Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencileri! Ben sizin Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün elime ulaşan bu harika görseldeki soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Hem de öyle sadece çözmekle kalmayacağız, her bir adımı tek tek açıklayarak konuyu en iyi şekilde anlamanızı sağlayacağım. Hazırsanız başlayalım!
—
**Soru 1:**
Küresel İklim Değişikliği metninde, sera gazlarının atmosferdeki etkileri anlatılmıştır. Bu gazların atmosferde fazlalaşmasının temel nedenlerinden biri olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
**Çözüm:**
Sevgili arkadaşlar, bu soruda bize küresel iklim değişikliğine neden olan sera gazlarının atmosferde neden arttığını soruyor. Metni dikkatlice okuduğumuzda, sera gazlarının “atmosferde fazlalaşması”nın sonuçlarından bahsedildiğini görüyoruz. Metnin en başında şöyle bir ifade var: “Sera gibi çalışan atmosfer, sera gazı olarak da nitelendirilen karbondioksit, metan, su buharı, ozon, azot oksit vb. gazlar sayesinde yeryüzünden yansıyan güneş ışınlarının bir kısmını tekrar yeryüzüne gönderir.” Bu cümleden anladığımız kadarıyla, sera gazları zaten atmosferde var ve Dünya’nın ısınmasında rol oynuyorlar. Peki, bu gazların *fazlalaşmasının* temel nedeni ne? Metinde bu gazların artışıyla ilgili olarak “Bilim dünyası, iklim değişikliğinin yıkıcı etkilerini azaltmak için ortalama sıcaklıklardaki artışın 2°C ile sınırlan-ması gerektiğini ancak mevcut uygulamalarla bu artışın devam edeceğini öngörüyor. Karbondioksit salınımı şu andaki artış hızıyla devam ederse 2060 yılında ortalama sıcaklıklardaki artışın 4°C’yi bulacağını, bu etkilerin özellikle yok-sul kesimlerce hissedileceğini belirtiyor.” gibi ifadeler yer alıyor. Bu kısımlar bize, sera gazlarının *artışının* iklim değişikliğine yol açtığını ve bu artışın devam edeceğini söylüyor. Ancak soruda bize bu artışın *temel nedenini* soruyor. Metnin genelinde doğrudan bir “neden” belirtilmemiş olsa da, “Sera gibi çalışan atmosfer…” cümlesi sera gazlarının varlığına işaret ediyor. Sorunun şıkları olmadığı için, metinden doğrudan bir çıkarım yapmamız gerekiyor. Metni tekrar okuduğumuzda, sera gazlarının atmosferde fazlalaşmasının temel nedeninin ne olduğu açıkça belirtilmemiş. Ancak metnin genel bağlamından, sera gazlarının insan faaliyetleri sonucu arttığı ima ediliyor. Eğer şıklar olsaydı, bu şıklar arasında “fosil yakıt kullanımı”, “sanayi devrimi” gibi seçenekler olabilirdi. Metin bu konuda daha net bilgi vermediği için, doğrudan bir cevap vermek mümkün değil. Bu tür durumlarda, metinde en çok vurgulanan konuya odaklanmak önemlidir. Metnin ana teması küresel iklim değişikliği ve sera gazlarının etkileri.
**Sonuç:** Metinde sera gazlarının atmosferde fazlalaşmasının temel nedeni açıkça belirtilmemiştir. Ancak metnin genelinden insan faaliyetlerinin bu artışa neden olduğu ima edilmektedir.
—
**Soru 2:**
İklim değişikliğinin etkileri nelerdir? Açıklayınız.
**Çözüm:**
Sevgili arkadaşlar, bu soruda bize iklim değişikliğinin sonuçlarını, yani etkilerini soruyor. Bu soruyu cevaplamak için metnin ilgili bölümünü dikkatlice okuyalım. Metinde şöyle deniyor: “Sera gazları olmasaydı yeryüzünün ortalama sıcaklığı -18°C civarında olurdu. Bu da yaşamaya pek elverişli bir ısı olmasa gerek. Kuraklık, seller, şiddetli kasırgalar gibi hava olaylarının sıklığı ve etkisinde artış, okyanus ve deniz suyu seviyelerinde yükselme, okyanusların asit oranlarında artış ve buzulların eri-mesi sonucunda bitkiler, hayvanlar ve insanlar ciddi risk altında kalır.”
Şimdi bu bilgileri daha anlaşılır hale getirelim:
* **Sıcaklık Artışı:** Sera gazları olmasaydı Dünya çok daha soğuk olurdu. Ama bu gazlar arttığında, yani iklim değiştiğinde, Dünya’nın ortalama sıcaklığı yükseliyor. Bu da hayatımızı etkiliyor.
* **Hava Olaylarındaki Değişiklikler:** Kuraklık (yani uzun süren susuzluk), seller (yani çok fazla yağmur olup su baskınlarının yaşanması), şiddetli kasırgalar gibi hava olayları daha sık ve daha etkili hale geliyor. Düşünün, bir yerde çok uzun süre yağmur yağmıyor, her yer kuruyor; başka bir yerde ise birdenbire çok yoğun yağmur yağıp her yeri su basıyor. Ya da çok daha güçlü rüzgarlar oluşuyor.
* **Deniz Seviyesinin Yükselmesi:** Küresel ısınma nedeniyle buzullar eriyor. Bu eriyen buzlar okyanuslara karıştığı için deniz seviyesi yükseliyor. Bu da kıyı bölgelerindeki yerleşim yerleri için tehlike oluşturabilir.
* **Okyanusların Asit Oranının Artması:** Atmosferdeki karbondioksit artışı okyanuslar tarafından emiliyor. Bu durum okyanusların kimyasal yapısını değiştirerek asit oranını artırıyor. Bu da deniz canlıları için zararlı olabiliyor.
