Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugün sizlerle çok eğlenceli ve düşündürücü bir etkinliğe başlayacağız. Kitabımızdaki “3. ANLATALIM” ve “4. ANLATALIM” bölümlerine bakacağız. İlk bölüm daha çok bir sınıf etkinliği için talimatlar içeriyor, ikinci bölüm ise size hem okuduğunuzu anlama hem de dilimizin inceliklerini fark etme becerisi kazandıracak sorularla dolu. Haydi hep birlikte bu soruları adım adım çözelim ve dilimizi daha iyi tanıyalım!
Öncelikle 3. ANLATALIM bölümüne kısaca bir göz atalım. Bu bölümde sizden gruplara ayrılıp farklı okul türlerini (yüzen okul, otobüs okul, göçebe okulu) temsil etmeniz ve kendi okulunuzun hem iyi hem de kötü yönlerini tartışmanız isteniyor. Sonra da kendi okulunuzun iyi yönlerini diğer gruplara anlatıp onları ikna etmeye çalışacaksınız. Bu tür tartışmalarda başkalarını dinlemeye, saygılı olmaya ve mantıklı konuşmaya dikkat etmek çok önemlidir. Bu, aslında bir münazara etkinliğine benziyor ve size düşüncelerinizi etkili bir şekilde ifade etmeyi öğretecek.
Şimdi gelelim asıl çözmemiz gereken 4. ANLATALIM bölümündeki sorulara. Bu sorular, cümlelerdeki düşünce akışının nasıl değiştiğini, yani bir şeyin iyi yönünden bahsederken birden kötü yönüne geçişi veya tam tersini anlamamızı sağlayacak.
4.a. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili ifadelerin öncesi ve sonrasında düşünce yönünün nasıl değiştiğini belirleyiniz ve dairelerin içine “😊” ve “😔” emojilerinden uygun olanları çiziniz.
Sevgili çocuklar, bu soruda altı çizili kelimelerin veya kelime gruplarının bize olumlu (güzel) bir şey mi yoksa olumsuz (kötü) bir şey mi anlattığına karar vereceğiz. Eğer olumlu bir durumsa gülen yüz (😊), olumsuz bir durumsa üzgün yüz (😔) çizeceğiz. Unutmayın, bazı kelimeler düşüncenin yönünü değiştirir, örneğin “ama”, “fakat”, “lakin” gibi.
Çözüm:
Adım 1: İlk cümleye bakalım: “Bu ülkede yiyecekler lezzetli ama pahalı.”
- “lezzetli”: Bir yiyeceğin lezzetli olması, tadının güzel olması demektir. Bu, olumlu bir özelliktir. O zaman buraya 😊 emojisi çizeceğiz.
- “pahalı”: Bir şeyin pahalı olması, fiyatının yüksek olması demektir. Bu, çoğu zaman olumsuz bir durumdur çünkü herkesin almasını zorlaştırır. O zaman buraya 😔 emojisi çizeceğiz.
Adım 2: İkinci cümleye bakalım: “Hem yeni yerler görmek istiyor hem de uçağa binmekten korkuyor.”
- “yeni yerler görmek istiyor”: Yeni yerler görmek, yeni şeyler keşfetmek genellikle heyecan verici ve olumlu bir istektir. O zaman buraya 😊 emojisi çizeceğiz.
- “uçağa binmekten korkuyor”: Korkmak, bir şeyden çekinmek, endişelenmek demektir. Bu da olumsuz bir duygudur. O zaman buraya 😔 emojisi çizeceğiz.
Sonuç:
Bu ülkede yiyecekler lezzetli 😊 ama pahalı 😔.
Hem yeni yerler görmek istiyor 😊 hem de uçağa binmekten korkuyor 😔.
4.b. Buna göre altı çizili ifadelerin düşüncenin yönünü nasıl değiştirdiğini işaretleyiniz.
Şimdi de az önceki cümlelerdeki altı çizili ifadelerin, düşüncenin akışını nasıl etkilediğini bulacağız. Acaba bu ifadeler, birbirine benzer düşünceleri mi bağlıyor yoksa birbirine zıt, yani karşıt düşünceleri mi bir araya getiriyor?
Çözüm:
Adım 1: “lezzetli” ve “pahalı” kelimelerini hatırlayalım. “Lezzetli” olumlu bir durumken, “pahalı” olumsuz bir durumdu. Bu iki düşünce birbirinin zıttı, değil mi? “Ama” kelimesi de zaten zıtlık bildirir.
Adım 2: “yeni yerler görmek istiyor” ve “uçağa binmekten korkuyor” ifadelerine bakalım. Yeni yerler görmek istemek olumlu bir arzu iken, uçağa binmekten korkmak olumsuz bir duyguydu. Bu iki düşünce de birbirinin zıttı. Burada “hem… hem de…” yapısı iki farklı durumu bir araya getirirken, ikinci durum birincisinin olumlu etkisini gölgeleyen zıt bir durumu ifade ediyor.
