Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu haftaki konusu Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu. Hazırsanız, birlikte görsellerdeki soruları adım adım inceleyip çözelim.
—
11. soruyu inceleyelim:
**11. Yüzyıldan itibaren Orta Asya’da (Türkistan) yaşayan Türk boyları Büyük Selçuklu Devleti’nin yönlendirmesiyle Anadolu’ya göç etmeye başladılar. 1071’de Büyük Selçuklu Devleti’nin Malazgirt Savaşı’nda Bizans İmparatorluğu’nu mağlup etmesiyle Anadolu, Türklerin güvenle yerleşebilecekleri bir yurt hâline geldi. 15. yüzyılda ise Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk boylarının göçleri devam etti. Anadolu’ya göç eden Türk boylarından biri de Kayılardı. Osmanlı Devleti’ni kuracak olan aile bu boya mensuptu. Kayılar, Oğuz Türklerinin 24 boyundan biridir. Kayı kuvvetli, sağlam anlamına gelmektedir. Günümüzde ülkemizin birçok yerinde Kayı başta olmak üzere Oğuz boylarının izlerini ve isimleri- ni taşıyan yerleşim yeri bulunmaktadır. İşte bu yerlerden biri:**
Bu metinde bizden istenen, Anadolu’ya göç eden Türk boylarından birinin adını ve bu göçün nedenlerini öğrenmemiz. Metni dikkatlice okuduğumuzda, Anadolu’ya göç eden boylardan birinin “Kayı” olduğunu görüyoruz. Ayrıca bu göçün önemli nedenlerinden birinin de 1071 Malazgirt Savaşı’nda Bizans İmparatorluğu’nun mağlup edilmesi ve Anadolu’nun güvenli bir yurt hâline gelmesi olduğunu anlıyoruz. Metin, Kayı boyunun Oğuz Türklerinin bir kolu olduğunu ve “Kayı” kelimesinin anlamının “kuvvetli, sağlam” olduğunu da belirtiyor. Son olarak, ülkemizde hala Kayı boyuna ait yerleşim yerlerinin bulunduğunu söylüyor.
—
Gaziantep’te Kayı Boyu İzleri başlığı altındaki metni inceleyelim:
**Gaziantep’te İslahiye ilçesinde bulunan eski mezarlarda Oğuz- ların 24 boyundan biri olan Kayı boyuna ait izler bulundu. Mezarlar- daki ok ve yay sembolleri, mezarların Kayı boyuna ait olma ih- timalini kuvvetlendirdi. Bu mezarlar, Kayı boyunun Anadolu’ya ilk girdiği bölgelerden birinin İslahiye olabileceği görüşünü destekliyor.**
**Genel ağ haberi, 1 Şubat 2016 (Düzenlenmiştir.)**
Bu metin, yukarıdaki genel metnin bir devamı niteliğinde. Gaziantep’in İslahiye ilçesinde bulunan mezarlarda Kayı boyuna ait izlerin bulunduğunu öğreniyoruz. Bu izlerin başında ok ve yay sembolleri geliyor. Bu bulgular, Kayı boyunun Anadolu’ya ilk geldiği bölgelerden birinin İslahiye olabileceğini düşündürüyor.
—
2. soruyu inceleyelim:
**? Sizce Kayıların ok ve yay sembol olarak kullanılmalarının sebebi nedir?**
Bu soru, bizden Kayıların neden ok ve yay sembolünü kullandıklarını düşünmemizi istiyor. Yukarıdaki metinlerden ve genel bilgilerimizden yola çıkarak birkaç sebep düşünebiliriz:
* **Ok ve yay, bir savaş aracıdır:** Tarih boyunca Türkler, savaşçılıklarıyla tanınmışlardır. Ok ve yay, hem etkili bir avlanma hem de savaş aracı olmuştur. Bu nedenle, bir boyun gücünü ve savaşçılığını temsil etmek için ok ve yay sembol olarak seçilmiş olabilir.
* **Göçebe yaşam tarzı:** Türk boyları genellikle göçebe bir yaşam sürdürmüşlerdir. Göçebe yaşamda avlanmak ve kendilerini korumak için ok ve yaya ihtiyaç duyulur. Bu da sembol olarak seçilmesinde etkili olmuş olabilir.
* **Soy ve kimlik temsili:** Semboller, genellikle bir topluluğun kimliğini, kökenini ve değerlerini temsil eder. Ok ve yay, Kayı boyunun cesaretini, becerisini ve yaşam biçimini yansıtan bir sembol olarak benimsenmiş olabilir.
**Sonuç:** Kayıların ok ve yay sembolünü kullanmalarının temel sebebi, bu aletlerin hem etkili birer savaş ve avlanma aracı olması hem de Türklerin savaşçı kimliğini ve göçebe yaşam tarzını temsil etmesidir.
—
3. soruyu inceleyelim:
**Yukarıdaki haberde Kayıların Anadolu’da iz bıraktığı yerlerden birini öğrendiniz. Kayılar haberde yer aldığı gibi Anadolu’nun çeşitli yerlerine yayıldılar. Kayıların bir bölümü ise günümüzde Bitlis ili içinde yer alan Ahlat’a, ardından Türkiye Selçuklu Devleti tarafından Ankara’nın Karacadağ yöresine yerleştirildi. Daha sonra Bizans İmparator- luğu sınırında yer alan ve günümüzde Bilecik ve Kütahya illeri içindeki Söğüt ve Domaniç kendilerine yurt olarak ve- rildi. Bu dönemde Kayıların başında Ertuğrul Gazi bulunuyordu. 13. yüzyılda Anadolu’daki siyasi durumu Ertuğrul Gazi’nin anlatımıyla öğrenelim.**
Bu metinde bizden istenen, Kayıların Anadolu’da nerelere yerleştirildiğini ve bu yerleşimin hangi dönemlerde olduğunu öğrenmemiz. Metne göre Kayılar, Anadolu’nun çeşitli yerlerine yayılmışlar.
