Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün birlikte sosyal bilgiler dersinde yer alan harika soruları çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
**18. Aşağıdaki I. grubu II. grup ile örnekteki gibi eşleştiriniz.**
Bu soruda, I. grupta yer alan bilim insanlarını ve icatları, II. grupta yer alan buluşlarla eşleştirmemiz isteniyor. Hadi gelin bu ünlü isimleri ve onların harika buluşlarını tanıyalım:
* **a Edison:** Edison’u hepimiz biliriz, değil mi? Ampulü icat eden kişi olarak tanınır.
* **b Copernicus:** Gökbilimle ilgilenenler onu iyi tanır. Evrenin Güneş merkezli olduğunu söyleyen ilk kişilerden biridir.
* **c İbn-i Firnas:** Uçmayı denemiş cesur bir bilim insanı.
* **ç el-Harezi:** Matematiğe ve optiğe önemli katkıları olmuş bir bilim insanı.
* **d İbn-i Sina:** Tıp alanında devrim yaratmış, “Kanun” adlı eseriyle tanınan büyük bir alim.
* **e İbn-i Heysem:** Optik alanında çalışmalarıyla bilinen, “görüşün nasıl gerçekleştiğini” anlatan önemli bir bilim insanı.
* **f el-Cezeri:** Robotik ve sibernetik alanının öncülerinden kabul edilir. Otomatik makineler tasarlamıştır.
* **g el-Hâzînî:** Teraziler ve denge üzerine çalışmalarıyla biliniyor.
* **h Piri Reis:** Dünyaca ünlü bir denizci ve haritacı.
* **i John Logie Baird:** Televizyonun icadıyla tanınıyor.
* **i Richard Trevithick:** Buharlı lokomotifi geliştiren kişidir.
Şimdi bu bilgileri kullanarak II. gruptaki buluşlarla eşleştirelim:
1. **Hassas terazi:** Bu, el-Hâzînî’nin çalışmalarıyla örtüşüyor.
2. **Mikropların varlığı:** Bu konu, mikroskobun icadıyla ilgili bir gelişme ve bu listede doğrudan bir isimle eşleşmiyor, ancak genel olarak bilimsel gelişmeler içinde yer alır. Soruda doğrudan bir eşleştirme istenmediği için bu maddeyi es geçebiliriz veya ilerleyen sorularda karşımıza çıkarsa tekrar bakarız.
3. **Televizyon:** John Logie Baird bu buluşla tanınıyor.
4. **Otomatik makineler:** el-Cezeri bu alanda önemli çalışmalar yapmıştır.
5. **”0″ rakamı:** Rakamların kullanımı ve sıfırın icadı matematik alanında önemlidir. Bu konuda doğrudan bir isim verilmemiş ama genel olarak matematiksel gelişmelerle ilişkilendirilebilir.
6. **Röntgen cihazı:** Bilim ve teknolojinin ilerlemesiyle ortaya çıkmış bir buluştur.
7. **a Fonograf:** Edison’un icatlarından biridir.
8. **Güneş merkezli sistem:** Copernicus’un ortaya attığı fikirdir.
9. **Karanlık oda:** İbn-i Heysem’in optik çalışmalarıyla ilgilidir.
10. **Buharlı lokomotif:** Richard Trevithick’in geliştirdiği bir buluştur.
11. **Dünya haritası:** Piri Reis’in ünlü dünya haritası vardır.
12. **Planör:** İbn-i Firnas’ın uçma denemeleriyle ilişkilendirilebilir.
Eşleştirmeleri yaparken dikkatli olalım. Bazı buluşlar birden fazla bilim insanıyla ilişkilendirilebilir veya doğrudan eşleşmeyebilir. Sorunun formatına göre en uygun eşleştirmeleri yapacağız.
**Örnek Eşleştirmeler:**
* a Edison –> 7. Fonograf
* b Copernicus –> 8. Güneş merkezli sistem
* c İbn-i Firnas –> 12. Planör
* d İbn-i Sina –> (Bu listede doğrudan eşleşen bir madde yok ama tıp alanındaki gelişmeleri temsil ediyor.)
* e İbn-i Heysem –> 9. Karanlık oda
* f el-Cezeri –> 4. Otomatik makineler
* g el-Hâzînî –> 1. Hassas terazi
* h Piri Reis –> 11. Dünya haritası
* i John Logie Baird –> 3. Televizyon
* i Richard Trevithick –> 10. Buharlı lokomotif
**19. Yukarıda yazının gelişimi ile ilgili karşılık olarak verilen gelişmelerin kronolojik sıralaması hangi seçenekte doğru verilmiştir?**
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize yazının gelişimine dair dört önemli adım verilmiş. Bizden istenen, bu adımları tarihte gerçekleşme sırasına göre dizmemiz. Kronolojik sıralama demek, zaman içinde en eskiden en yeniye doğru dizmek demektir. Hadi bu adımlara bir göz atalım:
* **I. Mısırlılar bir çeşit resim yazısı kullandılar.** Bu, yazının ilk örneklerinden biridir. Resimlerle anlam aktarımı yapılıyordu.
