8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 81
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir çalışma kağıdı! Gelin, bu soruları birlikte adım adım, tane tane çözelim ve “DNA ve Genetik Kod” ünitesindeki adaptasyon konusunu iyice pekiştirelim. Unutmayın, Fen Bilimleri’nde en önemli şey, neden-sonuç ilişkisini kurabilmektir. Haydi başlayalım!
A. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Soru: Defne, adaptasyon kavramı ile ilgili aşağıda verilen üç bilgi kartını hazırlamıştır.
- Adaptasyonlar canlının bulunduğu ortamda yaşama şansını artırır.
- Adaptasyonlar aynı türe ait canlılar arasında farklılık gösterebilir.
- Adaptasyonlar kalıtsal olup üreme şansını artırır.
Kartın ön kısmında adaptasyon kavramı ile ilgili bilgiler, arka kısmında ise o kavrama ait örnek yer almaktadır.
Buna göre aşağıdaki seçeneklerden hangisi bu kartlara yazılabilecek bir örnek değildir?
A) Develer, yiyecek bulamadığında kullanmak üzere hörgüçlerinde yağ depolar.
B) Sıcak iklim koşullarında yaşayan tilkilerin burun ve kulakları, soğuk iklimde yaşayanlara göre daha büyüktür.
C) Su kaplumbağalarının ayakları palet şeklindeyken kara kaplumbağalarının ayakları ise beş parmaklıdır.
D) Dişi arıların arı sütü ile beslenmesi sonucu kraliçe arı oluşur.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu soruyu çözebilmek için önce adaptasyon ve modifikasyon arasındaki o ince çizgiyi hatırlamamız gerekiyor.
- Adaptasyon: Bir canlının yaşadığı çevrede hayatta kalma ve üreme şansını artıran, kalıtsal yani yavrularına aktarabildiği özelliklerdir. Yüzyıllar, binlerce yıl süren bir süreçte ortaya çıkar.
- Modifikasyon: Çevre şartlarının etkisiyle canlının dış görünüşünde meydana gelen ve kalıtsal olmayan değişikliklerdir. Yani bu özellikler yavrulara aktarılmaz.
Şimdi şıklara bu gözle bakalım:
Adım 1: Şıkları Değerlendirelim
- A) Develerin hörgüçlerinde yağ depolaması, çölde uzun süre aç ve susuz hayatta kalmalarını sağlar. Bu bir adaptasyondur, çünkü kalıtsaldır ve yaşama şansını artırır.
- B) Sıcak iklimdeki tilkilerin kulaklarının büyük olması, vücut ısısını daha kolay atarak serinlemelerini sağlar. Soğuk iklimdeki tilkilerin kulaklarının küçük olması ise ısı kaybını azaltır. Bu da kalıtsal bir özelliktir ve yaşama şansını artırır. Tam bir adaptasyon örneği!
- C) Su kaplumbağasının palet şeklindeki ayakları yüzmeyi kolaylaştırırken, kara kaplumbağasının parmaklı ayakları karada yürümeyi kolaylaştırır. Her ikisi de kendi ortamlarına uyum sağlamıştır. Bu da kalıtsal bir adaptasyondur.
- D) Arı larvalarından arı sütü ile beslenen kraliçe arı olurken, polenle beslenenler işçi arı olur. Bakın burada belirleyici olan şey ne? Beslenme şekli! Yani çevresel bir faktör. İşçi arının genetiği ile kraliçe arının genetiği aynıdır. Bu durum kalıtsal değildir, yani işçi arının yavrusu da kesin işçi olacak diye bir kural yoktur. Bu yüzden bu durum bir modifikasyondur.
Adım 2: Sonuca Ulaşalım
Soru bizden adaptasyon örneği olmayanı bulmamızı istiyordu. D seçeneğindeki durum, çevre şartlarına (beslenmeye) bağlı olarak ortaya çıkan ve kalıtsal olmayan bir değişiklik olduğu için modifikasyondur.
Sonuç: Doğru Cevap D şıkkıdır.
2. Soru: Soğuk ortamda yaşayan memelilerin sıcak ortamda yaşayan türlerine göre burun, kulak, kuyruk gibi vücut çıkıntıları vücut ısısını ayarlamak için daha küçüktür.
