Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencim! Bugün seninle noktalama işaretlerinden çok önemli bir tanesi olan iki nokta (:) işaretini ve bir de şifre çözme etkinliğini yapacağız. Hazır mısın? Hadi başlayalım!
a. Aşağıdaki cümleleri iki nokta (:) işaretinin kullanımı bakımından inceleyiniz.
Bu bölümde, iki noktanın cümlelerde neden kullanıldığına bakacağız. İki nokta, genelde bir açıklama, örnek veya konuşma öncesinde kullanılır. Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim:
1. Cümle: Norveç’in eşsiz fiyortlarından en ünlüleri: Nordonfiyort (Nordonfiyort) ve Hardangerfiyort (Hardangerfiyort).
- Bu cümlede, “Norveç’in eşsiz fiyortlarından en ünlüleri” denildikten sonra iki nokta kullanılmış. Peki neden? Çünkü ardından bu ünlü fiyortların isimleri, yani örnekleri sıralanmış.
- Demek ki iki nokta, bir açıklama veya örneğe geçileceğini belirtmek için kullanılmış.
2. Cümle: Paella: Tavuk ve balık etinden yapılan içindeki safran nedeniyle sarı renkli olan bir pilav türüdür.
- Burada “Paella” kelimesinden sonra iki nokta var. Sonrasında ise Paella’nın ne olduğu, nasıl bir yemek olduğu açıklanmış.
- Yani iki nokta, bir terimin tanımını veya bir konunun açıklamasını yapmak için kullanılmış.
3. Cümle: Ayşe: Merhaba! / Mina: Selamün Aleyküm! / Sofia: Hola!
- Bu cümlelerde Ayşe, Mina ve Sofia isimlerinden sonra iki nokta kullanılmış. Sonrasında ise onların söyledikleri sözler yazılmış.
- Bu kullanım, karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirtmek için yapılır. Tiyatro metinlerinde veya romanlarda karakterlerin konuşmalarından önce sıkça görürüz.
İki noktanın genel olarak bu üç temel görevini anlamış olduk. Şimdi biraz da eğlenceli bir şifre çözme işine girişelim!
b. Satır ve sütunların numaralandırıldığı yan taraftaki tabloyu inceleyiniz. Yay ayraç içinde verilen örnek değerin harf karşılığına dikkat ediniz.
Sevgili öğrencim, bu bölümde bize bir şifre tablosu ve bu tabloyu nasıl kullanacağımıza dair bir örnek verilmiş. Örnekte “(2, 8) = E” yazıyor. Buradaki ilk sayı sütun numarasını, ikinci sayı ise satır numarasını gösteriyor. Yani 2. sütun ile 8. satırın kesiştiği yerde ‘E’ harfi varmış. Tabloya baktığımızda gerçekten de öyle olduğunu görüyoruz. Bu bilgi, bir sonraki bölümdeki soruları çözmemiz için çok önemli!
Küçük bir not: Sorudaki örnekte “2. satır ve 8. sütunun kesiştiği yerdeki harf” şeklinde bir açıklama var. Ancak görseldeki oklar ve genel kullanım (Sütun, Satır) şeklindedir. Bizim için önemli olan, verilen koordinatların tablodaki doğru harfi bulmasını sağlamak. Aşağıdaki bölümde göreceksin ki, koordinatları (Satır, Sütun) olarak alırsak anlamlı kelimeler bulabiliyoruz. Bu tür şifreleme oyunlarında bazen bu sıralama değişebilir, önemli olan sonuca ulaşmak.
c. Etkinliğin “b” maddesindeki tablodan hareketle aşağıda yay ayraç içinde verilen değerlerin harf karşılıklarını bulunuz. Oluşan kelimeleri ilgili yerlere yazarak yanlarındaki işlev ifadelerini tamamlayınız.
Şimdi dedektiflik zamanı! Koordinatları kullanarak harfleri bulacak ve kelimeleri oluşturacağız. Unutma, az önceki notta bahsettiğim gibi, bu soruda parantez içindeki ilk sayıya satır, ikinci sayıya sütun diye bakarak kelimeleri bulacağız. Hadi başlayalım:
Adım 1: İlk kelimeyi bulalım.