* Bir kısım Kayı, **günümüzde Bitlis ilinde bulunan Ahlat’a** yerleşmiş.
* Daha sonra **Türkiye Selçuklu Devleti tarafından Ankara’nın Karacadağ yöresine** yerleştirilmişler.
* En son olarak da **Bizans İmparatorluğu sınırında yer alan ve günümüzde Bilecik ve Kütahya illeri içindeki Söğüt ve Domaniç** bölgeleri kendilerine yurt olarak verilmiş.
Bu yerleşimlerin yaşandığı dönemde Kayıların başında ise **Ertuğrul Gazi** bulunuyormuş.
—
Ertuğrul Gazi’nin anlatımıyla 13. yüzyılda Anadolu’daki siyasi durumu içeren metni inceleyelim:
**Boyumuz Kayı’nın bağlı olduğu Türkiye Selçuklu Devleti hükümdarı Alâeddin Keykubad, beni Bizans İmparatorluğu’na karşı gaza ve cihat yap- mam ve bu devletin topraklarını fethetmem için görevlendirdi. Bizans, bu dönemde esli gücünü yitirmişti. Toprakları daralmış, İstanbul, Edirne, Bursa ve İznik gibi şehirler- den ibaret bir devlet hâline gelmişti. Bizans İmparatoru, toprakları üzerindeki otoritini kaybetmişti. Bizans’ın şehir ve kasabalarını yöneten tekfurlar İmparatorun emirlerini çoğu zaman yerine getirmiyorlardı. Tekfurlar yönettiği yerlerde halktan ağır vergiler alıyor- lardı. Bu nedenle Bizans topraklarında yaşayan halk yönetimden memnundü. Yerleş- miş olduğumuz Söğüt ve Domaniç’te Bizans halkı ile yarı yana yaşıyorduk. Onlara karşı Türklere gösterdiğim gibi adaletli bir yönetim gösteriyordum. Onların da güvenliğini sağlıyor ve pazarlarda serbestçe mallarını satmalarına izin veriyordum.**
**Türkiye Selçuklu Devleti’nin 1243’te Kösedağ Savaşı’nda Moğollara yenilmesi Ana- dolu’daki siyasi yapıyı değiştirdi. Türkiye Selçuklu Devleti gün geçtikçe zayıflamaya baş- ladı. Anadolu’nun ortasında ve doğusunda Moğol baskısı arttı. Bu baskıdan kaçan Türk beyleri Anadolu’nun batısına yerleşerek Türk beyliklerini kurmaya başladılar.**
**Kayıların Bizans’a karşı akanlar yaptığını duyan ve Moğol baskısından kaçan çok sayıda gazinin gelmesiyle askeri gücüm arttı. Artık Bizans sınırında dikkate alın- ması gereken bir güç hâline gelmiştim.**
Bu metin, Ertuğrul Gazi’nin ağzından 13. yüzyılda Anadolu’daki siyasi durumu anlatıyor.
* **Türkiye Selçuklu Devleti’nin durumu:** Selçuklu Devleti’nin hükümdarı Alâeddin Keykubad, Ertuğrul Gazi’yi Bizans’a karşı gaza ve cihat yapması için görevlendirmiş. Bu, Selçuklu Devleti’nin hala güçlü olduğunu ve Bizans’a karşı aktif bir politika izlediğini gösteriyor.
* **Bizans İmparatorluğu’nun durumu:** Metinde Bizans’ın “eski gücünü yitirdiği”, topraklarının daraldığı, İstanbul, Edirne, Bursa ve İznik gibi şehirlerle sınırlı kaldığı belirtiliyor. Ayrıca Bizans İmparatoru’nun otoritesini kaybettiği, tekfurların emirleri dinlemediği ve halktan ağır vergiler aldığı anlatılıyor. Bu durum, Bizans’ın zayıfladığını ve Anadolu’da artık eskisi kadar etkili olamadığını gösteriyor.
* **Halkın durumu:** Bizans topraklarındaki halkın yönetimden memnun olmadığı belirtiliyor. Ertuğrul Gazi ise Söğüt ve Domaniç’te yaşayan Bizans halkına adaletli davranmış, onların güvenliğini sağlamış ve ticaret yapmalarına izin vermiş. Bu, Ertuğrul Gazi’nin sadece bir savaşçı değil, aynı zamanda iyi bir yönetici olduğunu da gösteriyor.
* **Moğol İstilası’nın etkisi:** Metnin ikinci paragrafında, 1243 Kösedağ Savaşı’ndan sonra Moğolların Anadolu’da siyasi yapıyı değiştirdiği ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin zayıfladığı anlatılıyor. Moğol baskısından kaçan Türk beyleri Anadolu’nun batısına yerleşerek yeni beylikler kurmuşlar.
* **Kayıların Güçlenmesi:** Ertuğrul Gazi, Bizans sınırında gazilerle birlikte savaşarak gücünü artırmış ve Bizans için dikkate alınması gereken bir güç haline gelmiş. Bu da Osmanlı Devleti’nin temellerinin atıldığını gösteriyor.
Umarım bu açıklamalar soruları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!