6. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 151

Merhaba sevgili öğrencilerim, Türkçe dersimizin bu bölümünde çok önemli yazım kurallarını ve ses olaylarını birlikte inceleyeceğiz. Hazır mısınız? Önce 5. sorumuzla başlayalım, sonra mektuptaki yazım yanlışlarını bulup düzelteceğiz. Haydi bakalım!

5. ANLATALIM

a) Yan tarafta verilen kelimeleri sonlarına “etmek” fiilini getirerek söyleyiniz.

Şimdi size “His” ve “Af” kelimelerinin sonuna “etmek” fiilini eklememizi istiyor. Bu kelimeleri birleştirirken kelimelerin nasıl değiştiğine dikkat edin.

• His + etmek = Hissetmek
• Af + etmek = Affetmek

Gördünüz mü? “His” kelimesi “Hissetmek” olurken fazladan bir ‘s’ harfi ortaya çıktı. “Af” kelimesi de “Affetmek” olurken fazladan bir ‘f’ harfi belirdi. İşte bu ses olayına ünsüz türemesi diyoruz.

b) Yeni oluşan kelimelerde “etmek” sözü dışında başka hangi ünsüze ihtiyaç duydunuz? Açıklayınız.

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, “His” kelimesiyle “etmek” fiilini birleştirirken fazladan bir ‘s’ harfi, “Af” kelimesiyle “etmek” fiilini birleştirirken ise fazladan bir ‘f’ harfi ortaya çıktı. Yani, kelimenin sonundaki ünsüz harf kendini tekrarladı, bir tane daha türedi.

c) Öğrendiklerinizden hareketle aşağıdaki ifadeleri anlamlı şekilde sıralayınız.

Şimdi de ünsüz türemesi kuralını anlatan cümleleri doğru sıraya koyalım ki anlamlı bir açıklama olsun. Bu tür soruları çözerken önce konunun ne olduğunu hatırlayıp, sonra cümleleri birbiriyle mantık bağı kurarak birleştirmeye çalışın.

İfadelerimiz şunlar:

I. başka bir kelime ile birleştiklerinde
II. kelimenin sonundaki ünsüz harf
III. Bu ses olayına
IV. Türkçedeki bazı kelimeler
V. ya da ünlü harfle başlayan bir ek aldıklarında
VI. tekrarlanır.
VII. ünsüz türemesi denir.

Şimdi bu parçaları bir araya getirelim ve kuralı oluşturalım:

Adım 1: Konuşmaya hangi kelimelerden başladığımızı söyleyelim.

Adım 2: Bu kelimelerin ne zaman bu ses olayını yaşadığını anlatalım.

Adım 3: Başka bir durum daha var, onu da ekleyelim.

Adım 4: O zaman kelimenin hangi kısmı etkileniyor, onu belirtelim.

Adım 5: Ve o harfe ne oluyor, onu söyleyelim.

Adım 6: Son olarak da bu olayın adını verelim.

Adım 7: Ve olayın adını tamamlayalım.

Şimdi hepsini birleştirelim:

Anlamlı sıralanışı şöyle oluyor: “Türkçedeki bazı kelimeler başka bir kelime ile birleştiklerinde ya da ünlü harfle başlayan bir ek aldıklarında kelimenin sonundaki ünsüz harf tekrarlanır. Bu ses olayına ünsüz türemesi denir.” İşte doğru kural açıklaması budur!

6. ANLATALIM

Aşağıda Norveçli Aksel’in (Aksel) Gazze’de yaşayan arkadaşına gönderdiği bir mektup verilmiştir. Mektubu okuyup yazım kuralları bakımından (de, mi, ki’nin yazımı) inceleyiniz. Yazımı yanlış olan ifadeleri belirleyip mektup üzerinde örnekteki gibi düzeltiniz.

Şimdi Norveçli Aksel’in mektubunu dikkatlice okuyacağız ve yazım yanlışlarını bulacağız. Özellikle “de”, “mi” ve “ki” eklerinin yazımına dikkat edeceğiz. Unutmayın, Türkçe’de bu eklerin yazımı çok karıştırılır ama kuralları öğrendiğimizde hiç zor değil! Mektuptaki ilk yanlış “Ülken de” kelimesi örnek olarak zaten düzeltilmiş, biz diğerlerini bulalım.

Mektubu okurken bulduğumuz yanlışları ve doğru hallerini aşağıda açıklayalım:

1. Yanlış: “yokki”

Açıklama: Buradaki “ki”, bağlaç olan “ki”dir ve her zaman ayrı yazılır. “Olsun ki”, “bil ki” gibi örneklerde olduğu gibi.

Doğrusu: yok ki

2. Yanlış: “Türkiye’de ki”

Açıklama: Buradaki “ki”, sıfat yapan “ki”dir. Hangi görev? “Türkiye’deki görev”. Bu “ki” eklendiği kelimeyi sıfat yapar ve bitişik yazılır. Örneğin, “evdeki hesap”, “yoldaki araba” gibi.

Doğrusu: Türkiye’deki

3. Yanlış: “haberide”

Açıklama: Buradaki “de”, bağlaç olan “de”dir ve “haberi de unutmayayım” derken “haberi *de*” yani “haberi *de ayrıca*” anlamı katıyor. Bağlaç olan “de/da” her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkardığımızda anlam bozulmaz. (Örnek: “Ben de geldim.” / “Ben geldim.”)

Doğrusu: haberi de

4. Yanlış: “uyudumu?”

Açıklama: “mu, mi, mı, mü” soru ekleri her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır.

Doğrusu: uyudu mu?

5. Yanlış: “kü bana”

Açıklama: Bu büyük ihtimalle bir yazım hatası veya klavye hatası. Cümlenin anlamına baktığımızda, burada bağlaç olan “ki” kullanılması gerektiğini görüyoruz. “Önemli olan ki bana benzemesini istiyorum.” Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır.

Doğrusu: ki bana

6. Yanlış: “ağabeyinin ki gibi”

Açıklama: Buradaki “ki”, zamir olan “ki”dir. “Ağabeyinin gözleri” yerine “ağabeyinin ki” denmiş. Yani bir ismin yerine kullanılmış. Zamir olan “ki” her zaman bitişik yazılır. “Benimki”, “seninki” gibi.

Doğrusu: ağabeyininki (ya da ağabeyinin gözleri gibi şeklinde tamamen açılabilir ama sorunun istediği “ki” yazımı olduğu için “ağabeyininki” daha uygun.)

7. Yanlış: “gelsinki”

Açıklama: Buradaki “ki”, bağlaç olan “ki”dir ve “gelsin ki ben de paylaşabileyim” derken bir amaç, bir sebep belirtiyor. Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır.

Doğrusu: gelsin ki

İşte Aksel’in mektubundaki yazım yanlışları bunlardı sevgili öğrencilerim. Gördüğünüz gibi, kurallara dikkat ettiğimizde yanlışları bulmak ve düzeltmek hiç de zor değil. Bol bol okuyarak ve yazarak bu kuralları daha iyi pekiştirebilirsiniz. Unutmayın, doğru yazım kendimizi daha iyi ifade etmemizi sağlar!