Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin Türkçe öğretmeninizim. Şimdi sizlerle birlikte, bize verilen metni dikkatlice okuyarak soruları adım adım çözeceğiz. Unutmayın, Türkçe dersinde en önemli şeylerden biri okuduğumuzu doğru anlamak ve buna göre yorum yapmaktır. Haydi, başlayalım!
Şiirde geçen bazı kelime ve kelime gruplarını görselleri ve anlamlarıyla eşleştireceğiz. İkinci görseldeki “Bağımsızlık Yolu” şiirini dikkatlice okuyarak cevaplarımızı bulalım. Baş harfleri bize ipucu olacak!
b. Şiirde yer alan bazı kelime/kelime gruplarının anlamı ya da görselleri aşağıda verilmiştir. Baş harflerinden yararlanarak bu kelime/kelime gruplarını bulunuz ve örnekteki gibi yazınız.
- BURÇ: Kale duvarlarından daha yüksek, yuvarlak, dört köşe veya çok köşeli kale çıkıntısı.
Çözüm: Bu kelime zaten örnek olarak verilmiş. Şiirde “Burcu yıkılmış bir kaledir.” dizesinde geçiyor.
- D: Saf, temiz, pırıl pırıl. (Görsel: Su)
Çözüm: Şiirin ilk bölümünde “Ve duru bakışlarıyla Emine’dir.” dizesinde geçen “duru” kelimesi, “saf, temiz, pırıl pırıl” anlamına gelir ve D harfiyle başlar. Görseldeki su ile de uyumludur.
Sonuç: Duru
- H: Bazı nesne, canlı, göz vb.nde dalgalanır gibi görünen parlak çizgiler; meneviş.
Çözüm: Şiirin ilk bölümünde “Hare haredir.” dizesinde geçen “hare” kelimesi, verilen anlamı karşılar ve H harfiyle başlar.
Sonuç: Hare
- S: (Görsel: Çatlamış Toprak)
Çözüm: Görselde çatlamış, kurumuş bir toprak görüyoruz. Bu, genellikle kuraklık veya susuzluk gibi durumları çağrıştırır. Ancak şiirde S harfiyle başlayan ve bu görseli doğrudan anlatan bir kelime bulunmuyor. Şiirde “Sade bir toprak parçası değil,” ifadesi geçiyor ama “sade” kelimesi çatlamış toprağı anlatmaz. Bu yüzden bu görsel için şiirden doğrudan bir kelime bulmak zor.
Öğretmen Notu: Sevgili öğrencilerim, bazen sorularda böyle küçük zorluklar olabilir. Burada görsel ile şiirdeki kelimeler arasında doğrudan bir eşleşme bulmak güç. Bu durumda, en yakın anlamı ya da görseli çağrıştıran bir kelimeyi düşünmemiz gerekir. Ancak şiirde bu görselle doğrudan ilgili bir kelime olmadığı için, bu kısmı boş bırakabiliriz veya görselin çağrıştırdığı genel bir durumu açıklayabiliriz.
- Ç: (Görsel: Çatlamış Toprak)
Çözüm: Yine çatlamış toprak görseli görüyoruz. Ç harfiyle başlayan ve bu görseli anlatan “çorak” kelimesi akla gelse de, bu kelime şiirde geçmiyor. Şiirde “Çeylanpınar’da bir ince ceylan” ve “çocuğum” kelimeleri geçiyor ama görselle uyumlu değiller. Bu yüzden bu görsel için de şiirden doğrudan bir kelime bulamıyoruz.
Öğretmen Notu: Tıpkı yukarıdaki ‘S’ harfinde olduğu gibi, burada da görsel ile şiir arasında doğrudan bir eşleşme yok. Bu tür durumlarda, sorunun amacını anlamaya çalışırız. Eğer şiirdeki kelimeleri bulmamız isteniyorsa ve kelime yoksa, bunu belirtmek doğru olur.
