
Alışveriş yaptığımız kişiye:
Bir dükkândan veya pazardan bir şey aldığımızda, satıcıya işlerinin iyi gitmesini, kazancının bereketli olmasını dileriz. Bu, ona karşı nezaketimizi gösterir:
- “Hayırlı işler dilerim.”
- “Bereketli olsun kazancınız.”
Komşumuzun bebeği doğduğunda:
Yeni bir bebek dünyaya geldiğinde, bu çok mutlu bir olaydır. Aileyi tebrik eder, bebeğin sağlıklı ve hayırlı bir ömür geçirmesini dileriz:
- “Gözünüz aydın olsun!”
- “Allah analı babalı büyütsün, hayırlı bir evlat olsun.”
- “Hoş geldin bebek!”
c. Seçtiğiniz kalıp sözlerden biri ile ilgili küçük bir kart açıklayıcı bir paragraf yazınız. Yazınızda aşağıdaki sorulardan ve yeni öğrendiğiniz söz varlığı unsurlarından yararlanınız.
Şimdi de az önce yazdığımız dileklerden birini seçelim ve onunla ilgili biraz daha konuşalım. Ben “Gözünüz aydın!” sözünü seçtim. Bakalım bu söz bize neler anlatıyor:
“Gözünüz aydın!” sözü, hayatımızdaki en güzel ve mutlu anlarda kullandığımız, içten bir dilektir çocuklar. Genellikle bir aileye yeni bir bebek katıldığında, uzun süredir beklenen bir haber geldiğinde, bir hasta şifa bulduğunda veya bir yakınınızın büyük bir başarısını öğrendiğinizde söylenir. Bu sözle, karşıdaki kişinin yaşadığı o büyük sevince ortak olduğumuzu, onun adına ne kadar mutlu olduğumuzu dile getiririz. Sanki gözlerimiz de o sevinçle parlamış, aydınlanmış gibi bir anlamı vardır.
Bu sözü ilk kimden duydunuz?
Ben bu sözü ilk olarak babaannemden duymuştum. Komşumuzun yeni bir bebeği olduğunda, babaannem onlara “Gözünüz aydın olsun!” demişti. O zaman ne kadar güzel bir dilek olduğunu anlamıştım.
Bu söz hangi durumlarda kullanılır?
Bu sözü; yeni doğan bir bebek olduğunda, uzun süredir beklenen bir haber (mesela bir sınav sonucu) olumlu geldiğinde, askerdeki birinin izne geldiği veya terhis olduğu haberini aldığımızda ya da çok istenen bir şey gerçekleştiğinde kullanırız.
Bu söze karşılık bir kalıp cevap var mı?
Evet, genellikle bu güzel dileğe karşılık olarak “Teşekkür ederiz.”, “Allah razı olsun.” veya “Hepimizin gözü aydın olsun.” gibi kalıp cevaplar veririz. Bu da bizim de karşıdaki kişinin iyi niyetine karşılık verdiğimizi gösterir.
Sözün içinde tekrar eden kelime var mı?
Hayır, “Gözünüz aydın!” sözünün içinde tekrar eden bir kelime bulunmuyor. Her kelime farklı ve özel bir anlam taşıyor.
ç. Kartlarınızı sınıf panosunda sergileyebilir ya da katlayarak öğretmeninizin gözetiminde bir araya toplayabilir, kartlardan birini rastgele seçerek sınıfta okuyabilir ve arkadaşlarınızla sözü tahmin etme oyunu oynayabilirsiniz.
Bu bölümdeki yönerge, sınıf içinde yapabileceğiniz eğlenceli bir etkinlikten bahsediyor. Öğrendiğimiz bu güzel kalıp sözleri kartlara yazıp panoda sergilemek veya bir oyun oynamak, hem yeni şeyler öğrenmemizi hem de öğrendiklerimizi pekiştirmemizi sağlar. Öğretmeninizin rehberliğinde bu etkinliği yapmayı unutmayın!
Gelecek Derse Hazırlanalım
Yandaki karekodu okutarak “Kurtuluş Savaşı: Yokluktan Destana” adlı içeriği izleyiniz ve Millî Mücadele Dönemi’ne yönelik araştırma yapınız.
Bu da bir sonraki dersimize hazırlık için size verilen bir ödev. Karekodu okutarak izleyeceğiniz video, Kurtuluş Savaşı’mızın ne kadar önemli olduğunu anlamanıza yardımcı olacak. Sonrasında yapacağınız araştırmayla da bu dönemi daha yakından tanıyacaksınız. Tarihimizi öğrenmek her zaman çok önemlidir çocuklar!
Umarım bu açıklamalar, konuları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Türkçe’miz çok güzel ve zengin bir dil, onu doğru ve etkili kullanmak bizim elimizde. Başarılar dilerim!