Merhaba sevgili çocuklar! Bugün Türkçe dersinde çok önemli bir dil bilgisi konusuna, “mı, mi, mu, mü” eklerinin yazımına odaklanacağız. Bu ekler bazen soru sorarken, bazen de bir şeyi pekiştirirken karşımıza çıkar. Metni dikkatlice okuyup bu eklerin nasıl yazıldığını hep birlikte keşfedelim. Hadi bakalım, önümüzdeki metni dikkatlice inceleyip soruları adım adım çözelim.
a. Yukarıdaki metinde “mı, mi, mu, mü”nün geçtiği yerleri bulup işaretleyiniz. Kaç tane bulduğunuzu yandaki etiketin içine yazınız.
Sevgili öğrenciler, bu soruda metni dikkatlice okuyup “mı, mi, mu, mü” eklerinin geçtiği yerleri bulmamız gerekiyor. Bu ekler, bazen soru sormak için bazen de anlamı güçlendirmek için kullanılır. Hadi tek tek bulalım:
- “Tatlı mı tatlı, şirin mi şirin bir oğlancık…” (Burada iki tane var: mı ve mi)
- “Maviş gözlerini kocaman açıp size bir gülücük attı mı gönlünüz şenlenir.” (Burada bir tane var: mı)
- “Kusuru yok mu?” (Burada bir tane var: mu)
- “Kusuru yok mu?” (Yine bir tane: mu)
- “Şimdi, ben bir ninni söyleyeyim de uyur musun, uyumaz mısın?” (Burada iki tane var. Hem mu (musun içinde) hem de mı (mısın içinde) geçiyor.)
- “Uyudu mu?” (Burada bir tane var: mu)
- “Yummuş mu gözlerini?” (Burada bir tane var: mu)
- “…siz de duyuyorsunuz değil mi?” (Burada bir tane var: mi)
- “Aman, bizim ufaklık daldı mı yoksa uykuya?” (Burada bir tane var: mı)
- “…fark etmeyelim mi!” (Burada bir tane var: mi)
Şimdi bulduğumuz bu ekleri sayalım:
Adım 1: İlk cümleden mı ve mi (2 tane)
Adım 2: İkinci cümleden mı (1 tane)
Adım 3: Üçüncü cümleden mu (1 tane)
Adım 4: Dördüncü cümleden mu (1 tane)
Adım 5: “Uyur musun, uyumaz mısın” ifadesinden mu ve mı (2 tane)
Adım 6: “Uyudu mu?” cümlesinden mu (1 tane)
Adım 7: “Yummuş mu gözlerini?” cümlesinden mu (1 tane)
Adım 8: “Değil mi?” ifadesinden mi (1 tane)
Adım 9: “Daldı mı?” ifadesinden mı (1 tane)
Adım 10: “Fark etmeyelim mi!” ifadesinden mi (1 tane)
Toplamda: 2 + 1 + 1 + 1 + 2 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 12 tane “mı, mi, mu, mü” eki bulduk.
Sonuç: 12
b. Bulduğunuz “mı, mi, mu, mü”ler kendilerinden önceki kelimeye bitişik mi yoksa o kelimeden ayrı mı yazılmış? Söyleyiniz.
Şimdi bulduğumuz bu “mı, mi, mu, mü” eklerinin nasıl yazıldığına bakalım. Yani kendisinden önceki kelimeye yapışık mı, yoksa ondan ayrı mı duruyorlar?
Adım 1: “Tatlı mı tatlı”, “şirin mi şirin” – Burada “mı” ve “mi” kelimeden ayrı yazılmış.
Adım 2: “attı mı gönlünüz” – “mı” kelimeden ayrı yazılmış.
Adım 3: “yok mu?” – “mu” kelimeden ayrı yazılmış.
Adım 4: “uyur musun”, “uyumaz mısın” – Burada da “mu” ve “mı” ekleri kendilerinden önceki “uyur” ve “uyumaz” kelimelerinden ayrı yazılmış. Ekler, kendilerinden sonra gelen “-sun” ve “-sın” ekleriyle birleşmiş ama asıl kelimeden yine ayrı duruyorlar.
Adım 5: “Uyudu mu?”, “Yummuş mu gözlerini?”, “değil mi?”, “daldı mı yoksa uykuya?”, “fark etmeyelim mi!” – Bu örneklerdeki tüm “mı, mi, mu, mü” ekleri de kendilerinden önceki kelimelerden ayrı yazılmış.
Gördüğün gibi sevgili öğrencim, bulduğumuz bütün “mı, mi, mu, mü” ekleri, kendilerinden önceki kelimeden ayrı yazılmış.
Sonuç: Bulduğumuz “mı, mi, mu, mü” ekleri, kendilerinden önceki kelimeye bitişik değil, her zaman ayrı yazılmıştır.
c. Etkinlikteki çıkarımlarınızdan hareketle “mı, mi, mu, mü”nün yazımı hakkında vardığınız sonucu aşağıya yazınız.
Şimdiye kadar yaptığımız incelemelerden ne öğrendik? “Mı, mi, mu, mü” eklerinin metinde nasıl kullanıldığını ve nasıl yazıldığını gördük. Bu ekler, ister soru sorsun isterse bir anlamı pekiştirsin, her zaman belli bir kurala göre yazılır.
Sevgili çocuklar, Türkçe’de “mı, mi, mu, mü” soru eki (veya pekiştirme/zaman anlamı katan edat) kendisinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır. Eğer bu ekten sonra kişiyi belirten ekler (-sın, -sun, -mıyım gibi) gelirse, o ekler “mı, mi, mu, mü”ye bitişik yazılır ama “mı, mi, mu, mü” yine de kendisinden önceki kelimeden ayrı kalır.
Örneğin:
- Geldin mi?
- Çalışıyor musun? (Çalışıyor + mu + sun)
- O güzel mi güzel bir evdi.
Bu kuralı unutmayalım ki yazım yanlışları yapmayalım!