Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün birlikte sosyal bilgiler dersinde karşımıza çıkan bu harika soruları çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
—
**Soru 18.**
Aşağıdaki I. grubu II. grupla örnekteki gibi eşleştiriniz.
**Çözüm:**
Bu soruda, I. gruptaki Osmanlı padişahlarını, II. gruptaki savaştıkları veya önemli olayların geçtiği yerlerle eşleştirmemiz gerekiyor. Hadi birlikte tek tek bakalım:
* **Osman Bey:** Osmanlı Devleti’nin kurucusu olarak bilinen Osman Bey’in en önemli mücadelesi Bizans ile olmuştur. Bu dönemde **Koyunhisar Savaşı** önemlidir. Bu yüzden Osman Bey’i 2. ile eşleştirebiliriz.
* **Orhan Bey:** Orhan Bey döneminde de Bizans ile mücadeleler devam etmiştir. Ayrıca ilk kez fethedilen topraklara yerleşim başlamıştır. Ancak II. gruptaki seçeneklere baktığımızda, Orhan Bey ile doğrudan eşleşen belirgin bir yer göremiyoruz. Yine de, genel olarak Bizans’a karşı yapılan mücadeleler düşünüldüğünde, bu dönemdeki fetihler önemlidir.
* **I. Murat:** I. Murat döneminde Balkanlar’da önemli fetihler yapılmıştır. Sırp Sındığı, 2. Kosova gibi önemli savaşlar bu dönemdedir. II. gruptaki seçeneklere baktığımızda **Mohaç** ve **Çaldıran** gibi savaşlar daha çok sonraki dönemlere aittir. **Niğbolu** da Yıldırım Bayezid dönemindedir.
* **Yıldırım Bayezid:** Yıldırım Bayezid, Timur ile yaptığı Ankara Savaşı ile tanınır. Ancak II. grupta Timur ile ilgili bir seçenek yok. Yıldırım Bayezid’in en bilinen zaferlerinden biri **Niğbolu Savaşı**’dır. Bu yüzden Yıldırım Bayezid’i 5. ile eşleştirebiliriz.
* **II. Murat:** II. Murat dönemi de Balkanlar’da önemli gelişmelere sahne olmuştur. **Varna Savaşı** bu dönemin en önemli olaylarındandır. Bu yüzden II. Murat’i 1. ile eşleştirebiliriz.
* **Yavuz Sultan Selim:** Yavuz Sultan Selim dönemi, Osmanlı Devleti’nin doğuya doğru genişlediği bir dönemdir. **Çaldıran Savaşı** (Safeviler ile) ve **Mercidabık ile Ridaniye Savaşları** (Memlükler ile) bu dönemin en önemli olaylarındandır. II. gruptaki seçeneklere baktığımızda **Çaldıran**’ı görüyoruz. Bu yüzden Yavuz Sultan Selim’i 4. ile eşleştirebiliriz.
Şimdi tüm eşleştirmeleri bir araya getirelim:
* Osman Bey – 2. Koyunhisar
* Orhan Bey – (Bu listeden doğrudan eşleşen bir seçenek yok, ancak dönemin genel fetihleri düşünülebilir.)
* I. Murat – (Bu listeden doğrudan eşleşen bir seçenek yok, ancak Varna Savaşı II. Murat ile eşleşiyor.)
* Yıldırım Bayezid – 5. Niğbolu
* II. Murat – 1. Varna
* Yavuz Sultan Selim – 4. Çaldıran
Soruda verilen örnekte bir eşleştirme yapılmış mı diye bakıyoruz. Sorunun yapısı gereği, I. gruptaki isimleri II. gruptaki yerlerle eşleştirmemiz isteniyor. Görseldeki eşleştirmeleri tamamladığımızda şöyle bir sonuç ortaya çıkıyor:
1. Varna – II. Murat
2. Koyunhisar – Osman Bey
3. Mohaç – (Bu dönemde önemli bir savaş yok.)
4. Çaldıran – Yavuz Sultan Selim
5. Niğbolu – Yıldırım Bayezid
6. Çirmen – (Bu dönemde önemli bir savaş yok.)
7. Pelekanon – (Bu dönemde önemli bir savaş yok.)
Sorunun tam olarak nasıl bir cevap istediği net olmasa da, eğer I. gruptaki isimleri II. gruptaki olaylarla eşleştirmemiz gerekiyorsa, yukarıdaki eşleştirmeler doğrudur. Genellikle bu tür sorularda, her iki gruptan da tüm seçeneklerin kullanılacağı düşünülür. Ancak burada bazı seçenekler boşta kalıyor.
**Sonuç:**
Bu sorunun çözümü için verilen seçeneklerin tam olarak neyi ifade ettiği ve nasıl bir eşleştirme beklendiği daha net olmalı. Ancak, bildiğimiz tarihi olaylara göre yapılan eşleştirmeler yukarıdaki gibidir.
