Merhaba sevgili öğrencilerim, ben 4. sınıf matematik öğretmeniniz! Bugün sizlerle birlikte doğal sayılarla çıkarma işlemini anlatan bu sayfadaki soruları çözeceğiz. Hadi gelin, bu problemleri adım adım, hep birlikte anlayarak yapalım.
Soru 1: Ekin ailesinin aylık geliri 4 950 TL’dir. Aile, aylık gelirinin 250 TL’sini bir üniversite öğrencisine burs olarak vermektedir. Burs parasını ödedikten sonra Ekin ailesinin elinde geriye kaç Türk lirası kaldığını hangi işlemi yaparak bulabileceğinizi söyleyiniz.
Bu soruyu çözmek için öncelikle soruyu iyi anlamamız gerekiyor. Soruda bize ailenin toplam gelirini ve bu gelirden bir miktar parayı burs olarak verdiklerini söylüyor. Bizden istenen ise “geriye kalan” parayı bulmamız. Bir bütünden bir parça eksildiğinde, azaldığında veya harcandığında geriye kalanı bulmak için her zaman çıkarma işlemi yaparız. Tıpkı sepetimizdeki 10 elmanın 3 tanesini yediğimizde geriye kaç elma kaldığını bulmak gibi!
- Adım 1: İlk olarak, ailenin toplam gelirini yazalım. Bu miktar 4 950 TL‘dir.
- Adım 2: Sonra, burs olarak verdikleri para miktarını yazalım. Bu da 250 TL.
- Adım 3: Geriye kalan parayı bulmak için toplam gelirden burs miktarını çıkaracağız. Haydi işlemi alt alta yazalım ve çözelim.
4950 (Ailenin toplam geliri)
– 250 (Verilen burs miktarı)
——-
4700 (Geriye kalan para) - Adım 4: İşlemi yaptığımızda sonucun 4700 olduğunu görüyoruz.
Sonuç: Ekin ailesinin elinde bursu ödedikten sonra geriye 4700 TL parası kalır.
Etkinlik Sorusu: Sınıfınızı iki gruba ayırınız. Gruplardan biri 1 385 sayısını onluk taban bloklarıyla modelesin. Diğer grup oluşturulan modelden 242 sayısındaki birlik, onluk ve yüzlük kadar bloğu ayırsın. İlk modelden geriye kalan onluk taban bloklarının oluşturduğu sayıyı belirleyiniz. Yaptığınız işleme ait matematiksel ifadeyi yazınız. Bu işlemin onluk bozmayı gerektiren bir işlem olup olmadığını söyleyiniz.
Bu etkinlik, çıkarma işlemini onluk taban blokları ile yani somut nesnelerle yapmamızı istiyor. Bu sayede çıkarma işleminin mantığını daha iyi kavrayabiliriz. Hadi adımları takip edelim!
- Adım 1: İlk grup 1 385 sayısını onluk taban blokları ile modelliyor. Bu ne demek?
- 1 tane binlik küp
- 3 tane yüzlük levha
- 8 tane onluk çubuk
- 5 tane birlik küp
- Adım 2: Diğer grup ise bu modelden 242 sayısını çıkaracak. Yani modelden şu blokları ayıracak:
- 2 tane yüzlük levha
- 4 tane onluk çubuk
- 2 tane birlik küp
- Adım 3: Şimdi geriye kalan blokları sayalım.
- Birlikler: 5 birlik vardı, 2 tanesini ayırdık. 5 – 2 = 3 birlik kaldı.
- Onluklar: 8 onluk vardı, 4 tanesini ayırdık. 8 – 4 = 4 onluk kaldı.
- Yüzlükler: 3 yüzlük vardı, 2 tanesini ayırdık. 3 – 2 = 1 yüzlük kaldı.
- Binlikler: 1 binlik vardı, hiç ayırmadık. Geriye 1 binlik kaldı.
- Adım 4: Geriye kalan blokların oluşturduğu sayıyı bulalım: 1 binlik, 1 yüzlük, 4 onluk ve 3 birlik. Bu sayı 1143‘tür.
- Adım 5: Yaptığımız bu işlemin matematiksel ifadesi, yani denklemi şöyledir: 1385 – 242 = 1143.
1385
– 242
——-
1143 - Adım 6: Bu işlem onluk bozmayı gerektiren bir işlem değildir. Peki neden? Çünkü çıkarma yaparken her basamakta (birler, onlar, yüzler) üstteki sayı alttaki sayıdan daha büyüktü. Yani komşudan bir onluk “borç” almamıza hiç gerek kalmadı. 5’ten 2’yi, 8’den 4’ü ve 3’ten 2’yi kolayca çıkarabildik.
Sonuç: Etkinlik sonucunda bulduğumuz sayı 1143‘tür. Yaptığımız işlem 1385 – 242 = 1143‘tür ve bu işlem onluk bozma gerektirmez.