Merhaba sevgili öğrencilerim,
Sosyal Bilgiler dersimizin bu bölümünde, görseldeki soruları birlikte adım adım çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
—
**Soru 1:**
Lale Devri’nde Paris’e elçi olarak Yirmisekiz Mehmet Çelebi gönderildi. Yirmisekiz Mehmet Çelebi, İstanbul’a döndüğünde devlet adamlarına Fransa’nın kültür, sanat, sanayi, ticaret ve eğitimi hakkında bilgiler verdi. Yanında çok sayıda mimari çizim ve çeşitli alanlarda yazılmış kitaplar getirdi. Bu çizimler örnek alınarak İstanbul’da köşkler, saraylar, çeşmeler yapıldı.
Yirmisekiz Mehmet Çelebi ile Paris’e giden oğlu Sait Çelebi burada matbaaları dolaştı. Sait Çelebi, İstanbul’a dönüşünde İbrahim Müteferrika ile birlikte 1727’de ilk Türk matbaasını kurdu. O dönemde Osmanlı sınırları içinde Rumca, Ermenice gibi dillerde basım yapan matbaalar olmakla birlikte Türkçeye eser basan bir matbaa yoktu. Açılan matbaada basılan ilk eserler genellikle tarih, coğrafya, dil ve askerlik alanındaydı. Bu kitaplar arasında Arapça-Türkçe bir sözlük olan “Vankulu Lügati”, Amerika’nın keşfini anlatan “Tarih-i Hindi Garbi”, Fransızlara Türkçe öğretmen amaçlı ve Latin harfli olan bir gramer kitabı yer alıyordu.
**Soru 2:**
? İlk basılan kitaplar arasında askerlik ile ilgili eserlerin olmasının sebepleri nelerdir? Tartışınız.
Matbaanın kurulmasından önce kitaplar, hattatlar tarafından elle yazılıyordu. Bu nedenle yeteri kadar kitap çoğaltılamıyordu. Matbaa sayesinde çok sayıda kitap basılabildi ve kitaplar ucuzladı. Böylece daha çok insan kitaplardan yararlanmaya başladı. Kütüphanelerin sayısı arttı. Bu sayede eğitim ve bilim gelişti.
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için metindeki bilgileri dikkatlice incelememiz gerekiyor. Metin bize ilk basılan kitapların genel olarak tarih, coğrafya, dil ve askerlik alanlarında olduğunu söylüyor. Askerlik ile ilgili eserlerin basılmasının sebebini ise matbaanın kurulmasıyla kitapların daha kolay ve hızlı çoğaltılabilmesiyle ilişkilendirebiliriz. Eskiden elle yazıldığı için çok az kitap üretilebiliyordu. Matbaa sayesinde ise hem daha çok kitap basılabiliyor hem de bu kitaplar daha uygun fiyatlı oluyordu. Bu durum, askeri alanda bilgi ve tecrübelerin daha geniş kitlelere ulaşmasını sağlıyor. Özellikle o dönemde Osmanlı Devleti’nin askeri alanda kendini geliştirmesi ve yeniliklere açık olması da bu tür eserlerin basılmasını teşvik etmiş olabilir.
—
**Soru 3:**
III. Ahmet Kütüphanesi, İstanbul
Lale Devri’ndeki diğer bir önemli alamat Tulumbacı Ocağının kurulmasıdır. Osmanlı Devleti’nin birçok kenti gibi İstanbul’da da yangın en büyük afetti. Yangınlarla mücadele edecek özel bir teşkilat olmadığı için evlerin genellikle ahşap olduğu İstanbul’da yangınlar kısa sürede yayılıyor, çok sayıda ailenin evsiz kalmasına yol açıyordu. Bunu önlemek için yeniçerilerden bir itfaiye bölüğü kuruldu. Yangınları söndürmek için de “tulumba” denilen bir araç kullanılmaya başlandı. Tulumbacıların faydaları görülmeye başlayınca “Tulumbacı Ocağı” kuruldu. Tulumbacı Ocağı 19. yüzyılda “İtfaiye Teşkilatı” haline getirildi. Tulumbacı Ocağının kurulmasıyla halkın korkulu rüyası olan yangınlar daha kısa sürede kontrol altına alınmaya başlandı, can ve mal kaybı azaldı.
Çözüm:
Bu soruda görsellerin ve metinlerin birbiriyle nasıl ilişkilendirildiği soruluyor. İlk görselde Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin bir gravürü bulunuyor. Bu gravürün altında “Yirmisekiz Mehmet Çelebi’yi altın-daki yazıda olağan üstü büyüleyici olarak tanıtan Paris’te yapılmış temsili bir resmi” yazısı var. Bu, Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin Paris’e elçi olarak gittiğini ve orada tanındığını gösteriyor.
İkinci görsel ise bir yapıya ait. Bu yapının altında “III. Ahmet Kütüphanesi, İstanbul” yazıyor. Metin ise Lale Devri’nde İstanbul’da önemli gelişmeler yaşandığından bahsediyor ve bunlardan birinin Tulumbacı Ocağının kurulması olduğunu anlatıyor. Bu metin ve görsel, Lale Devri’nin sadece kültürel değil, aynı zamanda toplumsal ve güvenlik alanlarında da önemli yeniliklere sahne olduğunu gösteriyor.
Üçüncü görsel ise bir kitap sayfası gibi duruyor ve altında “Tarih-i Hindi Garbi’nin bir sayfası” yazıyor. Bu da metinde bahsedilen ilk basılan kitaplardan biri olan “Tarih-i Hindi Garbi” isimli eserin bir örneği. Bu görsel, matbaanın kurulmasıyla kitapların nasıl çoğaldığını ve farklı konularda eserlerin basıldığını somut olarak gösteriyor.
Yani bu görseller ve metinler, Lale Devri’nin sadece sanatsal ve kültürel değil, aynı zamanda bilimsel, toplumsal ve teknolojik alanlarda da önemli yeniliklerin yapıldığı bir dönem olduğunu anlatmak için birlikte kullanılmış.
Umarım bu açıklamalar soruları anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!