Merhaba sevgili öğrencilerim, bugünkü dersimizde sosyal bilgiler kitabımızdaki bir metni birlikte inceleyeceğiz. Metinde yer alan soruları adım adım çözerek konuyu daha iyi anlayacağız. Hazırsanız başlayalım!
***
**Soru 1:** Aşağıdaki metne göre Kerem ile ailesi neden yurt dışına çıkamamışlardır?
**Çözüm:**
Sevgili çocuklar, bu sorunun cevabını metnin ilk paragrafında buluyoruz. Metinde Kerem’in babası, yurt dışına çıkmak için gerekli olan pasaport ve kimliklerin hazır olmadığını söylüyor. Hatta memurun “Befefendi pasaportları da vermeniz gerekiyor. Yoksa başka bir ülkeye yolculuk yapmanız mümkün değil.” dediğini de belirtiyor. İşte bu yüzden Kerem ve ailesi yurt dışına çıkamamış.
***
**Soru 2:** Yerleşme ve seyahat özgürlüğü, insanların temel haklarından biridir. İstediğimiz zaman ülke içinde seyahat edebileceğimiz gibi gerekli resmi hazırlıkları yapmamız durumunda ülkeler arasında da seyahat edebiliriz. Herhangi bir nedenle yaşadığımız yerden bir başka yere taşınabilir ve orada yaşamımızı sürdürebiliriz. Bazı durumlarda ise bu hakkın kullanılamaması söz konusudur. Anayasamızda bu temel hakkımız ve hangi durumlarda kullanılamayacağımız şu şekilde de yer almaktadır.
**Çözüm:**
Bu kısımda bize yerleşme ve seyahat özgürlüğünden bahsediliyor. Bu özgürlüğümüzün ne anlama geldiği ve hangi durumlarda kısıtlanabileceği anlatılıyor. Anayasamızın bu konudaki maddesini de okuyacağız şimdi.
***
**V. Yerleşme ve seyahat hürriyeti**
**MADDE 23** — Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir.
Yerleşme hürriyeti, suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarının korunmak; seyahat hürriyeti, suç soruşturması ve kovuşturması sebebiyle veya suç işlenmesini önlemek amacıyla kanunla sınırlanabilir. Vatandaşı yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak vatan dışı dışında ödevi ya da ceza soruşturması veya kovuşturması gereği sınırlanabilir.
Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.
**Çözüm:**
Burada anayasanın 23. maddesi bize yerleşme ve seyahat özgürlüğümüzü anlatıyor. Bu özgürlüklerimizin temel olduğunu ve herkesin bu haklara sahip olduğunu söylüyor. Ama tabii ki bazı özel durumlar olduğunda bu haklarımızın kısıtlanabileceğini de belirtiyor. Mesela suç işlenmesini önlemek, sağlığımızı korumak veya ülkemizin düzenini sağlamak gibi nedenlerle yerleşme hakkımız kısıtlanabilir. Seyahat hakkımız ise yine suç soruşturmaları veya kovuşturmaları gibi durumlarda sınırlanabilir. Ülkemizden çıkışımız ise ancak ciddi bir suç soruşturması veya kovuşturması olduğunda veya bir ceza davası söz konusu olduğunda sınırlandırılabilir. Ama unutmayalım, hiçbir vatandaşımız vatanından tamamen uzaklaştırılamaz ve ülkeye giriş hakkı elinden alınamaz.
***
**Soru 3:** Ülkemizin huzur ve güvenliği söz konusu olduğunda yerleşme ve seyahat özgürlüğü yasalarla kısıtlanabilir. Örne-ğin, yasa dışı yollarla edindiği kazancını yurt dışına kaçırmak isteyen kişinin seyahat özgürlüğü kısıtlanabilir.
**Çözüm:**
Bu paragraf bize, ülkemizin güvenliği için bazı durumlarda yerleşme ve seyahat özgürlüğümüzün yasalarla sınırlandırılabileceğini örnekle anlatıyor. Mesela yasa dışı yollardan para kazanan bir kişi, bu parasını yurt dışına kaçırmaya çalışırsa, onun seyahat etme hakkı kısıtlanabilir. Çünkü bu durum hem ülkenin güvenliğini hem de ekonomik düzenini tehdit eder.
***
**Soru 4:** Yerleşme ve seyahat hakkının yasalarla kısıtlanması durumuna örnekler veriniz.
**Çözüm:**
Bu soruda bizden, yerleşme ve seyahat hakkımızın yasalarla kısıtlandığı durumlar için örnekler vermemiz isteniyor. Yukarıda okuduğumuz metinden ve genel bilgilerimizden yola çıkarak şu örnekleri verebiliriz:
* **Suçlu kişilerin yurt dışına çıkışının engellenmesi:** Eğer bir kişi hakkında bir suç soruşturması veya davası varsa, mahkeme kararıyla yurt dışına çıkışı engellenebilir. Bu, adaletin yerini bulması için gereklidir.
* **Halk sağlığını tehdit eden durumlarda karantina uygulamaları:** Salgın hastalık gibi durumlarda, halk sağlığını korumak amacıyla belirli bölgelerdeki insanların seyahatleri kısıtlanabilir. Bu, hastalığın yayılmasını önlemek için alınan bir önlemdir.
* **Yasa dışı yollarla elde edilen gelirlerin yurt dışına kaçırılmasının engellenmesi:** Metinde de geçtiği gibi, yasa dışı yollarla para kazanan ve bunu yurt dışına kaçırmaya çalışan kişilerin seyahat hakları kısıtlanabilir. Bu, ülke ekonomisini korumak için önemlidir.
* **Kamu düzenini bozabilecek kişilerin belirli bölgelere girişinin engellenmesi:** Toplumsal huzuru ve güvenliği tehdit eden durumlarda, yetkililer belirli kişilerin belirli bölgelere girişini engelleyebilir.
***
**Soru 5:** Aşağıdaki haberi okuyunuz.
**Kaçak Yapılan 5 İnşaat Yıkıldı**
Adapazarı Belediyesi, yapılan uyarılara rağmen kanunlara aykırı olarak başlanan 5 bina inşaatında yıkım çalışma-larına başladı. Belediyenin Teknik İşler Başkan Yardımcısı, tarım arazileri başta olmak üzere, kaçak yapıya asla müsaade etmeyeceklerini ifade etti. İmar kanunu ve ilgili mevzua-tın açık ve net olduğunu kaydeden Başkan Yardımcısı, “Hiç kimse belediyeden kanunsuz iş yapmak için taviz bekleme-sin. Devletin kanunları açıktır. Kanun ne diyorsa herkes ona uyacak ve ona göre yaşayacak.” dedi.
Genel ağ haberi, 10 Ağustos 2016 (Düzenlenmiştir.)
**Çözüm:**
Bu haberde Adapazarı Belediyesi’nin kaçak yapılaşmaya karşı aldığı önlemlerden bahsediliyor. Belediyenin, imar kanunlarına aykırı olarak yapılan binaları yıktığı anlatılıyor. Belediye yetkilileri, kaçak yapılaşmaya kesinlikle izin vermeyeceklerini ve kanunların herkese eşit şekilde uygulanacağını vurguluyorlar. Bu durum, yerleşme hakkımızın da aslında belirli kurallara ve kanunlara tabi olduğunu gösteriyor. Çünkü herkesin istediği gibi, kanunlara aykırı olarak yapılaşma hakkı yoktur. Bu, hem çevremizi hem de toplumsal düzenimizi korumak için önemlidir.
Umarım bu dersimiz sizler için faydalı olmuştur çocuklar. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!