Merhaba canım öğrencim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde birlikte hem okuyup hem de soruları cevaplayacağız. Hazırsan başlayalım!
Etkinlik Zamanı
Metni okuyunuz ve soruları cevaplayınız.
Kök Türk Devleti’nde Bilge Kağan’ın şehirlerin etrafının surlarla çevrilmesi ve ülkede Budizm ile Taoizm’in propagandasının yapılması isteği meclis (kurultay) tarafından onaylanmamıştır. Ay’rı meclis hakan adayını bazı gerekçelerle reddetmiş hatta Uygurlarda olduğu gibi kudretli devlet görevlileri ve kumandanlar arasından birini han seçmiştir.
İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, s. 261 (Düzenlenmiştir.)
Soru 1: Metne göre Bilge Kağan tek başına karar alıp uygulayabilmekte midir? Neden?
Çözüm:
Hayır, metne göre Bilge Kağan tek başına karar alıp uygulayabilmekte değildir. Çünkü kurultay, onun bazı isteklerini onaylamamış ve hatta han adayını bile reddederek kendi kararlarını uygulamıştır. Bu durum, devlet yönetiminde tek kişinin değil, kurultayın da söz sahibi olduğunu göstermektedir.
Soru 2: Kurultay üyelerinin tutumu hangi demokratik ilkelerle açıklanabilir? Neden?
Çözüm:
Kurultay üyelerinin tutumu,
demokratik yönetim
ilkeleriyle açıklanabilir. Demokratik yönetimlerde, alınan kararlar halkın temsilcileri tarafından oluşturulan meclislerde görüşülür ve çoğunluğun kararı esastır. Kurultayın Bilge Kağan’ın isteklerini onaylamaması, bir nevi halkın veya temsilcilerinin iradesinin yönetimde etkili olduğunu göstermektedir. Bu durum,
karar alma süreçlerinde ortak akıl ve denge
ilkesinin varlığına işaret eder.
Etkinlik Zamanı
Kanun-i Esasi’nin aşağıdaki maddelerini okuyunuz ve bunlarla ilgili soruları cevaplayınız.
- Madde 12. Basın, kanunlar çerçevesinde serbesttir.
- Madde 15. Herkesin eğitim ve öğretim hakkı vardır.
- Madde 23. Hiç kimse kanunda öngörülenden başka bir mahkemede yargılanamaz.
- Madde 65. Meclis-i Mebusan üyeleri her elli bin erkek nüfusa bir temsilci olmak üzere dört yıl için ve seçim yoluyla bu göreve gelirler.
A. Şeref Gözübüyük, Suna Kili, Türk Anayasa Metinleri (1839-1980), s. 28, 29, 35 (Düzenlenmiştir.)
Soru 1: Bu maddeler demokrasinin hangi ilkeleriyle ilgilidir? Aşağıya yazınız.
Çözüm:
Bu maddeler, demokrasinin temel ilkelerinden olan şu konularla ilgilidir:
- Madde 12: Basın özgürlüğü, demokrasinin en önemli unsurlarından biridir.
- Madde 15: Eğitim ve öğretim hakkı, bireylerin kendini geliştirmesi ve topluma katılımı için temel bir haktır.
- Madde 23: Hukuk devleti ilkesi, kimsenin keyfi olarak yargılanamayacağını garanti eder.
- Madde 65: Temsilî demokrasi ilkesi, halkın kendi temsilcilerini seçerek yönetime katılması esasına dayanır.
Genel olarak bu maddeler, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve halk egemenliği gibi demokratik değerleri yansıtmaktadır.
Soru 2: Kanun-i Esasi’nin bu maddelerinin benzerlerini 1982 Anayasası’ndan bularak aşağıya yazınız.
Çözüm:
1982 Anayasası’nda da Kanun-i Esasi’deki bu maddelere benzer düzenlemeler bulunmaktadır. İşte bazı örnekler:
- Basın Özgürlüğü: 1982 Anayasası’nın 28. maddesi, basının serbest olduğunu ve kanunla sınırlanabileceğini belirtir. Bu, Kanun-i Esasi’nin 12. maddesine benzer.
- Eğitim Hakkı: 1982 Anayasası’nın 42. maddesi, herkesin eğitim hakkına sahip olduğunu ve devletin bu hakkı sağlamakla yükümlü olduğunu ifade eder. Bu da Kanun-i Esasi’nin 15. maddesine paraleldir.
- Mahkemede Yargılanma Hakkı: 1982 Anayasası’nın 36. maddesi, herkesin meşru vasıta ve mercilerden bilgi ve belge talep etme, mahkemede yargılanma hakkına sahip olduğunu belirtir. Bu madde de Kanun-i Esasi’nin 23. maddesiyle benzerlik taşır.
- Temsilî Demokrasi: 1982 Anayasası’nda milletvekillerinin seçimi ve görev süreleri gibi konular da düzenlenmiştir. Örneğin, 75. maddede TBMM üyelerinin millet tarafından seçildiği belirtilir. Bu da Kanun-i Esasi’nin 65. maddesinin temel mantığına uygundur.
Görüldüğü gibi, temel demokratik haklar ve ilkeler zaman içinde anayasalarımızda yer bulmaya devam etmiştir.