Merhaba sevgili öğrencilerim! Sosyal Bilgiler dersimizin bu haftaki konusunda coğrafi keşiflerin Osmanlı Devleti üzerindeki etkilerini inceleyeceğiz. Hazırsanız, görseldeki soruları birlikte adım adım çözelim ve konuyu daha iyi anlayalım.
—
**Soru 1:**
Coğrafi keşifler Osmanlı Devleti’ni olumsuz etkiledi. Akdeniz limanlarının önemi kaybetmeye başlamasıyla Osmanlı Devleti’nin gelirleri azalmaya başladı. Bu durumu Osmanlı aydını Ömer Talib, 1625’te şöyle anlatıyor:
Şimdi Avrupalılar bütün dünyaya öğrendiler. Gemilerini her yere gönderiyorlar ve önemli limanları ele geçiriyorlar. Eskiden Hindistan ve Çin malları Süveyş’e (Mısır) gelir ve Müslümanlar tarafından bütün dünyaya dağıtılırdı. Fakat şimdi bu mallar Portekiz, Felemenk (Hollanda) ve İngiliz gemileriyle Avrupa’ya taşınıyor ve oradan bütün dünyaya dağılıyor. Kendilerinin ihtiyaç duymadıkları şeyleri İstanbul’a ve diğer İslam ülkelerine getiriyorlar ve fiyatının beş katına satıp çok para kazanıyorlar. Bu nedenle İslam ülkelerinin altın ve gümüş azalmaktadır. Osmanlı Devleti, Yemen kıyılarını ve oradan geçen ticareti ele geçirmelidir; aksi halde çok geçmeden, Avrupalılar İslam ülkelerine hükmedeceklerdir.
Mehmet Ali Ünal, Osmanlı Müesseseleri Tarihi, s. 112-113 (Düzenlenmiştir.)
Bu metinde anlatılanlar, coğrafi keşiflerin hangi sonucuyla doğrudan ilişkilidir?
Çözüm:
Sevgili gençler, metinde dikkat ederseniz Avrupalıların yeni ticaret yolları bulduğundan ve bu sayede Akdeniz limanlarının önemini kaybettiğinden bahsediliyor. Eskiden Hindistan ve Çin’den gelen malların Mısır üzerinden dağıtıldığı, ancak şimdi Portekiz, Hollanda ve İngiliz gemileriyle Avrupa’ya taşındığı belirtiliyor. Bu durum, Osmanlı Devleti’nin elindeki önemli ticaret yollarının önemini yitirmesine ve gelirlerinin azalmasına neden olmuştur. Bu da coğrafi keşiflerin en önemli sonuçlarından biri olan yeni ticaret yollarının bulunması ile doğrudan ilgilidir.
—
**Soru 2:**
? Coğrafi keşiflerin Osmanlı Devleti’ne etkileri nelerdir?
Rönesans
Coğrafi keşifler beraber 15. yüzyılda Avrupa’da bilim, edebiyat, güzel sanatlar ve mimari gibi alanlarda da önemli ilerlemeler başladı. Rönesans (yeniden doğuş) olarak isimlendirilen bu dönemde Eski Yunan ve Roma eserleri yeniden keşfedilip incelendi. Coğrafi keşiflerin etkisiyle Avrupalılar dünyayı araştırma ve anlama çabası içine girdiler. Coğrafi keşifler sonucu öğrenilen bilgilerin kilise ve din görevlilerine duyulan güveni sarsması özgür düşünce ortamını güçlendirdi. Gerçeğe akılla ulaşılacağı düşüncesi gelişti, deney ve gözleme dayalı araştırmalar yaygınlaştı.