Koordinatlar: (8,6) – (12,4) – (9,6) – (14,7) – (12,7) – (8,6) – (14,4) – (8,6)
- (Satır 8, Sütun 6) ->A
- (Satır 12, Sütun 4) ->Ç
- (Satır 9, Sütun 6) ->L
- (Satır 14, Sütun 7) ->K
- (Satır 12, Sütun 7) ->L
- (Satır 8, Sütun 6) ->A
- (Satır 14, Sütun 4) ->M
- (Satır 8, Sütun 6) ->A
Oluşan kelime: AÇIKLAMA
Cümleyi tamamlayalım:
Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
Adım 2: İkinci kelimeyi bulalım.
Koordinatlar: (8,1) – (12,5) – (10,5) – (10,2) – (13,3) – (11,7) – (8,6)
- (Satır 8, Sütun 1) ->K
- (Satır 12, Sütun 5) ->O
- (Satır 10, Sütun 5) ->N
- (Satır 10, Sütun 2) ->U
- (Satır 13, Sütun 3) ->Ş
- (Satır 11, Sütun 7) ->M
- (Satır 8, Sütun 6) ->A
Oluşan kelime: KONUŞMA
Cümleyi tamamlayalım:
Karşılıklı konuşma sırasında, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur.
Adım 3: Üçüncü kelimeyi bulalım.
Koordinatlar: (9,4) – (13,1) – (13,4) – (8,2) – (12,3)
- (Satır 9, Sütun 4) ->Ö
- (Satır 13, Sütun 1) ->R
- (Satır 13, Sütun 4) ->N
- (Satır 8, Sütun 2) ->E
- (Satır 12, Sütun 3) ->K
Oluşan kelime: ÖRNEK
Cümleyi tamamlayalım:
Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
Harika! Üç kelimeyi de bulduk ve iki noktanın işlevlerini tamamladık. Şimdi sıra son bölümde!
ç. Ulaştığınız işlevlerin etkinliğin “a” maddesindeki hangi cümlelere ait olduğunu belirleyiniz. Cümlelerin başındaki sarı dairelerin içine ilgili yüz ifadesini çiziniz.
Şimdi “a” bölümündeki cümleleri hatırlayalım ve hangi işlevle eşleştiğini bulup ilgili gülücüğü çizelim:
1. Cümle: Norveç’in eşsiz fiyortlarından en ünlüleri: Nordonfiyort (Nordonfiyort) ve Hardangerfiyort (Hardangerfiyort).
- Bu cümle, fiyort örnekleri veriyordu, değil mi?
- O zaman bu cümle, “Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.” cümlesiyle eşleşiyor.
- Bu da üçüncü kelimemiz olan “ÖRNEK” kelimesinin gülücüğü, yani gözleri kapalı gülücük.
2. Cümle: Paella: Tavuk ve balık etinden yapılan içindeki safran nedeniyle sarı renkli olan bir pilav türüdür.
- Bu cümle, Paella’nın ne olduğunu açıklıyordu.
- O zaman bu cümle, “Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.” cümlesiyle eşleşiyor.
- Bu da ilk kelimemiz olan “AÇIKLAMA” kelimesinin gülücüğü, yani normal gülücük.
3. Cümle: Ayşe: Merhaba! / Mina: Selamün Aleyküm! / Sofia: Hola!
- Bu cümleler, konuşan kişileri ve onların sözlerini gösteriyordu.
- O zaman bu cümle, “Karşılıklı konuşma sırasında, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur.” cümlesiyle eşleşiyor.
- Bu da ikinci kelimemiz olan “KONUŞMA” kelimesinin gülücüğü, yani yana eğik gülücük.
Sonuç:
Sarı dairelerin içine çizilmesi gereken gülücükler şu şekilde olmalıdır:
- Norveç cümlesinin yanındaki sarı daireye: 😆 (Gözleri kapalı gülücük – ÖRNEK)
- Paella cümlesinin yanındaki sarı daireye: 🙂 (Normal gülücük – AÇIKLAMA)
- Ayşe/Mina/Sofia cümlesinin yanındaki sarı daireye: 😅 (Yana eğik gülücük – KONUŞMA)
Gördüğün gibi, iki nokta işaretinin farklı kullanımları var ve her biri cümleye ayrı bir anlam katıyor. Şifre çözmek de çok eğlenceliydi, değil mi? Umarım bu etkinlik sayesinde hem iki noktanın işlevlerini daha iyi anlamış hem de keyifli vakit geçirmişsindir!