Merhaba sevgili 8. sınıf öğrencilerim!
Ben sizin İnkılap Tarihi öğretmeniniz. Bugün sizlerle kitabımızdaki çok güzel bir etkinliği adım adım çözeceğiz. Bu etkinlikler, Atatürk’ün yaptığı inkılapları, bu inkılapların dayandığı ilkeleri ve temel esasları daha iyi anlamamızı sağlayacak. Hazırsanız, kalemlerinizi ve defterlerinizi hazırlayın, hep birlikte bu tabloları dolduralım ve konuları pekiştirelim. Haydi başlayalım!
***
B. Tabloda Atatürk inkılaplarıyla ilgili verilen bilgileri örnekteki gibi boşlukları doldurarak tamamlayınız.
Bu tabloda bizden istenen, verilen bir gerekçeye (nedene) karşılık hangi inkılabın yapıldığını ve bu inkılabın sonucunda ne olduğunu bulmak. Bazen de inkılabı veya sonucu verip bizden diğer boşlukları doldurmamızı isteyebilir. Tıpkı bir bulmaca gibi, eksik parçaları tamamlayacağız.
1 Numaralı Satır:
GEREKÇE: Avrupalı devletlerle ticari ilişkilerde karışıklıkların olması.
Çözüm:
Adım 1: Gerekçeyi dikkatlice okuyalım. Osmanlı Devleti’nin kullandığı Rumi ve Hicri takvim, saat sistemi ve ölçü birimleri (arşın, endaze, okka gibi) Avrupa’dan farklıydı. Bu durum, özellikle dış ticaret yapan tüccarlar için büyük bir karmaşaya neden oluyordu.
Adım 2: Bu karmaşayı gidermek için hangi yeniliklerin yapıldığını hatırlayalım. Atatürk, bu sorunu çözmek için Batı dünyasıyla uyumlu hale gelmemizi sağlayan inkılaplar yaptı.
YAPILAN İNKILAPLAR:Miladi Takvim’in kabulü, uluslararası saat ve ölçü birimlerinin kabul edilmesi.
SONUÇLAR:Avrupa ile ticari, ekonomik ve sosyal ilişkilerde birlik sağlandı, karışıklıklar sona erdi.
2 Numaralı Satır:
YAPILAN İNKILAPLAR: Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun çıkarılması.
Çözüm:
Adım 1: Bu kanunun neden çıkarıldığını düşünelim. “Teşvik-i Sanayi” demek, “Sanayiyi Teşvik Etmek” demektir. Demek ki devlet, sanayinin gelişmesi için bir şeyler yapmak istemiş. O dönemde özel sektörün, yani halkın elinde fabrika kuracak yeterli para (sermaye) yoktu. Devlet de özel girişimcileri fabrika kurmaya özendirmek, onlara destek olmak için bu kanunu çıkardı.
Adım 2: Peki bu kanun başarılı oldu mu? Maalesef, halkın sermayesi yetersiz olduğu ve 1929’da tüm dünyayı etkileyen Büyük Ekonomik Bunalım yaşandığı için bu kanun hedefine tam olarak ulaşamadı.
GEREKÇELERİ:Özel sermayeyi sanayi yatırımlarına yönlendirmek, milli ekonomiyi güçlendirmek.
SONUÇLAR:Özel sektörün yeterli sermayeye sahip olmaması ve 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı nedeniyle istenilen başarıya ulaşılamadı.
3 Numaralı Satır (Örnek):
GEREKÇELERİ: Devlet başkanının belli olmaması.
YAPILAN İNKILAPLAR: Cumhuriyetin ilanı.
SONUÇLAR: Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçildi.
4 Numaralı Satır:
GEREKÇELERİ: Osmanlı Devleti’nde aynı eğitim kademesinde farklı eğitim programlarının okutulması.
Çözüm:
Adım 1: Bu gerekçeyi analiz edelim. Osmanlı’da bir yanda modern okullar, bir yanda dini eğitim veren medreseler, bir yanda da azınlık okulları vardı. Bu durum, farklı kültürlerde, farklı düşüncelerde nesiller yetişmesine neden oluyor, eğitimde bir birlik olmuyordu.
Adım 2: Eğitimdeki bu ikiliği ve dağınıklığı ortadan kaldırmak için yapılan en önemli inkılabı hatırlayalım. Bu, “Öğretimin Birleştirilmesi Yasası” idi.
YAPILAN İNKILAPLAR:Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun kabul edilmesi.
SONUÇLAR:Eğitim ve öğretimde birlik sağlandı, tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlandı ve eğitim laikleştirildi.
5 Numaralı Satır:
YAPILAN İNKILAPLAR: Kabotaj Kanunu’nun kabul edilmesi.
Çözüm:
Adım 1: Kabotaj ne demekti, hatırlayalım. Bir ülkenin kendi limanları ve kıyıları arasında deniz ticareti yapma ve gemi işletme hakkına “kabotaj hakkı” denir. Osmanlı Devleti, kapitülasyonlar yüzünden bu hakkı yabancılara vermişti. Yani kendi karasularımızda yabancı gemiler cirit atıyordu. Bu durum, ekonomik bağımsızlığımıza aykırıydı.
Adım 2: Bu kanunla ne amaçlandı? Tabii ki Türk denizlerinde egemenliği tamamen Türklere vermek!
GEREKÇELERİ:Türk karasularında denizcilik ve ticaret haklarının yabancıların elinde olması, milli ekonomiyi ve tam bağımsızlığı sağlama isteği.
SONUÇLAR:Türkiye limanları arasındaki denizcilik ve ticaret hakları Türk vatandaşlarına geçti. Ekonomik bağımsızlık yolunda önemli bir adım atıldı.
