Merhaba sevgili öğrencilerim, bugünkü dersimizde sosyal bilgiler dersinde karşımıza çıkabilecek bazı soruları birlikte çözeceğiz. Hem bilgimizi tazeleyeceğiz hem de soruları nasıl adım adım çözmemiz gerektiğini öğreneceğiz. Hazırsanız başlayalım!
12. Aşağıdaki I. grubu II. grupla örnekteki gibi eşleştiriniz.
Bu soruda, ilk gruptaki kavramları ikinci gruptaki tanımlarla eşleştirmemiz isteniyor. Hadi gelin her birini tek tek inceleyelim ve doğru eşleştirmeyi bulalım.
I. Grup
- a) nehir kenarı
- b) nüfus
- c) seyahat
- ç) mülteci
II. Grup
- 1. Yerleşmeyi olumlu etkileyen bir nedendir.
- 2. Eğlenme ve dinlenme amacıyla kısa süreli yer değiştirme durumudur.
- 3. Eğitim amaçlı göç eden kişiye denir.
- 4. Yaşadığı ülkeyi terk edip başka bir ülkeye sığınan insanlardır.
- 5. b Bir yerde yaşayanların toplam sayısıdır.
Şimdi eşleştirmeleri yapalım:
Adım 1: İlk olarak “nüfus” kelimesini ele alalım. Nüfus, bir yerde yaşayan insan sayısı anlamına gelir. Bu tanım II. gruptaki 5. maddeye uyuyor. Yani b – 5 eşleşmesi doğru.
Adım 2: Şimdi “seyahat” kelimesine bakalım. Seyahat, eğlenmek veya dinlenmek gibi amaçlarla kısa süreli yer değiştirmektir. Bu da II. gruptaki 2. maddeye uyuyor. Yani c – 2 eşleşmesi doğru.
Adım 3: “Mülteci” kelimesini düşünelim. Mülteci, kendi ülkesinde yaşayamayıp başka bir ülkeye sığınan kişilere denir. Bu tanım II. gruptaki 4. maddeye denk geliyor. Yani ç – 4 eşleşmesi doğru.
Adım 4: Son olarak “nehir kenarı” ifadesine bakalım. Bir yerin nehir kenarında olması, orada yerleşmeyi olumlu etkileyen bir faktördür. Bu da II. gruptaki 1. maddeye uyuyor. Yani a – 1 eşleşmesi doğru.
Adım 5: Geriye II. gruptan 3. madde ve I. gruptan boşta kalan bir seçenek kalmadı. Ancak soruda bir örnek verileceği belirtilmiş. Burada 3. madde “Eğitim amaçlı göç eden kişiye denir” şeklinde. Bu tanıma uygun bir kavram I. grupta doğrudan yer almıyor ama bu tür bir göç eden kişiye genellikle “göçmen” denir. Soruda verilen seçeneklere göre, diğer eşleştirmelerimiz tam oturduğu için kalan seçenekleri de göz ardı etmeyelim. Eğer soruda bir boşluk olsaydı, bu tanıma uyan bir kavramı düşünebilirdik.
Sonuç:
- a – 1
- b – 5
- c – 2
- ç – 4
Ç. Doğru cevabın bulunduğu seçeneği işaretleyiniz.
13. “Daha siz küçülkken kömür madeninde çalışmak için buraya gittim. Bir süre çalışıp bir miktar para kazandım. Ancak bu böyle sürüp gidemezdi. En iyisi şimdi yaşadığımız Zonguldak’a göçmek ve ailece burada yaşamak.”
Yukarıdaki açıklamaya göre Zonguldak’ın yerleşim yeri olarak tercih edilmesinin nedeni hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Doğal güzellikleri
- B) İklimi
- C) Yer altı kaynakları
- D) Yoğun nüfusu
Bu soruda, verilen metinde kişinin neden Zonguldak’a göç ettiğini ve orada yaşamayı tercih ettiğini anlamamız gerekiyor. Metni dikkatlice okuyalım.
Adım 1: Metni okuduğumuzda, kişinin Zonguldak’a “kömür madeninde çalışmak için” gittiğini belirtiyor. Bu, Zonguldak’ta ekonomik bir fırsat olduğunu gösteriyor.
Adım 2: Kişi, “bir süre çalışıp bir miktar para kazandığını” söylüyor. Bu da ekonomik kazancın önemli bir etken olduğunu vurguluyor.
Adım 3: Ancak daha sonra “bu böyle sürüp gidemezdi” diyerek, sadece çalışmak için orada kalmanın yeterli olmadığını anlıyoruz. Ama yine de “en iyisi şimdi yaşadığımız Zonguldak’a göçmek ve ailece burada yaşamak” ifadesi, Zonguldak’ın yerleşim yeri olarak tercih edilmesinde kalıcı bir neden olduğunu gösteriyor.
