Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde bugün bize verilen bu güzel etkinlikleri ve soruları seninle birlikte adım adım inceleyelim ve çözelim. Hazır mısın? Haydi başlayalım!
4. ANLATALIM
4.a. Sınıf mevcudunuza ve oturma düzeninize en uygun şekilde gruplara ayrılınız. Grup arkadaşlarınızla “Bom Oyunu”na ait aşağıdaki açıklamayı okuyunuz.
Canım öğrencim, bu bölümde bize “Bom Oyunu”nun nasıl oynanacağı anlatılmış. Gördüğün gibi, bu bir sayı sayma oyunu. Oyunun kuralları şöyle:
- Oyuncular 1’den başlayarak sırayla birer sayı söylüyor.
- Ama dikkat! Eğer söylediğin sayı 5’in katıysa (yani 5, 10, 15, 20 gibi sayılar gelirse), sayı söylemek yerine “Bom!” demelisin.
- Eğer “Bom!” demeyi unutup sayı söylersen veya yanlışlıkla “Bom!” diyeceğin yerde sayı dersen, oyundan çıkıyorsun.
- En son oyunda kalan kişi de oyunun galibi oluyor.
Bu kuralları anladığımıza göre, şimdi diğer sorulara geçelim.
4.b. Daha önce okuduğunuz “Vatan” şiirindeki “-da (-de/-ta/-te)” ekinin geçtiği yerleri gözden geçiriniz. Grubunuzda oyuna birinci başlayacak kişiyi ve daha sonra sıranın nasıl ilerleyeceğini belirleyiniz. “Bom Oyunu”na benzer şekilde oluşturulan aşağıdaki kuralları inceleyiniz ve bu kurallara göre oyunu oynayınız.
Şimdi de “Vatan” şiirimizden yola çıkarak yepyeni bir oyun oynayacağız. Bu oyun da tıpkı önceki “Bom Oyunu” gibi eğlenceli ama kuralları biraz farklı. Hadi gel, bu kuralları birlikte inceleyelim:
- Her oyuncu, “Vatan” şiirinde geçen ve “-da (-de/-ta/-te)” ekinin bitişik yazıldığı (yani kelimeye eklenmiş olan) bir kelimeyi söylemeli. Örneğin, “evde”, “okulda”, “sokakta” gibi kelimeler düşünebilirsin. Buradaki en önemli nokta, ekin kelimeye bitişik yazılması.
- Bir arkadaşımızın daha önce söylediği bir kelimeyi tekrar söyleyemeyiz. Herkes farklı bir kelime bulmaya çalışmalı.
- Eğer içinde bitişik yazılan “-da” eki geçmeyen, yani kurala uymayan bir kelime söylersek, bir tur beklememiz gerekiyor. Bu da küçük bir mola gibi düşünebilirsin.
- Sıra her dördüncü kişiye geldiğinde “Bom!” demeliyiz. Bu kural, ilk oyundaki “Bom!” kuralına benziyor.
- Eğer “Bom!” demeyi unutursak veya yanlış zamanda söylersek, yine bir tur beklememiz gerekiyor.
- Oyun, şiirdeki bu kurallara uygun bütün kelimeler bittiğinde sona eriyor.
Bu oyunu oynamak için önce şiirdeki bütün “-da (-de/-ta/-te)” eklerini bulmamız ve hangilerinin kelimeye bitişik yazıldığına çok dikkat etmemiz gerekiyor, unutma!
4.c. Şiirde yer aldığı hâlde oyuna dâhil etmediğiniz “de” var mı? Varsa dâhil etmeme sebebinizi açıklayınız.
Evet, sevgili öğrencim, bu çok akıllıca bir soru! Şiirde yer aldığı hâlde oyuna dâhil etmediğimiz “de”ler kesinlikle olabilir. Bunun çok önemli bir sebebi var: Türkçede “de”nin iki farklı görevi bulunur.
