Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde, verilen metinleri okuyup soruları cevaplayacağız. Hazırsanız, başlayalım!
Etkinlik Zamanı
Metni okuyunuz ve soruları cevaplayınız. Cevaplarınızı defterinize yazınız.
Hiçbir araştırmaya dayanmayan boş ön yargılar ve tüm engelleme çabaları Galilei’nin düşünce- lerini, çalışmalarının insanları etkilemesini engelleyemedi. Eğer bugün çeşitli formülleri kullanarak doğayı değiştirebiliyorsak uçakları, roketleri, radyoyu ve bütün diğer teknik buluşları rahatça geliştirip yayabiliyorsak bunu, Galilei gibi gözü pek bilim insanlarının o tehlikeli dönemde, doğadaki yasaları bulmak için harcadıkları çabalara borçluyuz.
Ernst H. Gombrich (Örms H. Gombrich, Avusturyalı), Genç Okurlar İçin Kısa Bir Dünya Tarihi, s. 239 (Düzenlenmiştir.)
1. “Boş ön yargılar” ifadesiyle ne anlatılmak istenmektedir?
2. “O tehlikeli dönem” ifadesiyle ne anlatılmak istenmektedir?
Isaac Newton (Ayzek Nivtın, 1642-1727), Galilei’yi ken- dizine örnek alarak fizik ve astronomi alanında günümüzde de geçerliliğini koruyan çalışmalar yaptı. Newton, kütle çe- kim kanununu ortaya koyarak dünya ile nesneler arasında bir çekim olduğunu buldu. Buna dayanarak gezegenlerin de çe- kim kuvveti sonucunda Güneş’in çevresinde belirli bir yörün- gede hareket ettiğini gösterdi. Newton, bu gözlemlerini kendi geliştirdiği yansıtmalı teleskopla gerçekleştirdi. Böylece uzay araştırmalarının öncülerinden oldu. Onun öncülüğünü yaptı- ğı bu çalışmalar sayesinde bilim insanları 20. yüzyılda uzaya uydu ve insan göndermeyi başardı. Bu uydular sayesinde hava olaylarını gözlemleme ve iletişim kolaylaştı. Newton’un diğer çalışmaları da pek çok bilimsel gelişmenin önünü açtı. Buhar gücüyle çalışan makine, lokomotif ve gemiler, asma köp- rüler, gökdelenler, roketler onun bilimsel çalışmalarından yararlanılarak yapılabildi.
Newton (Temsili portre)
Newton’ın yansımalı teleskobunun bir örneği
Newton’ın “Doğal Felsefenin Matematiksel İlkeleri” adlı kitabı
141
—
Soruların Çözümleri
1. “Boş ön yargılar” ifadesiyle ne anlatılmak istenmektedir?
Bu ifadeyle, herhangi bir kanıta, gerçeğe veya araştırmaya dayanmayan, sadece varsayımlara dayalı düşünceler anlatılmak istenmektedir. Yani, bir konuyu veya kişiyi hakkında yeterli bilgi sahibi olmadan, sadece duyumlarla veya kişisel düşüncelerle olumsuz veya olumlu bir şekilde değerlendirmektir. Bilimsel düşünce yerine, temelsiz inanışları ifade eder.
2. “O tehlikeli dönem” ifadesiyle ne anlatılmak istenmektedir?
Metindeki “o tehlikeli dönem” ifadesiyle, Galilei’nin yaşadığı ve bilimin henüz tam olarak kabul görmediği, hatta bilimsel düşüncelerin baskı gördüğü zamanlar kastedilmektedir. O dönemde, bilimsel gerçekleri savunmak veya yeni keşifler yapmak, mevcut inançlara veya otoritelere karşı gelmek anlamına gelebiliyordu ve bu da kişileri zor durumda bırakabiliyordu. Bu nedenle bu dönem “tehlikeli” olarak nitelendirilmiştir.