Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sosyal bilgiler dersinde Osmanlı Devleti’ndeki ıslahat hareketleriyle ilgili çok güzel bir metin ve sorularımız var. Gelin bu metni birlikte okuyalım ve soruları tek tek çözelim. Hazırsanız başlayalım!
Haberleri okuyunuz ve soruları cevaplayınız.
PTT’nin 177. Kuruluş Yıl Dönümü
Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinin (PTT AŞ) 177. kuruluş yıl dönü- mü çeşitli etkinliklerle kutlanmakta. 23 Ekim 1840’ta posta hizmetlerini yürütmek üzere temelleri atılan kurum günümüzde küresel bir marka haline geldi. 177. kuru- luş yıl dönümü kapsamında PTT AŞ Genel Müdürlüğü binası süslenecek ve İstan- bul’da “PTT’nin Tarih Yolculuğu Metroda” konulu pul sergisi açılacak.
Genel ağ haberi, 20 Ekim 2017 (Düzenlenmiştir.)
1. PTT hangi devlet döneminde hizmet vermeye başlamıştır?
Bu soruda bizden PTT’nin hangi dönemde kurulduğunu bulmamız isteniyor. Metne dikkatli baktığımızda, “Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinin (PTT AŞ) 177. kuruluş yıl dönümü” ifadesi yer alıyor. Hemen altında ise “23 Ekim 1840’ta posta hizmetlerini yürütmek üzere temelleri atılan kurum…” diye devam ediyor. 1840 yılı, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerine denk gelmektedir. Bu nedenle PTT, Osmanlı Devleti döneminde hizmet vermeye başlamıştır.
Cevap: Osmanlı Devleti
2. Kurulduğu dönemde PTT, sizce haberleşmede halka hangi hizmetleri sunuyordu?
Bu soru biraz düşünmemizi gerektiriyor. PTT’nin temel görevi posta ve telgraf hizmetleridir. Metinde de “posta hizmetlerini yürütmek üzere temelleri atılan kurum” deniyor. O dönemde telefon gibi teknolojik imkanlar yaygın olmadığı için, insanların birbirlerine haber göndermenin en yaygın yolu mektuplardı. Ayrıca telgraf da o dönemin önemli ve hızlı bir haberleşme aracıydı. Bu nedenle PTT’nin o dönemde temel olarak mektup ve telgraf hizmetleri sunduğunu düşünebiliriz.
Cevap: Mektup ve telgraf hizmetleri
Osmanlı Devleti, 16. yüzyılın sonlarından itibaren siyasi, askeri ve ekonomik alanlarda eski gücünü yitirmeye baş- ladı. Önceki konudan hatırlayacağınız üzere coğrafi keşifler Osmanlı Devleti’nin ekonomisini olumsuz etkiledi. Tica- ret eski canlılığını yitirdi, vergi geliri azaldı. İsraf arttı, devlet hazinesi boşaldı. Anadolu’da çıkan ayaklanmalar üretimin azalmasına neden oldu. Kapıkulu askerleri ekonomik durumu bahane ederek isyanlar çıkarırken padişah ve devlet gö- revlilerini değiştirmeye başladılar. Böylece devlet otoritesi sarsıntıya uğradı. Disiplini kaybolan ordu, özellikle Avrupa orduları karşısında yeşilgiler almaya başladı ve fetihler durdu.
Padişah ve diğer yöneticiler devleti yeniden eski gücüne kavuşturmak amacıyla 17. yüzyıldan itibaren devletin yı- kılışına kadar pek çok alanda ıslahat adı verilen yenilik ve düzenlemeler yaptılar. 17. yüzyılda ıslahatlar daha çok as- keri alanda yapıldı. 18. yüzyıldan itibaren Avrupa örnek alınarak haberleşme, eğitim, ulaşım, bankacılık, basın-yayın gibi alanlarda yeni kurumlar meydana getirildi. Bu kurumlar toplumsal ve ekonomik olarak önemli değişimlere yol aç- tı. Şimdi ıslahatlar sonucu ortaya çıkan kurumlardan bazılarını daha yakından tanıyalım.
Osmanlı Devleti, 1718’de mağlup olduğu Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ile Pasarofça Antlaşması’nı imza- ladı. Böylece bir barış dönemi başladı. Lale yetiştiriciliğinin bir tutku halini almasından dolayı bu dönem “Lale Devri” olarak isimlendirildi. Lale Devri aynı zamanda Avrupa’nın etkisinin başladığı ve önemli ıslahatların yapıldığı bir dö- nem oldu. Osmanlı Devleti Paris, Londra, Viyana gibi önemli Avrupa başkentlerine elçiler gönderdi. Bu elçiler Avru- pa’daki kültür ve sanat etkinliklerini, bilimsel ve teknik gelişmeleri takip edip Osmanlı’ya aktardılar. 18. yüzyılın so- nunda ise Osmanlı Devleti Avrupa başkentlerine kalıcı elçilikler açtı.
3. Metne göre Osmanlı Devleti’nde 16. yüzyılın sonlarından itibaren hangi alanlarda güç kaybı yaşanmıştır?
Sevgili öğrenciler, bu soruyu cevaplamak için metnin ilk paragrafına bakmamız gerekiyor. Metinde şöyle bir ifade var: “Osmanlı Devleti, 16. yüzyılın sonlarından itibaren siyasi, askeri ve ekonomik alanlarda eski gücünü yitirmeye baş- ladı.” Bu cümle bize sorunun cevabını net bir şekilde veriyor. Güç kaybının yaşandığı alanlar siyasi, askeri ve ekonomik alanlardır.
Cevap: Siyasi, askeri ve ekonomik alanlarda
4. Osmanlı Devleti’nde 17. yüzyıldan itibaren yapılan ıslahatların genel amacı neydi?
Bu soruyu da metnin ikinci paragrafından bulabiliriz. Metinde “Padişah ve diğer yöneticiler devleti yeniden eski gücüne kavuşturmak amacıyla 17. yüzyıldan itibaren devletin yı- kılışına kadar pek çok alanda ıslahat adı verilen yenilik ve düzenlemeler yaptılar.” deniyor. Buradaki “devleti yeniden eski gücüne kavuşturmak” ifadesi, ıslahatların temel amacını açıklıyor.
Cevap: Devleti yeniden eski gücüne kavuşturmak
5. Lale Devri’nin yaşandığı dönemde Avrupa’daki hangi gelişmelerin Osmanlı Devleti’ne etkisi olmuştur?
Lale Devri’ni anlatan son paragrafta bu sorunun cevabını bulabiliriz. Metinde “Lale Devri aynı zamanda Avrupa’nın etkisinin başladığı ve önemli ıslahatların yapıldığı bir dö- nem oldu.” deniyor. Sonra da “Bu elçiler Avru- pa’daki kültür ve sanat etkinliklerini, bilimsel ve teknik gelişmeleri takip edip Osmanlı’ya aktardılar.” şeklinde devam ediyor. Bu cümleler, Avrupa’daki kültür, sanat, bilim ve teknik gelişmelerin Osmanlı’ya etki ettiğini gösteriyor.
Cevap: Avrupa’daki kültür, sanat, bilim ve teknik gelişmeler
Umarım bu çözümler sizler için açıklayıcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!