Birincisi, kelimeye bitişik yazılan “-de / -da” (bazen ünsüz benzeşmesi dediğimiz kurala göre “-te / -ta” şeklinde de olabilir) bir ektir. Bu ek, bir şeyin nerede bulunduğunu belirtir ve “nerede?” sorusuna cevap verir. Mesela, “okulda”, “evde”, “kitapta” gibi kelimelerde gördüğümüz “-da/-de/-ta/-te” ekleri kelimeyle bir bütün oluşturur ve bitişik yazılır. Oyunumuzun kuralı da tam olarak bu tür, bitişik yazılan ekleri içeren kelimeleri bulmamızı istiyor.
İkincisi ise, ayrı yazılan “de / da” bir bağlaçtır. Bu “de / da” bağlacı, cümledeki kelimeleri veya cümleleri birbirine bağlar ve “bile, dahi, de öyle” gibi anlamlar katar. Örneğin, “Sen de gel.” veya “Kitap da çok güzeldi.” gibi cümlelerdeki “de”ler ayrı yazılır. Bu “de / da” bağlacını cümleden çıkardığımızda cümlenin anlamı genellikle bozulmaz, sadece biraz daralır veya vurgusu değişir. Ve en önemlisi, bu “de / da” bağlacı her zaman ayrı yazılır.
Oyunumuzun kuralı, “-da (-de/-ta/-te)” ekinin bitişik yazıldığı kelimeleri söylemekti. Bu yüzden, eğer “Vatan” şiirimizde ayrı yazılmış bir “de” bağlacı varsa, onu oyuna dâhil etmeyiz. Çünkü o bir ek değil, ayrı bir kelime gibi görev yapan bir bağlaçtır ve kuralımıza uymaz.
Özetle: Oyuna dâhil etmediğimiz “de”ler, ayrı yazılan “de / da” bağlaçlarıdır. Çünkü oyun kuralımız, kelimeye bitişik yazılan ekleri bulmamızı istiyor.
4.ç. Defterinize “Vatan” şiirinden hareketle “-da (-de/-ta/-te)” ekinin geçtiği cümleler yazınız.
Şimdi sıra geldi defterimize “Vatan” şiirinden, içinde “-da (-de/-ta/-te)” ekinin geçtiği cümleleri yazmaya. Bunun için önce şiiri dikkatlice tekrar okumalıyız.
Adım 1: Şiirin her bir dizesini dikkatlice oku.
Adım 2: Okurken, kelimelerin sonuna bitişik olarak eklenmiş “-da”, “-de”, “-ta” veya “-te” eklerini ara. Bu ekler genellikle “nerede?” sorusuna cevap veren kelimelerde bulunur.
Adım 3: Bu eki içeren bir kelime bulduğunda, o kelimenin geçtiği cümlenin tamamını defterine yaz. Unutma, ayrı yazılan “de / da” bağlaçlarını yazmıyoruz!
Şu an “Vatan” şiiri elimizde olmadığı için ben sana örnek bir cümle vereyim, sen de şiirdeki gerçek cümleleri bulup yazacaksın:
Örnek Cümle:
- “Toprakta yatan her şehit, bu vatanın kalbinde yaşıyor.”
Bu örnek cümlede “toprakta” ve “kalbinde” kelimeleri, bulunma hâl ekini almıştır. Sen de şiirdeki benzer kelimelerin geçtiği cümleleri bulup defterine yazmalısın. Hadi bakalım, eminim çok güzel cümleler bulacaksın!
5. ANLATALIM
5.a. Öğretmeninizin rehberliğinde sırayla sınıf tahtanıza bir iş veya meslek ismi yazınız. Tahtanın ortasında bir boşluk bırakmaya ve yazılan isimleri tekrar yazmamaya dikkat ediniz.
Merhaba canım öğrencim, bu etkinlikte öğretmeninin yardımıyla sınıf tahtasına bildiğimiz meslek isimlerini yazacağız. Herkes sırayla bir meslek söyleyecek ve tahtaya yazacağız. Ama iki şeye dikkat etmeliyiz:
- Birincisi, tahtanın tam ortasında bir boşluk bırakmalıyız. Bu boşluk, birazdan kullanacağımız çok önemli bir söz için ayrılacak.
- İkincisi, daha önce yazılmış bir mesleği tekrar yazmamalıyız. Herkes farklı bir meslek bulmaya çalışmalı.