* **II. Fenikeliler seslere dayalı bir alfabe icat ettiler.** Bu, yazının gelişiminde çok büyük bir adımdır. Harflerin sesleri temsil etmesi, yazıyı daha kolay öğrenilir ve kullanılır hale getirmiştir.
* **III. Romalılar, Roma alfabesi için Yunan alfabesinden esinlendiler.** Bu, Latin alfabesinin temellerinin atıldığı bir dönemdir.
* **IV. Sümerler kil tabletler üzerine yazdılar.** Sümerler, yazının ilk kullanıldığı medeniyetlerden biridir ve çivi yazısını kil tabletlere kazımışlardır.
Şimdi bu adımları zaman sırasına göre düşünelim:
**Adım 1:** Yazının en eski biçimlerinden biri Mısırlıların kullandığı resim yazısıdır. Yani **I.** madde en başlarda yer almalıdır.
**Adım 2:** Yazının daha gelişmiş bir hali olan ve harflerin sesleri temsil ettiği alfabe Fenikeliler tarafından icat edilmiştir. Bu da Mısırlılardan sonra gelir. Yani **II.** madde.
**Adım 3:** Sümerlerin kil tabletlere yazdığı çivi yazısı da çok eski bir yöntemdir. Hatta Mısır hiyeroglifleriyle çağdaş veya ondan biraz daha eski kabul edilebilir. Ancak verilen seçeneklerde Mısır yazısı önce verilmiş. Soruda verilen bu dört maddeyi en mantıklı sıraya koymaya çalışalım. Sümerler, yazıyı icat eden ilk medeniyetlerden biri olarak kabul edilir ve çivi yazısı Mısır hiyerogliflerinden önce veya onlarla aynı dönemde ortaya çıkmıştır. Ancak bize verilen seçeneklerde Mısır yazısı “I” olarak ilk sırada veriliyor. Bunu dikkate alalım.
**Adım 4:** Romalıların Yunan alfabesinden esinlenerek kendi alfabelerini oluşturmaları ise daha sonra gerçekleşen bir gelişmedir. Yani **III.** madde en sonlarda yer alacaktır.
Şimdi seçeneklere bir bakalım ve hangi sıralamanın doğru olabileceğini düşünelim. Verilen seçenekler şunlar:
A) I-II-III-IV
B) IV-II-III-I
C) IV-I-II-III
D) III-IV-I-II
Bu seçenekleri incelediğimizde, yazının en eski formlarından biri olan Sümerlerin kil tabletlere yazması (IV) ve Mısırlıların resim yazısı (I) en erken dönemlerde gerçekleşmiştir. Fenikelilerin alfabesi (II) daha sonra, Romalıların alfabesi (III) ise en son aşamalardan biridir.
Şimdi seçenekleri gözden geçirelim:
* **C) IV-I-II-III** bu sıralama mantıklı görünüyor: Sümerlerin kil tabletleri (IV), Mısırlıların resim yazısı (I), Fenikelilerin alfabesi (II) ve Romalıların alfabesi (III). Bu sıralama, yazının icadından günümüzdeki Latin alfabesine doğru bir ilerlemeyi temsil ediyor.
**Sonuç:** C) IV-I-II-III
**20. Orta Çağ’da Türk-İslam medeniyetinde bilimsel gelişmeler büyük hız kazandı. Bilimsel gelişmelerin öncülüğünü Abbasi halifeleri bilgin, şair, sanatçı ve yazarları himaye ettiler. Darü’l-Hikme adıyla akademinin kurulmasını sağladılar. Burada yabancı dillerden eserler tercüme edildi. Gözlemevleri, hastaneler, kütüphaneler açıldı. İbn-i Sina, Biruni gibi bilgilerin eserleri uzun yıllar Avrupa’da üniversitelerde okutuldu.**
**Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?**
Bu soruda bize Orta Çağ’daki Türk-İslam medeniyetindeki bilimsel gelişmelerle ilgili bir metin verilmiş. Bizden istenen, bu metinde anlatılanlara göre hangi sonuca ulaşılamayacağını bulmak. Yani metinde bahsedilmeyen veya metinle çelişen bir şık bulacağız.
Metinde nelerden bahsediliyor bakalım:
* Bilimsel gelişmeler hız kazanmış.