***
C. Tabloda verilen gelişmelerin hangi Atatürk ilkesi doğrultusunda yapıldığını ilgili boşluklara yazınız.
Şimdi de verilen gelişmelerin, Atatürk’ün altı temel ilkesinden hangisiyle doğrudan ilgili olduğunu bulacağız. İlkelerimizi bir hatırlayalım: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, İnkılapçılık.
1. Gelişme: Din, inanç ve ibadet özgürlüğünün sağlanması → LAİKLİK
Açıklama: Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması ve devletin tüm inançlara eşit mesafede durarak din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alması demektir. Bu ifade, laikliğin en temel tanımıdır.
2. Gelişme: Devletin ekonomiye müdahale etmesi → DEVLETÇİLİK
Açıklama: Özellikle özel sektörün yetersiz kaldığı durumlarda, büyük ekonomik yatırımların devlet tarafından yapılması devletçilik ilkesinin bir gereğidir. Amaç, ülke ekonomisini kalkındırmaktır.
3. Gelişme: Halk arasında ayrım ve ayrıcalığı önleme çabaları → HALKÇILIK
Açıklama: Halkçılık, kanun önünde herkesin eşit olması, hiçbir kişiye, aileye veya zümreye ayrıcalık tanınmaması demektir. Bu ilke, toplumsal barışı ve adaleti hedefler.
4. Gelişme: Millî bağımsızlığı sağlamaya yönelik adımlar atılması → MİLLİYETÇİLİK
Açıklama: Atatürk milliyetçiliği, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü, tam bağımsızlığı savunur. Kurtuluş Savaşı’ndan Kabotaj Kanunu’na kadar birçok adım bu ilkenin bir sonucudur.
5. Gelişme: Devletin ve toplumun çağdaşlaşması için yenilikler yapılması → İNKILAPÇILIK
Açıklama: İnkılapçılık, durağanlığa karşı sürekli ilerlemeyi, aklın ve bilimin ışığında çağın gereklerine uygun olarak yenileşmeyi ve modernleşmeyi ifade eder. Yapılan tüm yeniliklerin temelindeki dinamik güçtür.
6. Gelişme: Egemenliği halk adına halkın temsilcilerinin kullanması → CUMHURİYETÇİLİK
Açıklama: Cumhuriyet, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu yönetim şeklidir. Halk, bu hakkını seçtiği temsilcileri (milletvekilleri) aracılığıyla kullanır. Bu ifade, cumhuriyetçiliğin ta kendisidir.
***
Ç. Aşağıda verilen gelişmelerin Atatürk ilke ve inkılaplarını oluşturan temel esaslardan hangisiyle ilişkili olduğunu yanındaki boşluğa yazınız.
Bu son bölümde ise Atatürk’ün ilke ve inkılaplarının dayandığı temel düşünceleri, yani “temel esasları” bulacağız. Bunlar; Milli Egemenlik, Tam Bağımsızlık, Milli Birlik ve Beraberlik, Akılcılık ve Bilimsellik, Çağdaşlaşma gibi kavramlardır.
1. Gelişme: Türk Tarih Kurumunun kurulması → MİLLİ BİRLİK VE BERABERLİK (Milli Tarih Bilinci)
Açıklama: Kendi tarihimizi doğru kaynaklardan öğrenmek, ortak bir geçmiş bilinci oluşturarak millet olarak birliğimizi ve beraberliğimizi güçlendirir.
2. Gelişme: Lozan Antlaşması’nın imzalanması → TAM BAĞIMSIZLIK
Açıklama: Lozan Antlaşması, yeni Türk Devleti’nin tüm dünya tarafından tanındığı, kapitülasyonların kaldırıldığı ve bağımsızlığımızın tescillendiği belgedir.
3. Gelişme: Kadınlara siyasi haklar verilmesi → MİLLİ EGEMENLİK
Açıklama: Milli egemenlik, yönetme yetkisinin millete ait olmasıdır. Milletin yarısını oluşturan kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmesi, milli egemenliğin en güzel şekilde pekiştirilmesidir.
4. Gelişme: Kılık-kıyafet düzenlemesi → ÇAĞDAŞLAŞMA VE BATILILAŞMA
Açıklama: Şapka Kanunu gibi düzenlemeler, toplumun dış görünüşüyle de modern ve çağdaş bir kimliğe bürünmesini amaçlamıştır.
5. Gelişme: Millî cemiyetlerin birleştirilmesi → MİLLİ BİRLİK VE BERABERLİK
Açıklama: Kurtuluş Savaşı sırasında dağınık halde mücadele eden yararlı cemiyetlerin Sivas Kongresi’nde tek bir çatı altında birleştirilmesi, gücümüzü birleştirerek zafere ulaşmamızı sağlamıştır. Bu, birlik ve beraberliğin en güzel örneğidir.
6. Gelişme: Dil ve tarih kongreleri düzenlenmesi → MİLLİ KÜLTÜRÜN GELİŞTİRİLMESİ
Açıklama: Türk dilinin ve tarihinin araştırılması için kongreler düzenlenmesi, milli kültürümüzü koruma ve geliştirme amacını taşır. Bu da milli kimliğimizi güçlendirir.
Harikasınız çocuklar! Bütün soruları başarıyla tamamladık. Gördüğünüz gibi, her inkılabın bir nedeni ve sonucu var ve hepsi de Atatürk’ün sağlam ilkelerine dayanıyor. Bu konuları tekrar etmeyi unutmayın. Anlamadığınız bir yer olursa sormaktan asla çekinmeyin. Başarılar dilerim!