Bu etkinlik, meslekler hakkında düşünmemizi ve beyin fırtınası yapmamızı sağlayacak, çok eğlenceli olacak eminim!
5.b. Tahtanın ortasına Mustafa Kemal ATATÜRK’e ait aşağıdaki sözü yazarak tahtadaki iş veya meslekleri bu söz bağlamında beyin fırtınası yoluyla tartışınız.
“Vatanını en çok seven görevini en iyi yapandır.”
Şimdi sevgili öğrencim, tahtanın ortasına Mustafa Kemal Atatürk’ün bu çok anlamlı ve güzel sözünü yazıyoruz: “Vatanını en çok seven görevini en iyi yapandır.”
Bu söz, bize ne anlatıyor biliyor musun? Atatürk diyor ki, vatanını gerçekten seven bir insan, sadece lafla sevmez. Vatan sevgisini en iyi şekilde göstermenin yolu, kendi üzerine düşen görevi, işini, mesleğini en iyi şekilde yapmaktır. Mesela, bir doktor olursan hastalarına en iyi şekilde bakarsın, bir öğretmen olursan öğrencilerini en iyi şekilde yetiştirirsin, bir çiftçi olursan toprağını en verimli şekilde işlersin… Herkes kendi işini en iyi ve layıkıyla yaptığında, aslında vatanına en büyük hizmeti etmiş olur.
Şimdi de tahtaya yazdığımız meslek isimlerine bakarak bu söz üzerine beyin fırtınası yapalım. Her bir mesleğin vatan sevgisiyle nasıl birleştiğini, o mesleği yapan kişinin görevini en iyi şekilde yaparak vatanına nasıl faydalı olabileceğini konuşalım. Mesela bir mühendis, sağlam ve kullanışlı yapılar inşa ederek, bir asker vatanı koruyarak, bir bilim insanı yeni keşifler yaparak vatanına hizmet eder, değil mi? Hadi bakalım, bu konuda aklına gelen her şeyi arkadaşlarınla paylaş!
5.c. Tartışmada ulaştığınız sonuçtan ve ön bilgilerinizden hareketle defterinize bu sözü seçtiğiniz bir iş veya meslek bağlamında anlatan bir paragraf yazınız.
Şimdi de sevgili öğrencim, az önce yaptığımız beyin fırtınası ve Atatürk’ün “Vatanını en çok seven görevini en iyi yapandır.” sözünden yola çıkarak defterimize bir paragraf yazma zamanı. Bu paragrafta, tahtaya yazdığımız mesleklerden birini seçerek, o mesleği yapan birinin vatan sevgisini görevini en iyi yaparak nasıl gösterdiğini anlatacaksın.
Adım 1: Öncelikle, tahtadaki mesleklerden en çok ilgini çeken veya hakkında en çok düşündüğün bir mesleği seç.
Adım 2: Seçtiğin mesleği yapan birinin günlük hayatında neler yaptığını, sorumluluklarını düşün. Bu mesleğin topluma ve ülkeye nasıl bir faydası olduğunu hayal et.
Adım 3: Şimdi, Atatürk’ün sözünü aklında tutarak, bu mesleği en iyi şekilde yapmanın vatan sevgisiyle nasıl bir bağlantısı olduğunu yazmaya başla. Mesela, seçtiğin meslek bir doktor ise, “Bir doktor, hastalarına şifa dağıtarak, onların sağlığına kavuşmasına yardımcı olarak vatanına hizmet eder. Her hastayı kendi ailesinden biri gibi görerek, görevini titizlikle ve sevgiyle yapması, vatanına duyduğu derin sevginin bir göstergesidir. Çünkü sağlıklı bireyler, vatanın geleceği için en değerli varlıklardır.” gibi cümleler kurabilirsin.
Adım 4: Paragrafın bir bütün olmasına, cümlelerin birbiriyle bağlantılı olmasına dikkat et. Duygu ve düşüncelerini net bir şekilde ifade etmeyi unutma. Kelimeleri özenle seç ve imla kurallarına dikkat et.
Hadi bakalım, defterine bu güzel sözü anlatan, kendi düşüncelerinle dolu harika bir paragraf yazmanı bekliyorum! Eminim çok başarılı olacaksın.