6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 18
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizinle “Bir Kelime Seyyahı” metniyle ilgili soruları çözeceğiz. İkinci görseldeki metni dikkatlice okuyarak sorulara doğru cevaplar bulmaya çalışacağız. Haydi bakalım, dersimize başlayalım!
4. ANLAYALIM
a. “Bir Kelime Seyyahı” adlı metnin konusu nedir? İşaretleyiniz.
Sevgili çocuklar, bir metnin konusunu bulmak için metnin genelinde neden bahsedildiğine, ana fikrinin ne olduğuna dikkat etmemiz gerekir. Şimdi metni bir kez daha gözden geçirelim:
- Metin, Kaşgarlı Mahmut’un çocukluğundan, kelimelere olan merakından bahsediyor.
- Dedesiyle olan konuşmaları, kütüphanede araştırmaları anlatılıyor.
- Kelimelerin izini sürmek için yaptığı yolculuklar ve sonunda “Divânu Lügâti’t-Türk” adlı sözlüğü yazması vurgulanıyor.
Şimdi seçeneklere bakalım:
- Mahmut’un kelimelere olan merakı
- Mahmut ve dedesi arasındaki bağ
- Tepük oyununun tarihi
Metin evet dedesiyle bağından ve tepük oyunundan da bahsediyor ama bunlar metnin asıl konusu değil, konunun birer parçası. Metnin ana odak noktası, Mahmut’un kelimelere duyduğu büyük ilgi ve bu ilgi sayesinde yaptığı çalışmalar. Bu yüzden en doğru seçenek, Mahmut’un kelimelere olan merakıdır.
Sonuç:
- Mahmut’un kelimelere olan merakı
- Mahmut ve dedesi arasındaki bağ
- Tepük oyununun tarihi
b. Metinle ilgili aşağıdaki ifadelerin doğruluk durumunu belirleyiniz. Yanlış ifadelerin üzerini çizip doğrusunu metinden hareketle örnekteki gibi yazınız.
Bu kısımda her bir cümleyi metinle karşılaştırıp doğru mu yanlış mı olduğuna karar vereceğiz. Yanlış olanları düzeltmeyi unutmayın!
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
Tepük, elle oynanan bir oyundu.
Metinde şöyle yazıyor: “Mahmut, medreseden çıktıktan sonra arkadaşlarıyla tepük oynamaya gitmişti. Bir süre oynadıktan sonra aklına bir soru takıldı: Bu oyuna neden tepük denmiş olabilirdi?” Metinde “tepmek” fiilinden geldiği ve bir çeşit futbol olduğu ima ediliyor. Futbol elle değil, ayakla oynanan bir oyundur. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Sonuç:
Tepük, elle oynanan bir oyundu.
Doğrusu: Tepük, ayakla oynanan bir oyundu.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
Mahmut, aklına takılan soruların cevabını dedesinin kütüphanesinde araştırırdı.
Metinde şöyle geçiyor: “Bazen dedenin bir yarısı vatan-dan bakıp, evdekileri uyandırmamaya dikkat ederek dedesi Muhammed Buhara Han’ın büyük kütüphanesine girer, aklına takılan soruların cevabını araştırırdı.” Burada Mahmut’un dedesinin kütüphanesinde araştırma yaptığı açıkça belirtiliyor. Bu ifade doğrudur.
Sonuç:
Mahmut, aklına takılan soruların cevabını dedesinin kütüphanesinde araştırırdı.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
Mahmut’un öğrendiği kelimeleri topladığı bir hazine çantası vardı.
Metinde Mahmut’un kelimeleri fiziki bir çantada topladığına dair herhangi bir bilgi bulunmuyor. Metin, onun kelimeleri zihninde topladığını, onları araştırdığını anlatıyor. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç:
Mahmut’un öğrendiği kelimeleri topladığı bir hazine çantası vardı.
Doğrusu: Mahmut’un öğrendiği kelimeleri zihninde toplayarak ve araştırarak öğreniyordu.
Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
Mahmut, Selçuklu Devleti’nin geleceğiydi.
Metinde Mahmut’un Selçuklu Devleti’nin geleceği olduğuna dair herhangi bir ifade bulunmuyor. Metin onun kelimelere olan merakından ve yaptığı dil çalışmalarından bahsediyor. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç:
Mahmut, Selçuklu Devleti’nin geleceğiydi.
Doğrusu: Metinde bu bilgi yer almamaktadır.
Adım 5: Beşinci cümleyi inceleyelim.
Mahmut, ok ve kargı kullanmayı çok seviyordu.
Metinde Mahmut’un ok ve kargı kullanmayı sevdiğine dair bir bilgi yok. Onun kelimelere ve bilgiye olan sevgisi vurgulanıyor. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç:
Mahmut, ok ve kargı kullanmayı çok seviyordu.
Doğrusu: Metinde bu bilgi yer almamaktadır.
5. ANLAYALIM
a. Aşağıda Kaşgarlı Mahmut’un Türkçe sözlüğünde bahsettiği Türk boylarından bazıları-nın damgalarına yönelik ipuçları verilmiştir.
Sevgili öğrenciler, bu bölümde bize Kaşgarlı Mahmut’un meşhur eseri “Divânu Lügâti’t-Türk”te geçen Türk boylarının damgalarıyla ilgili bilgiler verilmiş. Ancak bize bu bilgilerle ilgili bir soru sorulmamış ya da bu bilgileri kullanarak çözmemiz gereken bir görev belirtilmemiş. Bu yüzden sadece bu bilgileri dikkatlice okuyup anlamamız yeterli olacaktır. Bu bilgiler, Türk kültürünü ve tarihini daha iyi anlamamız için çok değerlidir. İşte o bilgiler:
- Ünlü bir harfimizin küçük yazılışına benzeyen damga, Bayundur boyuna aittir.
- Peçenek ve Döğer boylarının damgalarında aynı işaretler vardır ancak boylarından birinde işaretlerden biri farklı yöne bakmaktadır.
- Üç işaretten oluşan ve işaretler birbirine bitişik düşünüldüğünde ünsüz bir harfimizin büyük yazılışına benzeyen damga, Kayı boyuna aittir.
- İğdir boyunun damgası şimşeğe benzemektedir.
- Bir işaretin yukarı ve aşağı bakan iki farklı hâlinden oluşan damga, Dodurga boyuna aittir.
- Çavuldur boyunun damgası arka arkaya duran bir küçük, bir büyük dağ şeklini andırmaktadır. Aynı şekil, yanında bir dikdörtgen ile Karaevli boyunun damgasında da vardır.
- Üç paralel çizgisi olan damgayı Ala Yuntlu boyu kullanmaktadır.
- İçinde dörtgen olan şekil, Eymür boyunun damgasıdır.
- Bayat boyunun damgasında üçgen bulunmaktadır.
- Karaeyli ile Döğer boyuna ait damgalar yan yanadır.
Bu bilgiler, Türk boylarının kendilerine özgü sembolleri olduğunu ve bu sembollerin ne kadar çeşitli ve anlamlı olduğunu gösteriyor. Bu damgalar, eski Türklerin kültüründe önemli bir yer tutuyordu.