* **Bitki ve Hayvanlar İçin Risk:** Tüm bu değişiklikler, yani artan sıcaklık, değişen hava olayları, yükselen deniz seviyesi gibi etkenler bitkilerin ve hayvanların yaşamını olumsuz etkiliyor. Bazı türler bu yeni koşullara uyum sağlayamayabilir.
* **İnsanlar İçin Ciddi Risk:** Elbette tüm bu etkiler en sonunda insanları da doğrudan etkiliyor. Tarım alanları zarar görebilir, su kaynakları azalabilir, aşırı hava olayları can ve mal kayıplarına yol açabilir.
Yani özetle, iklim değişikliği sadece havanın biraz ısınması demek değil; hayatımızın her alanını etkileyen ciddi sonuçları var.
**Sonuç:** İklim değişikliğinin başlıca etkileri şunlardır:
* Ortalama sıcaklıkların yükselmesi.
* Kuraklık, seller ve şiddetli kasırgalar gibi aşırı hava olaylarının sıklığının ve etkisinin artması.
* Okyanus ve deniz seviyelerinin yükselmesi.
* Okyanusların asit oranının artması.
* Bitkiler, hayvanlar ve insanlar için ciddi riskler oluşturması.
—
**Soru 3:**
Terör metninde terörün tarihsel süreci hakkında bilgi verilmiştir. Buna göre terörün tarihsel süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
**Çözüm:**
Sevgili öğrenciler, bu soruda terörün tarihsel süreciyle ilgili metinde neyin *söylenemeyeceğini* bulmamız isteniyor. Metni dikkatlice okuyarak terörün tarihsel gelişimi hakkında bilgi edinelim. Metin şöyle başlıyor: “Terörün tarihi insanlığın başlangıcına kadar götürmek mümkün ancak bugün anladığımız biçimi ile terör 1960’larda başladı. Küresel terör ise çeşitli örgütler aracılığıyla 1990’lı yıllarda ortaya çıktı. 11 Eylül 2001’de ABD’de gerçekleştrilen saldırı, hem küresel terörün dünya gündemine oturmasının hem de uçağın saldırı aracı olarak kullanıl-ması ile yeni bir terör taktiğinin doğuşu oldu. Buna genel ağın terör örgütleri tarafından propaganda amaçlı kullanı-mı eklendi. Terör örgütleri geleneksel olarak vuruş taktiği ile işlerini görmektedirler.”
Şimdi metindeki bilgileri inceleyelim ve şıklar olsaydı nasıl bir çıkarım yapardık ona bakalım:
* **Metne göre terörün tarihi çok eskilere dayanıyor olabilir.** (Bu doğru, “insanlığın başlangıcına kadar götürmek mümkün” diyor.)
* **Günümüzdeki terör anlayışı 1960’larda şekillenmeye başlamıştır.** (Bu da doğru, “ancak bugün anladığımız biçimi ile terör 1960’larda başladı” diyor.)
* **Küresel terör örgütleri 1990’lı yıllarda daha görünür hale gelmiştir.** (Bu da doğru, “Küresel terör ise çeşitli örgütler aracılığıyla 1990’lı yıllarda ortaya çıktı” diyor.)
* **11 Eylül saldırısı, terörde yeni bir taktiğin ortaya çıkmasına neden olmuştur.** (Bu da doğru, “yeni bir terör taktiğinin doğuşu oldu” diyor.)
* **Terör örgütleri propaganda için sadece geleneksel yöntemleri kullanmaktadır.** (Metinde “genel ağın terör örgütleri tarafından propaganda amaçlı kullanımı eklendi” deniyor. Bu da internet gibi yeni yöntemlerin kullanıldığını gösteriyor. Eğer şıklarda sadece “geleneksel yöntemler” ile sınırlı kaldığına dair bir ifade olsaydı, bu metne göre *söylenemezdi*.)
Sorunun şıkları olmadığı için, metinden çıkarılabilecek olumlu bilgileri ve çıkarılamayacak olumsuz bilgileri düşünerek ilerleyelim. Metinde terörün başlangıcı, küresel terörün ortaya çıkışı, 11 Eylül saldırısının etkileri ve terör örgütlerinin kullandığı taktikler anlatılıyor. Metinde terörün tarihsel süreciyle ilgili *söylenemeyecek* bir şey bulmak için, metinde yer almayan veya metnin tam tersini ifade eden bir bilgiye ihtiyacımız var.
Örneğin, eğer şıklarda “Terör, hiçbir zaman insanlığın başlangıcına kadar götürülemez.” gibi bir ifade olsaydı, bu metne göre söylenemezdi çünkü metin tam tersini söylüyor. Ya da “Terör örgütleri sadece geçmişte kullanılan yöntemlerle eylem yapmaktadır.” gibi bir ifade de söylenemezdi, çünkü metin yeni taktiklerin ve internetin kullanımından bahsediyor.
Bu nedenle, metinde yer alan bilgileri göz önünde bulundurarak, metnin dışına çıkan veya metindeki bilgilerin tam tersini savunan bir seçeneğin doğru cevap olacağını söyleyebiliriz. Şıklar olmadığı için, metnin ana fikrine aykırı bir çıkarım yapmamız gerekiyor.
**Sonuç:** Metinde terörün tarihsel süreci hakkında verilen bilgilerden yola çıkarak, metinde yer almayan veya metnin içeriğiyle çelişen bir ifade “söylenemez” olarak kabul edilir. Örneğin, “Terör örgütleri sadece geçmişte kullanılan yöntemlerle eylem yapmaktadır.” gibi bir ifade metne göre söylenemez.
—
Umarım bu çözümlerimiz ve açıklamalarımız konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, sevgiyle kalın!