Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle beraber “Dilimizin Zenginliği” adlı yarışmadaki soruları çözeceğiz ve Türkçemizi ne kadar iyi kullandığımızı göreceğiz. Hazırsan, adım adım ilerleyelim ve hem öğrenelim hem de eğlenelim!
b. Topladığınız yıldızları hesaplayarak aşağıdaki ifadeleri tamamlayınız.
Önce bu kısmı tamamlayabilmek için yarışmadaki soruları doğru cevaplamamız ve kaç tane yıldızlı kutuyu bildiğimizi bulmamız gerekiyor. Hadi, “4. ANLATALIM” bölümündeki sorulara geçelim!
4. ANLATALIM
Sevgili öğrencim, bu bölümde “Dilimiz Türkçe” adlı bir yarışmaya katıldığını hayal edelim. Karşımıza çıkan numaralandırılmış 8 soruyu 5 dakika içinde cevaplamamız gerekiyor. Her doğru cevabımız bize 10 puan kazandıracak. Ama dikkat! Bazı kutuların üzerinde birer yıldız var, bu yıldızlı kutular bize tam iki katı puan, yani 20 puan kazandıracak. Bakalım kaç puan toplayacağız ve kaç yıldızımız olacak!
1. “Yeni nesil yarı yapışkan eğlence hamuru” olarak tanımlanan slime (sılaym) kelimesi için Türkçe karşılık yazınız.
Sevgili öğrencim, slime son zamanlarda çok popüler olan, renkli ve esnek bir oyun maddesi. Bu yabancı kelime yerine Türkçede kullanabileceğimiz çok güzel karşılıklar var. “Yarı yapışkan eğlence hamuru” tanımına uyan en güzel kelime balçık veya sümüksü madde olabilir. Biz burada daha kısa ve anlaşılır olduğu için balçık kelimesini kullanalım.
Çözüm:
Slime kelimesinin Türkçe karşılığı:
Balçık
(Bu kutu yıldızlı değil, o yüzden buradan 10 puan alıyoruz.)
2. Hangi kelimeyi kullanmayı tercih edersiniz?
a) Tıpkıbasım
b) Fotokopi
Çözüm:
Fotokopi, bir belgenin aynı kopyasını çıkarmak anlamına gelir. Türkçemizde bu kelimenin çok güzel bir karşılığı var: tıpkıbasım. Dilimizi zenginleştirmek ve doğru kullanmak için yabancı kelimeler yerine Türkçe karşılıklarını tercih etmeliyiz.
Doğru cevap:
a) Tıpkıbasım
(Bu kutu yıldızlı değil, o yüzden buradan da 10 puan alıyoruz.)
3. “Böcekler, sürüngenler ve bazı bitki türlerinin yaşadıkları doğal alanların taklidi olan akvaryum benzeri yapay yaşam alanları” olarak tanımlanan teraryum kelimesi için Türkçe karşılık yazınız.
Çözüm:
Teraryum, cam bir kap içinde bitkilerin ve bazen küçük hayvanların yaşadığı, minyatür bir ekosistem gibidir. Su canlıları için akvaryum derken, toprak ve bitki canlıları için teraryum diyoruz. Türkçede buna toprak akvaryumu veya karasal akvaryum diyebiliriz. 6. sınıf seviyesinde daha anlaşılır olması için toprak akvaryumu diyelim.
Teraryum kelimesinin Türkçe karşılığı:
Toprak akvaryumu
(Harika! Bu kutu yıldızlı! Demek ki buradan 2 katı puan, yani 20 puan alıyoruz.)
4. Cüneyt ARKIN için hangi kelimeyi kullanmayı tercih edersiniz?
a) Yıldız
b) Star
Çözüm:
Cüneyt Arkın gibi çok ünlü ve başarılı sanatçılar için İngilizcede star kelimesi kullanılır. Ama bizim dilimizde bunun çok güzel bir karşılığı var: yıldız. Ünlü, başarılı kişiler için “sinema yıldızı”, “tiyatro yıldızı” gibi ifadeler kullanırız. Türkçemizi doğru kullanmak için “yıldız” kelimesini tercih etmeliyiz.