Demek ki, her iki örnekte de altı çizili ifadeler, birbirine zıt düşünceleri bir araya getirmiş.
Sonuç:
- Altı çizili ifadeler zıt yöndeki düşünceleri birbirine bağlamıştır.
- Altı çizili ifadeler aynı yöndeki düşünceleri birbirine bağlamıştır.
4.c. Aşağıdaki metni okuyunuz ve zıtlık işlevli ifadelerin altını çiziniz.
Bu soruda bize verilen bir metni dikkatlice okuyacağız. Metinde geçen ve iki farklı, karşıt düşünceyi veya durumu birbirine bağlayan kelimelerin altını çizeceğiz. Bu kelimeler genellikle “ama”, “fakat”, “ancak”, “oysa”, “hâlbuki”, “lakin” gibi bağlaçlar olur. Bunlar, cümlenin akışını bir yönden başka bir yöne çevirir.
Çözüm:
Adım 1: Metni dikkatlice okuyalım ve hangi kelimelerin iki farklı düşünceyi karşılaştırdığını bulalım.
Dün bir kitap okudum: “80 Günde Devri Alem”. Kitabın kahramanı 80 günde tüm dünyayı dolaşmayı hedefliyor ancak hava yolu kullanmadan. Şimdi kolaymış gibi görünse de aslında o dönemin şartlarında imkânsıza yakın bir iş. Kahramanımız bu yolculukta hem çok güzel anılar biriktiriyor hem de türlü tehlikeler atlatıyor. Ne olursa olsun bu yolculuk 80 günde tamamlanmalı yoksa kahramanımız girdiği iddiayı kaybedecek. Hatta kitabın sonunda kahraman sürenin dolduğunu zannediyor hâlbuki saat farkı sebebiyle hâlâ zamanı var. Bu ayrıntıyı asistanı fark ediyor. Böyle kitaplardan pek hoşlanmaz, tam tersine tek bir mekânda geçen kitapları severdim. Lakin bu kitap fikrimi değiştirdi.
Adım 2: Bulduğumuz zıtlık bildiren kelimelerin altını çizelim:
- “ancak“: Kahraman dünyayı dolaşmayı hedefliyor (olumlu bir hedef), ancak hava yolu kullanmayacak (bu hedefi zorlaştıran bir durum, zıtlık).
- “hâlbuki“: Kahraman sürenin dolduğunu zannediyor (yanlış bir düşünce), hâlbuki zamanı var (gerçek durum, zıtlık).
- “Lakin“: Yazar böyle kitaplardan hoşlanmazdı (eski düşünce), lakin bu kitap fikrini değiştirdi (yeni ve zıt düşünce).
Sonuç:
Metindeki zıtlık işlevli ifadeler şunlardır: ancak, hâlbuki, Lakin.
4.ç. Öğrendiklerinizden hareketle defterinize zıtlık işlevli ifadeler içeren kısa bir paragraf yazınız.
Şimdi de öğrendiklerimizi uygulayarak kendi paragrafımızı yazma zamanı! Tıpkı az önceki metindeki gibi, iki farklı düşünceyi birbirine bağlayan, zıtlık belirten kelimeleri kullanarak kısa bir paragraf oluşturacağız. Haydi bakalım, yaratıcılığınızı kullanın!
Çözüm:
Adım 1: Zıtlık bildiren kelimeleri aklımızda tutalım: ama, fakat, lakin, ancak, oysa, hâlbuki…
Adım 2: Bu kelimelerden birini veya birkaçını kullanarak bir paragraf oluşturalım. İşte size bir örnek:
Bugün hava çok güzeldi, güneş parlıyordu ancak dışarı çıkamadım. Çünkü ödevlerim vardı ve onları bitirmem gerekiyordu. Normalde cumartesileri dışarıda oyun oynamayı çok severim fakat bu hafta sonu ders çalışmak zorundayım. Keşke hem ders çalışıp hem de arkadaşlarımla vakit geçirebilsem oysa bu pek mümkün görünmüyor.
Sonuç:
Yukarıdaki paragrafta ancak, fakat ve oysa kelimeleri zıtlık işlevi görerek cümlelerin akışını değiştirmiştir. Siz de kendi cümlelerinizle buna benzer bir paragraf yazabilirsiniz.
Harikasınız çocuklar! Gördüğünüz gibi dilimiz, düşüncelerimizi farklı şekillerde ifade etmemizi sağlayan zengin kelimelere sahip. Bu tür kelimeleri doğru kullandığımızda, yazdıklarımız ve söylediklerimiz çok daha etkili ve anlaşılır olur. Bir sonraki derste görüşmek üzere!