- M: (Görsel: Meşale tutan bir figür veya anıt)
Çözüm: Şiirin ikinci bölümünde “Sonsuza dek Sönmeyecek bir meşaledir.” dizesinde geçen “meşale” kelimesi, M harfiyle başlar ve görselle çok iyi uyum sağlar.
Sonuç: Meşale
- S: (Görsel: Karlı dağlar)
Çözüm: Şiirin ikinci bölümünde “Hakkâri’de sıra dağlar” dizesi geçiyor. “Sıra dağlar” kelime grubu S harfiyle başlar ve görseldeki dağları çok güzel bir şekilde anlatır.
Sonuç: Sıra dağlar
- Y: Pırlamak, parıldamak.
Çözüm: Şiirin ikinci bölümünde “Yanıp da Sonsuza dek Sönmeyecek bir meşaledir.” dizesinde geçen “yanıp” kelimesi, Y harfiyle başlar ve “pırlamak, parıldamak” anlamlarına çok yakındır.
Sonuç: Yanıp
- G: Güzel, hoş, zarif.
Çözüm: Şiirin ilk bölümünde “Güzel bayrağımızda Hare haredir.” dizesinde geçen “güzel” kelimesi, G harfiyle başlar ve verilen anlamı tam olarak karşılar.
Sonuç: Güzel
- I: Çok ıssız, issiz. (Görsel: Şelale)
Çözüm: Burada hem bir anlam hem de bir görsel var. Anlam “çok ıssız, issiz” diyor, görselde ise bir şelale var. Şiirde “Ayder Yaylası’nın yeşilliğinde, Dağların, bulutların gözyaşı Bir şelâledir.” dizesi geçiyor. Şelale görselle uyumlu ama Ş harfiyle başlıyor, I ile değil. Şiirde I harfiyle başlayan “Isparta” kelimesi var ama Isparta bir şehir ismi ve “ıssız” anlamıyla da, şelale görseliyle de ilgisi yok. Bu durumda, verilen I harfi, anlam ve görsel arasında bir uyumsuzluk olduğunu görüyoruz.
Öğretmen Notu: Sevgili çocuklar, bu kısımda da bir önceki ‘S’ ve ‘Ç’ harflerinde olduğu gibi bir uyumsuzluk var. Şelale görseli şiirde geçiyor ama ‘Ş’ ile başlıyor. ‘I’ harfi ve ‘ıssız’ anlamı ise şiirde karşılık bulmuyor. Bu tür durumlarda, sorunun eksik veya hatalı olduğunu düşünebiliriz. Bizim için önemli olan, şiirdeki bilgiyi doğru tespit etmektir.
c. Etkinliğin “a” maddesine yazdığınız kelime/kelime gruplarını inceleyiniz. Etkinliğin “b” maddesindeki cevaplarınızla bunlar arasında aynı olanlar varsa üzerini çiziniz. Üzerini çizmediğiniz kelime/kelime gruplarının anlamını TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten öğreniniz.
Çözüm: Sevgili öğrencilerim, bu soru bizden etkinliğin “a” maddesindeki kelimelerle “b” maddesindeki (yani şimdi çözdüğümüz) kelimeleri karşılaştırmamızı istiyor. Ancak maalesef etkinliğin “a” maddesi bize verilen görselde bulunmuyor. Bu nedenle, “a” maddesindeki kelimeleri bilmediğimiz için bu karşılaştırma işlemini ve sonrasındaki anlam bulma kısmını yapamıyoruz.
Şimdi de diğer sorularımıza geçelim.
2. ANLAYALIM
a. Okuma sırasında işaretlemelerinizden hareketle aşağıdaki soruları sözlü cevaplayınız.
- Şiirde en çok kullanılan kelime hangisidir?
Çözüm: Şiiri dikkatlice okuduğumuzda “Vatan” kelimesinin defalarca tekrarlandığını görürüz. Şiirin başlığında da “Bağımsızlık Yolu” ile vatan sevgisi vurgulanıyor. Şiirde “Vatan” kelimesi tam 12 kez geçiyor. Bu da şiirin ana temasının “Vatan” olduğunu gösterir.