—
**Soru 19.**
I. Askeri amaçlı nüfus sayımı yapılması
II. Avrupa başkentlerine elçilikler gönderilmesi
III. Posta Teşkilatının kurulması
IV. Gazete ve dergilerin basılması
Yukarıdaki gelişmelerden hangisi Osmanlı Devleti’nde sosyal ve ekonomik alanda yapılan ıslahatlar arasında yer almaz?
A) I
B) II
C) III
D) IV
**Çözüm:**
Sevgili arkadaşlar, bu soruda Osmanlı Devleti’nde yapılan bazı yenilikler verilmiş ve bu yeniliklerden hangisinin sosyal ve ekonomik alanda bir ıslahat olmadığını bulmamız isteniyor. Islahat demek, bir durumu daha iyi hale getirmek için yapılan değişiklikler demektir. Sosyal alan dediğimizde toplumun yaşam biçimi, kültürü, eğitimi gibi konuları; ekonomik alan dediğimizde ise parayla, ticaretle, üretimle ilgili konuları anlıyoruz.
Şimdi tek tek şıklara bakalım:
* **I. Askeri amaçlı nüfus sayımı yapılması:** Nüfus sayımları, devletin ne kadar askere alabileceğini, ne kadar vergi toplayabileceğini belirlemek için yapılır. Bu da doğrudan devletin gücü ve ekonomisiyle ilgilidir. Yani bu bir ekonomik ıslahattır.
* **II. Avrupa başkentlerine elçilikler gönderilmesi:** Elçilikler göndermek, başka ülkelerle iletişim kurmak, bilgi almak, anlaşmalar yapmak demektir. Bu, Osmanlı Devleti’nin dış ilişkilerini geliştirmesi ve bilgi akışını sağlaması açısından önemlidir. Bu durum hem sosyal (kültürel etkileşim) hem de ekonomik (ticari anlaşmalar, bilgi alışverişi) alanlarda fayda sağlar. Bu da bir ıslahattır.
* **III. Posta Teşkilatının kurulması:** Posta teşkilatı, haberleşmeyi kolaylaştırır. Bu da hem sosyal (insanların birbirine haber ulaştırması) hem de ekonomik (ticari yazışmalar, belgeler) açıdan çok önemlidir. Bu da bir ıslahattır.
* **IV. Gazete ve dergilerin basılması:** Gazete ve dergilerin basılması, halkın bilgilendirilmesi, fikirlerin yayılması, eğitim seviyesinin yükselmesi gibi sosyal etkiler yaratır. Aynı zamanda ticari ilanlar, ekonomik haberler gibi konular da gazete ve dergilerde yer alabilir. Bu da bir sosyal ve ekonomik ıslahattır.
Soruda dikkat etmemiz gereken nokta, “hangisi yer almaz” ifadesidir. Verdiğimiz bilgilere göre, ilk üç madde (I, II, III) Osmanlı Devleti’nde sosyal ve ekonomik alanda yapılan ıslahatlardır. Ancak, gazete ve dergilerin basılması gibi bir gelişme genellikle daha sonraki dönemlerde, matbaanın yaygınlaşmasıyla birlikte görülen bir durumdur ve soru metninde bu gelişmenin hangi döneme ait olduğu belirtilmemiş. Eğer bu gelişmeler Tanzimat Dönemi ve sonrasını kapsıyorsa, gazete ve dergi basımı da bu ıslahatlar arasında sayılabilir.
Ancak, sorunun mantığına göre bir tanesi bu ıslahatlar arasında yer almamalı. Genellikle bu tür sorularda, “askeri amaçlı nüfus sayımı” gibi doğrudan askeri veya siyasi bir gelişme, sosyal ve ekonomik ıslahatlar arasında sayılmaz. Diğer seçenekler ise doğrudan sosyal ve ekonomik hayatı etkileyen gelişmelerdir.
Bu durumda, en mantıklı cevap askeri amaçlı nüfus sayımının, doğrudan sosyal ve ekonomik bir ıslahat olmaktan çok, askeri ve idari bir faaliyet olmasıdır.
**Sonuç:**
A) I
—
**Soru 20.**
“Türkiye’de misafir kabul etmeyecek bir köy evi, yemek yenmeyecek bir konak, biraz sebze, meyve hatta çiçek toplayıp dinlenmek üzere gelen yolcuyu iyi karşılamayan bir bağ, bostan ve bahçe sahibi yok gibidir.”
Thornton, Türk kültürü hakkında hangi özelliği vurgulamaktadır?
A) Dürüstlük
B) Misafirperverlik
C) Saygı
D) Temizlik
**Çözüm:**
Bu soruda bize verilen bir alıntı var ve bu alıntıdan yola çıkarak Thornton’un Türk kültürü hakkında vurguladığı özelliği bulmamız isteniyor. Alıntıyı dikkatlice okuyalım: “Türkiye’de misafir kabul etmeyecek bir köy evi, yemek yenmeyecek bir konak, biraz sebze, meyve hatta çiçek toplayıp dinlenmek üzere gelen yolcuyu iyi karşılamayan bir bağ, bostan ve bahçe sahibi yok gibidir.”