Adım 4: Şimdi seçeneklere bakalım.
- A) Doğal güzellikleri: Metinde doğal güzelliklerden hiç bahsedilmiyor.
- B) İklimi: Metinde iklimle ilgili bir bilgi yok.
- C) Yer altı kaynakları: Metinde “kömür madeni”nden bahsedilmesi, Zonguldak’ın yer altı kaynakları açısından zengin olduğunu ve bu kaynağın ekonomik fırsatlar yarattığını gösteriyor. Bu, kişinin Zonguldak’ı tercih etmesinde önemli bir neden olabilir.
- D) Yoğun nüfusu: Metinde nüfusla ilgili bir bilgi verilmiyor.
Metindeki “kömür madeni” ifadesi, en güçlü ipucumuz. Kömür, yer altı kaynağıdır ve bu da Zonguldak’ın yerleşim yeri olarak tercih edilmesinde önemli bir rol oynamıştır. Kişinin çalışıp para kazanması da bu yer altı kaynağı sayesinde mümkün olmuş.
Sonuç: C) Yer altı kaynakları
14. Nüfus (milyon)
Aşağıdaki grafik, Türkiye’nin 1927-2018 yılları arasındaki nüfusunu göstermektedir. Grafiğe göre aşağıdaki seçeneklerden hangisine ulaşılamaz?
Bu soru, verilen nüfus grafiğini yorumlama becerimizi ölçüyor. Grafikteki bilgilere bakarak hangi seçeneğin grafik verileriyle desteklenmediğini bulacağız.
Grafiği İnceleme:
- Yatay eksende yıllar (1927, 1935, …, 2018) yer alıyor.
- Dikey eksende ise nüfus miktarı (milyon olarak) gösteriliyor.
- Her yıl için bir çubuk var ve bu çubukların yüksekliği o yılın nüfusunu temsil ediyor.
- Çubukların genel olarak yükseldiğini görüyoruz, bu da nüfusun arttığını gösteriyor.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve grafikle karşılaştıralım:
Adım 1: Seçenek A) “Hangi yıllar arasındaki artışın diğerlerine göre fazla olduğuna”
Grafiğe baktığımızda, çubukların arasındaki yükseklik farklarını inceleyebiliriz. Bazı yıllar arasında çubuklar daha hızlı yükselmiş, bazı yıllar arasında ise daha yavaş yükselmiş. Örneğin, 1950’den 1955’e kadar olan artış ile 1985’ten 1990’a kadar olan artış arasındaki farkları gözle görülür şekilde karşılaştırabiliriz. Bu nedenle, grafikten bu bilgiye ulaşmak mümkündür.
Adım 2: Seçenek B) “1990-2000 yılları arasında ülkemizin dışarıdan göç aldığına”
Grafikte sadece toplam nüfus gösteriliyor. Nüfus artışının nedenleri (doğumlar, ölümler, göçler) hakkında doğrudan bilgi vermiyor. 1990-2000 yılları arasında nüfus artmış olsa bile, bu artışın ne kadarının doğal nüfus artışından (doğumların ölümlerden fazla olması) ve ne kadarının dışarıdan göç almaktan kaynaklandığını bu grafik tek başına söyleyemez. Bu bilgiye ulaşmak için ek verilere ihtiyaç duyarız.
Adım 3: Seçenek C) “Yakan gelece daır nüfus artışı hakkında tahmin yapmaya”
Grafik geçmişe dönük verileri gösteriyor. Bu geçmiş verileri kullanarak gelecekle ilgili tahminler yapmak mümkündür. Örneğin, nüfusun artış eğilimi devam ederse gelecekteki nüfus hakkında fikir yürütebiliriz. Grafik bize bir eğilim gösterdiği için, bu eğilime dayanarak tahminler yapabiliriz.
Adım 4: Seçenek D) “Nüfusun en az ve en fazla olduğu yılları tespit etmeye”
Grafiğin en başındaki çubuk (1927) en kısası, yani nüfusun en az olduğu yıl 1927’dir. Grafiğin en sonundaki çubuk (2018) ise en uzunu, yani nüfusun en fazla olduğu yıl 2018’dir. Bu bilgilere grafikten doğrudan ulaşabiliriz.
Sonuç: Grafikteki bilgilerle doğrudan ulaşılamayacak olan seçenek B şıkkıdır. Çünkü grafikte sadece toplam nüfus var, nüfus artışının nedenleri (iç göç, dış göç, doğum oranları vb.) hakkında detaylı bilgi bulunmuyor.
Sonuç: B) 1990-2000 yılları arasında ülkemizin dışarıdan göç aldığına
Umarım bu çözümlerimiz ve açıklamalarımız sizin için faydalı olmuştur. Anlamadığınız yerleri tekrar sormaktan çekinmeyin! Başarılar dilerim!