Doğru cevap:
a) Yıldız
(Bu kutu yıldızlı değil, o yüzden buradan 10 puan alıyoruz.)
5. “1. Voleybol ve teniste topu yukarıdan aşağıya doğru sertçe vurma; küt. 2. Basketbolda yakın mesafeden topu sertçe sepete geçirme” olarak tanımlanan smaç (sımaç) kelimesine Türkçe karşılık yazınız.
Çözüm:
Smaç, özellikle voleybol ve basketbol gibi sporlarda topa çok sert ve etkili bir şekilde vurmak veya atmak anlamına gelir. Bu hareketin Türkçedeki karşılığı gümletme veya sert vuruş‘tur. Spor terimi olarak gümletme daha yaygın ve etkileyici bir kelimedir.
Smaç kelimesinin Türkçe karşılığı:
Gümletme
(Bravo! Bu kutu da yıldızlı! Buradan da 2 katı puan, yani 20 puan alıyoruz.)
6. Hangi kelimeyi kullanmayı tercih edersiniz?
a) Drone
b) Uçangöz
Çözüm:
Drone, uzaktan kumandayla uçurulan, genellikle fotoğraf ve video çekmek için kullanılan insansız hava araçlarıdır. Türk Dil Kurumu (TDK) bu kelime için çok güzel bir Türkçe karşılık önermiştir: uçangöz. Hem anlamlı hem de akılda kalıcı, değil mi?
Doğru cevap:
b) Uçangöz
(Bu kutu yıldızlı değil, o yüzden buradan 10 puan alıyoruz.)
7. “Bir otomobilin arkasına takılan veya hem taşıt hem konut olarak kullanılan üstü kapalı, ev özelliğinde araç” olarak tanımlanan karavan kelimesine Türkçe karşılık yazınız.
Çözüm:
Karavan, özellikle tatillerde veya uzun yolculuklarda hem ulaşım sağlayan hem de içinde yaşanabilen, yani ev gibi kullanılabilen araçlara denir. Bu kelimenin Türkçedeki en güzel karşılığı çekme ev veya tekerlekli ev‘dir. Çekme ev daha yaygın kullanılır.
Karavan kelimesinin Türkçe karşılığı:
Çekme ev
(Bu kutu yıldızlı değil, o yüzden buradan 10 puan alıyoruz.)
8. Hangi kelimeyi kullanmayı tercih edersiniz?
a) Mouse
b) Fare
Çözüm:
Bilgisayar kullanırken elimizle hareket ettirdiğimiz, ekrandaki imleci yönlendiren cihaza İngilizcede mouse denir. Ama bu kelimenin Türkçede de çok yaygın ve doğru bir karşılığı var: fare. Hayvan olan fareye benzediği için bu isim verilmiş. Türkçemizi her alanda doğru kullanmalıyız.
Doğru cevap:
b) Fare
(Bu kutu yıldızlı değil, o yüzden buradan da 10 puan alıyoruz.)
***
Şimdi bütün soruları cevapladığımıza göre, kaç yıldız topladığımızı ve toplam puanımızı hesaplayalım:
Topladığım yıldız sayısı:
Yıldızlı kutular 3. ve 5. sorulardı.
3. soru: 1 yıldız
5. soru: 1 yıldız
Toplam yıldız sayısı:
1
+
1
=
2
Toplam puanımız:
1. soru: 10 puan
2. soru: 10 puan
3. soru: 20 puan (yıldızlı)
4. soru: 10 puan
5. soru: 20 puan (yıldızlı)
6. soru: 10 puan
7. soru: 10 puan
8. soru: 10 puan
Toplam puan:
10
10
20
10
20
10
10
+
10
—–
100
Vay canına! Tüm soruları doğru cevapladık ve tam 100 puan topladık! Tebrikler!
Şimdi “b” bölümündeki boşlukları doldurabiliriz:
b. Topladığınız yıldızları hesaplayarak aşağıdaki ifadeleri tamamlayınız.
Topladığım yıldız sayısı 2.
Kendime söz: Sonraki çalışmalar için Türkçeyi daha da doğru kullanmaya gayret edeceğim.
Kendime aferin: Yabancı kelimelerin Türkçe karşılıklarını bulma konusunda çok iyiyim.