Burada anlatılan şey, insanların evlerinde, konaklarında, hatta bağlarında bahçelerinde bile gelen misafirleri, yolcuları iyi karşıladıklarıdır. Yani, yoldan geçen veya konaklayan birini eli boş çevirmemek, ona ikramda bulunmak, rahat ettirmek. Bu durum, Türk kültüründe çok önemli bir yere sahip olan bir özelliği gösteriyor.
Şimdi seçeneklere bakalım:
* **A) Dürüstlük:** Dürüstlük, doğru sözlü olmak, yalan söylememek demektir. Alıntıda dürüstlükle ilgili doğrudan bir vurgu yok.
* **B) Misafirperverlik:** Misafirperverlik, misafir ağırlama, onlara iyi davranma, ikramda bulunma demektir. Alıntıda tam olarak anlatılan şey budur. İnsanların evlerinde, bağlarında bahçelerinde gelen misafirleri iyi karşılamaları, onlara bir şeyler ikram etmeleri misafirperverliğin en güzel örneklerindendir.
* **C) Saygı:** Saygı, birine değer vermek, onun sözünü dinlemek, incitmemek demektir. Misafirperverlik de saygının bir göstergesi olabilir ama burada doğrudan vurgulanan şey misafire gösterilen ilgi ve ikramdır.
* **D) Temizlik:** Temizlik, çevreyi, bedeni veya eşyaları temiz tutmak demektir. Alıntıda temizlikle ilgili bir bilgi verilmiyor.
Bu nedenle, alıntı en çok misafirperverlik özelliğini vurgulamaktadır.
**Sonuç:**
B) Misafirperverlik
—
**Soru 21.**
Osmanlı Devleti’nin ne zaman ve hangi gelişme sonucu kurulduğu konusunda tarihçiler farklı görüşlere sahip olup bu konuda farklı kanıtlar göstermektedirler. Bunun en büyük nedeni kuruluş dönemi kaynaklarının yetersizliğidir. Osmanlı’nın kuruluşundan bahseden ilk kaynaklar Osman Bey’den yaklaşık bir asır sonra kaleme alınmıştır ve birbirinden farklı bilgiler vermektedir. Bu eserlerdeki bilgilerin yorumlanması ile tarihçiler Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu ortaya koymaya çalışmaktadırlar.
Metne göre Osmanlı Devleti’nin kuruluşu ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Tarihçiler arasında bir uzlaşma bulunmamaktadır.
B) Tarihçiler kanıtlardan farklı sonuçlara ulaşmaktadırlar.
C) İlk Osmanlı kaynakları, Osman Bey dönemi’nde yazılmıştır.
D) Kuruluş dönemini anlatan kaynakların içerikleri birbirinden farklıdır.
**Çözüm:**
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize Osmanlı Devleti’nin kuruluşuyla ilgili bir metin verilmiş ve bu metne göre hangi yargıya ulaşılamayacağını bulmamız isteniyor. Metni dikkatlice okuyarak her bir seçeneğin metinde geçip geçmediğini kontrol edelim.
* **A) Tarihçiler arasında bir uzlaşma bulunmamaktadır:** Metinde “tarihçiler farklı görüşlere sahip olup” deniliyor. Bu da tarihçiler arasında bir uzlaşma olmadığını gösterir. Yani bu yargıya ulaşılabilir.
* **B) Tarihçiler kanıtlardan farklı sonuçlara ulaşmaktadırlar:** Metinde “farklı kanıtlar göstermektedirler” ve “bu eserlerdeki bilgilerin yorumlanması ile tarihçiler Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu ortaya koymaya çalışmaktadırlar” ifadeleri geçiyor. Farklı kanıtlar ve yorumlar, farklı sonuçlara ulaşılmasını sağlar. Yani bu yargıya ulaşılabilir.
* **C) İlk Osmanlı kaynakları, Osman Bey dönemi’nde yazılmıştır:** Metinde “Osmanlı’nın kuruluşundan bahseden ilk kaynaklar Osman Bey’den yaklaşık bir asır sonra kaleme alınmıştır” deniliyor. “Yaklaşık bir asır sonra” demek, Osman Bey’in ölümünden çok sonra demek. Yani ilk kaynaklar Osman Bey döneminde yazılmamıştır. Bu yargıya ulaşılamaz.
* **D) Kuruluş dönemini anlatan kaynakların içerikleri birbirinden farklıdır:** Metinde “birbirinden farklı bilgiler vermektedir” ifadesi geçiyor. Bu da kaynakların içeriklerinin farklı olduğunu gösterir. Yani bu yargıya ulaşılabilir.
Gördüğünüz gibi, C seçeneğindeki ifade metinde verilen bilgilerle çelişiyor.
**Sonuç:**
C) İlk Osmanlı kaynakları, Osman Bey dönemi’nde yazılmıştır.