* Abbasi halifeleri bilim insanlarını desteklemiş.
* Darü’l-Hikme gibi akademiler kurulmuş.
* Yabancı eserler tercüme edilmiş.
* Gözlemevi, hastane, kütüphane gibi kurumlar açılmış.
* İbn-i Sina ve Biruni gibi bilginlerin eserleri Avrupa’da okutulmuş.
Şimdi şıklara bakalım ve metinle uyumunu inceleyelim:
A) **Orta Çağ’da Türk-İslam medeniyeti bilim alanında Avrupa’dan ileridir.**
Metinde, İbn-i Sina ve Biruni gibi bilgilerin eserlerinin Avrupa’da okutulduğu belirtiliyor. Bu, Türk-İslam medeniyetinin o dönemde bilimde ne kadar ileride olduğunu gösteriyor. Bu sonuca ulaşılabilir.
B) **Türk-İslam medeniyeti başka medeniyetlerden etkilenmemiştir.**
Metinde, “Burada yabancı dillerden eserler tercüme edildi” deniyor. Bu, Türk-İslam medeniyetinin başka medeniyetlerden etkilenip, onların bilgilerini aldığı anlamına gelir. Dolayısıyla bu şık, metinle çelişiyor ve bu sonuca ulaşılamaz.
C) **Yöneticiler bilimin gelişmesini desteklemişlerdir.**
Metinde, “Abbasi halifeleri bilgin, şair, sanatçı ve yazarları himaye ettiler. Darü’l-Hikme adıyla akademinin kurulmasını sağladılar” deniyor. Bu, yöneticilerin bilimi desteklediğini açıkça gösteriyor. Bu sonuca ulaşılabilir.
D) **Avrupalılar Müslüman bilginlerin çalışmalarına takip etmişlerdir.**
Metinde, “İbn-i Sina, Biruni gibi bilgilerin eserleri uzun yıllar Avrupa’da üniversitelerde okutuldu” deniyor. Bu, Avrupalıların Müslüman bilginlerin çalışmalarını takip ettiğini ve onlardan faydalandığını gösterir. Bu sonuca ulaşılabilir.
**Sonuç:** B) Türk-İslam medeniyeti başka medeniyetlerden etkilenmemiştir.
**21. Aşağıdakilerden hangisi matbaanın icadının ve geliştirilmesinin sonuçlarından biri değildir?**
Matbaa, bilginin yayılmasında devrim yaratan bir buluştur. Bu soru, matbaanın icadıyla ortaya çıkan sonuçlardan hangisinin bu buluşun bir sonucu olmadığını soruyor. Hadi matbaanın neler değiştirdiğini düşünelim:
* **Kitaplar daha hızlı ve daha ucuz basıldı:** Eskiden her kitap elle yazıldığı için hem çok yavaş hem de çok pahalıydı. Matbaa sayesinde daha çok kitap basılabildi.
* **Bilgi daha geniş kitlelere ulaştı:** Kitaplar ucuzlayınca daha çok insan kitap alabildi ve okuma yazma oranı arttı.
* **Fikirler daha hızlı yayıldı:** Matbaa sayesinde düşünceler, makaleler ve kitaplar daha hızlı bir şekilde insanlara ulaştı.
Şimdi şıklara bakalım ve matbaanın sonuçlarından hangisi olmadığını bulalım:
A) **Yeni düşüncelerin yayılmasını sağladı.**
Evet, matbaa sayesinde yeni fikirler ve düşünceler çok daha hızlı bir şekilde insanlara ulaştı. Bu, matbaanın önemli bir sonucudur.
B) **Bilimsel birikim geniş kitlelere yayıldı.**
Matbaa, bilimsel eserlerin daha çok basılmasını ve daha çok insanın bunlardan faydalanmasını sağladı. Bu da bilimsel birikimin yayılmasına neden oldu. Bu da matbaanın bir sonucudur.
C) **Okuma yazma öğrenen insan sayısı arttı.**
Daha çok kitap basılması ve kitapların daha ucuz olması, insanların okuma ve yazma öğrenme isteğini artırdı ve bu sayede okuma yazma bilen insan sayısı da arttı. Bu da matbaanın bir sonucudur.
D) **El yazma eser üretimi yaygınlaştı.**
Matbaanın icadıyla birlikte kitaplar makineyle basılmaya başlandı. Bu durum, elle kitap yazma geleneğini azalttı. Yani el yazma eser üretimi yaygınlaşmak yerine azalmıştır. Dolayısıyla bu, matbaanın bir sonucu değildir.
**Sonuç:** D) El yazma eser üretimi yaygınlaştı.
Umarım bu çözümlerimiz anlaşılır olmuştur. Hepinize başarılar dilerim!