Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin 5. Sınıf Matematik öğretmeniniz.
Bugün sizlerle kitabımızdaki “Açıları Ölçme” konusuna harika bir giriş yapacağız. Bana gönderdiğiniz görseldeki etkinlikleri ve soruları gelin hep birlikte adım adım inceleyelim ve çözelim. Hazır mısınız? Haydi başlayalım!
Soru 1: Yukarıdaki görselde verilen dolabın kapağının ne kadar açık olduğunu nasıl ifade edersiniz? Benzer şekilde makasın, pergelin veya cımbızın kollarının ne kadar açık olduğu hakkında ne söyleyebilirsiniz? Bu aletlerin kolları arasındaki açıklığı tam olarak ölçebilir misiniz? Bu ölçme işlemini yapmak için hangi araçları kullanırsınız?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, resimde gördüğümüz dolap kapağının, makasın veya pergelin kolları arasındaki o “açıklığa” biz matematikte açı diyoruz. Yani iki doğrunun veya iki kenarın birleştiği noktada oluşturduğu aralıktır açı.
Peki, bu açıyı bir cetvelle ölçebilir miyiz? Hayır, çünkü cetvel uzunluk ölçer. Açı ise bir uzunluk değil, bir aralıktır.
Bu yüzden açıları ölçmek için özel bir alet kullanırız. Bu aletin adı iletki veya diğer adıyla açıölçer‘dir. Açıları ölçerken kullandığımız birime ise derece (°) diyoruz. Tıpkı uzunluğu santimetre ile ölçtüğümüz gibi, açıları da derece ile ölçeriz.
Soru 2: Açıları ölçmek için daire şeklinde bir kâğıdı katlayarak kendi ölçme biriminizi oluşturabilirsiniz. Bunun için daire şeklinde bir kâğıt kesiniz ve bu kâğıdı aşağıdaki adımları takip ederek katlayınız.
Çözüm:
Bu çok eğlenceli bir etkinlik! Gelin, kendi “açı ölçme birimimizi” nasıl yapacağımızı adım adım görelim.
Adım 1: Elimize aldığımız daire şeklindeki bir kağıdı tam ortasından ikiye katlıyoruz. Artık elimizde bir yarım daire var. Biliyorsunuz, tam bir daire 360 derecedir. Onu ikiye katlayınca 180 derecelik bir doğru açı elde ederiz.
Adım 2: Şimdi bu yarım daireyi tekrar ortadan ikiye katlıyoruz. Ne oldu? Bir çeyrek daire elde ettik! Bu, tam olarak 90 derecelik bir açıdır ve biz buna dik açı deriz. Kitapların, defterlerin köşeleri hep dik açıdır.
Adım 3: Elde ettiğimiz bu çeyrek daireyi bir kez daha tam ortasından ikiye katlıyoruz.
Adım 4: İşte şimdi elimizde küçük bir açı dilimi var. Bu, bizim kendi oluşturduğumuz “standart olmayan” bir ölçü birimi oldu. Bu küçük açıyı kullanarak etrafımızdaki başka açıları ölçebiliriz. Mesela bir kitabın köşesi, bizim bu birimimizden iki tane sığdırarak ölçülebilir.
Soru 3: Etrafınızda belirlediğiniz birkaç açıyı bu birimle ölçünüz ve sonuçları defterlerinize yazıp arkadaşlarınızın sonuçlarıyla karşılaştırınız. Arkadaşlarınızla ölçtüğünüz aynı açı için sonuçlarınız aynı çıktı mı? Sizce ortak bir açı ölçme birimine ihtiyaç yok mu?
Çözüm:
Bu harika bir soru ve matematiğin neden bu kadar önemli olduğunu bize gösteriyor.
Adım 1: Diyelim ki siz ve arkadaşınız, ikiniz de kendi dairelerinizden birer açı birimi yaptınız. Sonra ikiniz de aynı sıranın köşesini ölçtünüz. Siz sonucu “2 birim” bulurken, arkadaşınız “3 birim” bulabilir.
Adım 2: Peki bu nasıl olabilir? Çünkü sizin başlangıçta kestiğiniz daire ile arkadaşınızınki aynı büyüklükte olmayabilir. Bu yüzden sizin oluşturduğunuz “birim açı” ile onunkinin büyüklüğü farklı olur.
Sonuç:
İşte bu karışıklığı önlemek ve herkesin aynı dili konuşmasını sağlamak için ortak ve standart bir ölçü birimine ihtiyacımız var. Tıpkı dünyanın her yerinde 1 metrenin aynı uzunlukta olması gibi, 1 derece de her yerde aynı büyüklükteki açıyı ifade eder. Bu yüzden herkesin kabul ettiği derece (°) birimini ve iletkiyi kullanırız. Böylece bir açıyı kim ölçerse ölçsün, sonuç hep aynı çıkar!
Umarım açıların ne olduğunu ve onları neden standart bir birimle ölçmemiz gerektiğini daha iyi anlamışsınızdır. Bir sonraki dersimizde iletki kullanmayı öğreneceğiz!