Sonuç: Vatan
- Şiirde bir duygu mu yoksa bir fikir mi öne çıkmaktadır?
Çözüm: Şiir, yurdumuzun farklı güzelliklerini, tarihi ve doğal zenginliklerini anlatırken, bu güzelliklere duyulan derin sevgiyi, bağlılığı ve gururu dile getiriyor. “Vatan” kelimesiyle birlikte, Ayder Yaylası, Isparta gülü, Hakkâri dağları gibi yerlerin güzellikleri ve Anıtkabir gibi sembollerin anlamı işleniyor. Bütün bunlar okuyucuda yoğun bir vatan sevgisi, aidiyet ve hayranlık hissi uyandırır. Bu nedenle, şiirde öne çıkan şey bir fikirden ziyade güçlü bir duygudur.
Sonuç: Duygu
- Şiirdeki bölümlerin son kelimelerinin ortak özelliği nedir?
Çözüm: Şiir iki ana bölümden oluşuyor.
Birinci bölümün son kelimesi: “düşünşedir.”
İkinci bölümün son kelimesi: “meşaledir.”
Her iki kelime de “-dir” ekiyle bitiyor. Bu ekler, kelimeleri yüklem yaparak cümleyi tamamlar. Yani her iki bölümün son kelimesi de yüklemdir ve isim soylu kelimelere gelerek onları cümlede yüklem yapmıştır. Ortak özellikleri, cümlenin yargısını bildiren birer yüklem olmalarıdır.Sonuç: Her iki bölümün son kelimesi de isim soylu birer yüklemdir ve “-dir” ekini almıştır.
b. Öğrendiklerinizden hareketle şiiri düzyazıdan ayıran unsurlar neler olabilir? Tartışınız ve aşağıdaki numaralandırılmış ifadelerden uygun olanları kavram haritasına yerleştiriniz.
Çözüm: Şiir ve düzyazı, edebiyatın iki farklı türüdür. İkisi de bir şeyler anlatır ama farklı şekillerde anlatır. Şimdi verilen ifadeleri, şiirin mi yoksa düzyazının mı özelliği olduğuna göre yerleştirelim.
Şiir
-
vardır. (Ne vardır?)
Şiirde asıl anlatılmak istenen, okuyucuda uyandırılmak istenen bir ana duygu vardır.
Sonuç: 7. ana duygu
-
oluşur. (Nelerden oluşur?)
Şiirler satır satır yazılır, bu satırlara dize deriz. Şiir, dizelerden oluşur.
Sonuç: 1. dizelerden
-
yararlanır. (Nelerden yararlanır?)
Şiirlerde kelimelerin sesleri önemlidir. Kafiye, aliterasyon gibi ses uyumlarından yararlanılır ki şiir kulağa hoş gelsin, ahenkli olsun.
Sonuç: 3. ses uyumlarından
Düzyazı
-
vardır. (Ne vardır?)
Düzyazılarda, yani hikaye, makale, deneme gibi yazılarda, anlatılmak istenen temel bir ana fikir bulunur.
Sonuç: 2. ana fikir
-
oluşur. (Nelerden oluşur?)
Düzyazılar, cümlelerin bir araya gelmesiyle oluşan paragraflardan oluşur. Her paragraf genellikle bir fikri işler.
Sonuç: 6. paragraflardan
-
yararlanır. (Nelerden yararlanır?)
Düzyazılarda bir düşünceyi açıklamak, kanıtlamak veya geliştirmek için örnek verme, karşılaştırma yapma gibi düşünceyi geliştirme yollarından faydalanılır.
Sonuç: 5. düşünceyi geliştirme yollarından
Öğretmen Notu: Gördüğünüz gibi, 4 numaralı “yazar” ifadesi hem şiir hem de düzyazı için ortak bir unsurdur çünkü her ikisini de bir yazar yazar. Bu yüzden kavram haritasında özel bir yere yerleştirilmemiştir.