Merhaba sevgili 8. sınıf öğrencilerim,
Bugün sizlerle kitabımızdaki Misakımillî ve İstanbul’un işgali ile ilgili çok önemli soruları birlikte çözeceğiz. Bu konular, Kurtuluş Savaşımızın nedenlerini ve hedeflerini anlamamız için kilit rol oynuyor. Hazırsanız, haydi başlayalım!
***
Soru 1: Misakımillî’nin hangi kararları halkın iradesine önem verildiğini göstermektedir? Belirtiniz.
Sevgili arkadaşlar, bir kararda “halkın iradesi” veya “milli irade” vurgusu varsa, bu genellikle o bölgenin geleceğine halkın karar vermesi gerektiği anlamına gelir. Yani, bir oylama yapılması istenir. Metnimize baktığımızda bu durumu açıkça gösteren maddeler şunlardır:
- Arap çoğunluğunun yaşadığı yerler: Bu bölgelerin geleceğinin, orada yaşayan halkın serbestçe vereceği oylarla belirlenmesi istenmiştir.
- Kars, Ardahan ve Batum (Üç Sancak): Bu bölgeler için gerekirse yeniden halk oylamasına (plebisit) başvurulabileceği belirtilmiştir.
- Batı Trakya: Batı Trakya’nın hukuki durumunun belirlenmesi için de yine halk oylaması yapılması gerektiği vurgulanmıştır.
Gördüğünüz gibi bu üç maddede de kararı yöneticilerin değil, doğrudan halkın kendisinin vermesi isteniyor. İşte bu, halkın iradesine verilen önemin en net göstergesidir.
***
Soru 2: Uluslararası eşitlikle ilgili karar hangisidir? Açıklayınız.
Arkadaşlar, “uluslararası eşitlik” demek, devletlerin birbirine karşı üstünlük kurmaması, karşılıklı olarak aynı haklara ve sorumluluklara sahip olması demektir. Metindeki kararlar arasında bu ilkeyi en iyi yansıtan madde azınlık hakları ile ilgili olan maddedir.
“Azınlık hakları, komşu ülkelerdeki Müslüman halka aynı hakların verilmesi şartıyla kabul edilecektir.”
Adım 1: Bu madde diyor ki; “Siz, bizim ülkemizde yaşayan azınlıklara (Rumlar, Ermeniler vb.) hangi hakları istiyorsanız, biz de sizin ülkenizde yaşayan Türklere ve Müslümanlara aynı hakları istiyoruz.”
Adım 2: Yani bir nevi “ne eksik ne fazla, eşit olalım” deniliyor. Bu duruma tarihte “mütekabiliyet” yani karşılıklılık ilkesi denir. Bu ilke, devletlerin birbirine eşit şartlar sunmasını sağlayarak uluslararası eşitliği pekiştirir.
***
Soru 3: Hangi kararlar bağımsızlığı korumaya yöneliktir? Açıklayınız.
Bağımsızlık, bir devletin kendi topraklarında, kendi kararlarını başka bir devletin baskısı olmadan özgürce alabilmesidir. Bu, hem siyasi hem de ekonomik anlamda olur. Misakımillî’de tam bağımsızlığı hedefleyen çok önemli kararlar var. Bunlardan en dikkat çekenleri şunlar:
- Kapitülasyonların Kaldırılması: Metinde “Siyasi, adli ve mali gelişmemize engel olan sınırlamalar (kapitülasyonlar) kaldırılacaktır.” deniliyor. Kapitülasyonlar, yabancı devletlere tanınan ekonomik ayrıcalıklardı ve Osmanlı ekonomisini çökertmişti. Bunları kaldırmak, ekonomik bağımsızlığımızı kazanmak için atılan en büyük adımdır.
- Boğazlar Meselesi: Metinde İstanbul ve Marmara’nın güvenliği sağlandıktan sonra Boğazların dünya ticaretine açılabileceği belirtiliyor. Bu ne demek? “Önce bizim başkentimizin ve topraklarımızın güvenliği gelir, Boğazların kontrolü bizde olmalı, ancak ondan sonra ticareti konuşuruz.” demektir. Bu da siyasi bağımsızlığımızı ve egemenlik haklarımızı korumaya yönelik çok net bir tavırdır.
***
Soru 4: İtilaf devletlerinin İstanbul’u işgal ettikten sonraki tutum ve davranışlarını örnekler vererek açıklayınız.
Sevgili öğrencilerim, İtilaf Devletleri, Türk milletinin bağımsızlık yemini olan Misakımillî kararlarını duyunca büyük bir şok yaşadılar ve hemen baskıcı bir tutum sergilediler. İstanbul’u işgal ettikten sonraki davranışları hem baskıcı hem de aldatmacaya yönelikti. İşte metinden çıkarabileceğimiz örnekler:
- Baskı ve Tehdit: Misakımillî kararlarını geri aldırmak için önce Mebusan Meclisi’ne baskı yaptılar. Bu baskılar sonucu hükümet istifa etti.
- Tutuklamalar: Baskılarını artırarak vatansever milletvekillerini, aydınları ve subayları (metinde 150 kişi olarak belirtilmiş) tutuklayarak sürgüne gönderdiler. Amaçları, milli mücadelenin lider kadrosunu yok etmekti.
- Resmi İşgal ve Şiddet: 16 Mart 1920’de İstanbul’u resmen işgal ettiler. Hatta bu işgal sırasında Şehzadebaşı’ndaki bir karakola baskın düzenleyerek uykudaki savunmasız askerlerimizi şehit ettiler. Bu, ne kadar acımasız olabileceklerini gösteriyordu.
- Aldatmaca ve Propaganda: Halkın tepkisini azaltmak için bir bildiri yayımladılar. Bu bildiride işgalin
kalıcı değil, geçici olduğunu, amaçlarının padişahın gücünü korumak olduğunu söyleyerek halkı sakinleştirmeye çalıştılar. Ancak asıl amaçları, milli direnişi kırmaktı.
Kısacası İtilaf Devletleri, Türk milletinin bağımsızlık iradesini zorla ve hileyle kırmaya çalışmışlardır.