Rönesans döneminin başlamasında Müslümanlardan öğrenilen kağıt ve matbaanın geliştirilmesi ile çok sayıda kitabın basılması etkili oldu. Bu sayede bilginin yayılması hızlandı. Müslüman bilim insanlarının çalışmalarının Avrupalılar tarafından tercüme edilmesi de Rönesans’ın gelişmesinde etkili oldu. Coğrafi keşiflerle zenginleşen Avrupa’da sanatçıları destekleyen varlıklı insanlar ortaya çıktı. Bu sayede Shakespeare (Şekspir), Montaigne (Monteyn), Erasmus, Copernicus (Kopernik), Michelangelo (Mikelanj) gibi edebiyat, sanat, bilim ve mimari alanında önemli kişiler yetişti. Rönesans döneminde birçok şehir mimari eserlerle adeta bir açık hava müzesine dönüştü.
Floransa Katedrali, İtalya
Bu metne göre, coğrafi keşiflerin Rönesans üzerindeki etkileri nelerdir?
Çözüm:
Çocuklar, bu soruda coğrafi keşiflerin Rönesans’ı nasıl etkilediğini anlamamız gerekiyor. Metni dikkatlice okuduğumuzda şu noktaları görüyoruz:
- Dünyayı Araştırma ve Anlama Çabası: Coğrafi keşifler sayesinde Avrupalılar yeni yerler keşfettiler ve dünyayı daha yakından tanıma fırsatı buldular. Bu da onları dünyayı araştırma ve anlama konusunda daha istekli hale getirdi.
- Özgür Düşünce Ortamının Güçlenmesi: Keşfedilen yeni bilgiler ve farklı kültürlerle tanışmak, insanların kiliseye ve din adamlarına olan sorgusuz bağlılığını azalttı. Bu da özgür düşüncenin gelişmesine zemin hazırladı.
- Deney ve Gözleme Dayalı Araştırmaların Yaygınlaşması: Gerçeklerin akılla anlaşılabileceği fikri yaygınlaştı. Bu da insanların deney ve gözlemlere daha çok önem vermesini sağladı.
- Bilginin Yayılmasının Hızlanması: Müslümanlardan öğrenilen kağıt ve matbaanın geliştirilmesiyle kitapların daha çok basılması ve bilginin daha hızlı yayılması sağlandı.
- Bilim, Sanat ve Mimari Alanında Önemli Kişilerin Yetişmesi: Coğrafi keşiflerle zenginleşen Avrupa’da sanatı ve bilimi destekleyen kişiler arttı. Bu sayede Shakespeare, Montaigne gibi önemli düşünürler ve sanatçılar yetişti.
- Şehirlerin Mimarî Açıdan Gelişmesi: Rönesans döneminde şehirler, inşa edilen mimari eserlerle adeta birer açık hava müzesi haline geldi.
Yani özetle, coğrafi keşifler Avrupalıları daha meraklı, daha araştırmacı ve daha özgür düşünceli hale getirerek Rönesans’ın gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.
—
William Shakespeare
Kral Lear
2.79
DENEMELER
Montaigne
2.80
Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine
Nicolaus Copernicus
2.81
65
Bu görseller ve yazılar, coğrafi keşiflerin hangi alandaki etkisine örnek teşkil etmektedir?
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, bu kısımda karşımıza üç önemli isim ve eserleri çıkıyor: William Shakespeare’in “Kral Lear” adlı eseri, Montaigne’in “Denemeler” adlı eseri ve Nicolaus Copernicus’un “Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine” adlı eseri. Bu eserler, coğrafi keşiflerin sonucunda Avrupa’da gelişen bilim, edebiyat ve düşünce alanlarına işaret ediyor.
Metinde de belirtildiği gibi, coğrafi keşifler sayesinde Avrupa’da bilgi birikimi arttı, farklı kültürler tanındı ve bu da edebiyat, sanat ve bilim gibi alanlarda yeni düşüncelerin ortaya çıkmasına neden oldu.
Dolayısıyla, bu görseller ve yazılar, coğrafi keşiflerin bilim, edebiyat ve düşünce alanlarındaki gelişmelere olan etkisine örnek olarak gösterilebilir.