Bu durumla ilgili olarak
I. Canlıların bulunduğu ortamda yaşama şansları artar.
II. Vücut çıkıntılarını küçültmek, ısı kaybını önleyerek ortama uyum sağlamalarına yardımcı olur.
III. Bu özellik yavrulara aktarılmaz.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III
Çözüm:
Harika bir soru daha! Bu soru, adaptasyonların sonuçlarını ve özelliklerini ne kadar iyi anladığımızı ölçüyor.
Adım 1: Öncülleri Tek Tek İnceleyelim
- I. Canlıların bulunduğu ortamda yaşama şansları artar.
Evet, kesinlikle doğru! Soğuk bir yerde yaşayan bir canlının vücut ısısını koruması hayati önem taşır. Kulaklarının ve burnunun küçük olması ısı kaybını azaltacağı için donma riskini düşürür ve hayatta kalma, yani yaşama şansını artırır. Bu ifade doğrudur. - II. Vücut çıkıntılarını küçültmek, ısı kaybını önleyerek ortama uyum sağlamalarına yardımcı olur.
Bu ifade, birinci ifadenin nedenini açıklıyor. Vücudun ne kadar çok çıkıntısı, ne kadar geniş bir yüzeyi olursa o kadar çok ısı kaybeder. Soğukta ise amaç ısıyı kaybetmek değil, korumaktır. Bu yüzden küçük çıkıntılar bir avantajdır ve ortama uyumu sağlar. Bu ifade de doğrudur. - III. Bu özellik yavrulara aktarılmaz.
İşte en önemli nokta burası! Bir özelliğin adaptasyon sayılabilmesi için ne olması gerekiyordu? Kalıtsal olması, yani nesilden nesile aktarılması gerekiyordu. Kutup tilkisinin yavruları da küçük kulaklı doğar. Bu özellik kalıtsaldır. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
Adım 2: Doğru Seçeneği Bulalım
Analizimiz sonucunda I. ve II. ifadelerin doğru, III. ifadenin ise yanlış olduğunu gördük. O halde doğru cevabımız I ve II’yi içeren seçenek olmalı.
Sonuç: Doğru Cevap B şıkkıdır.
B. Aşağıdaki örneklerden adaptasyon olanların kutucuğuna “+” işareti koyunuz.
Çözüm:
Bu etkinlikte de yine adaptasyon olanları ve olmayanları ayırt edeceğiz. Adaptasyonun iki sihirli kelimesini unutmayın: Kalıtsal ve Yaşama/Üreme Şansını Artırma.
- [ + ] 1. Kurbağaların ayak parmakları arasında perde olması
Açıklama: Kurbağalar hem karada hem suda yaşar. Ayaklarındaki perdeler, suda daha kolay ve hızlı yüzmelerini sağlar. Bu, avlanmalarına ve avcılardan kaçmalarına yardımcı olur. Kalıtsaldır ve yaşama şansını artırır. Bu bir adaptasyondur. - [ ] 2. Ortanca çiçeklerinin asidik ortamda mor renkli olması
Açıklama: Çiçeğin rengi toprağın asitliğine, yani çevresel bir koşula bağlı olarak değişiyor. Aynı bitkiyi alıp bazik bir toprağa dikerseniz rengi pembe/mavi olur. Bu durum kalıtsal değildir. Bu bir modifikasyondur. - [ + ] 3. Bukalemunların bulundukları ortama göre renk değiştirmesi
Açıklama: Bukalemunun renk değiştirme yeteneği kalıtsaldır. Bu yetenek sayesinde kamufle olarak hem avcılarından saklanır hem de avlarına sinsice yaklaşabilir. Yaşama şansını doğrudan artırır. Bu bir adaptasyondur. - [ + ] 4. Kurak bölgede yaşayan bitkilerin yapraklarının diken şeklini alması
Açıklama: Kaktüs gibi bitkilerin yapraklarının diken şeklinde olması, su kaybını (terlemeyi) en aza indirir. Kurak bir ortamda su hayati olduğu için bu özellik yaşama şansını çok artırır ve kalıtsaldır. Bu bir adaptasyondur. - [ ] 5. Van kedisinin bir gözünün mavi, diğer gözünün yeşil olması
Açıklama: Bu durum genlerde meydana gelen bir değişiklik sonucu oluşur ve kalıtsaldır. Ancak bu özelliğin kedinin hayatta kalma veya üreme şansını artırdığına dair bir kanıt yoktur. Bu, adaptasyondan ziyade bir mutasyon sonucu ortaya çıkan genetik bir farklılıktır. Adaptasyonlar, doğal seçilimle belirli bir fayda sağladığı için yaygınlaşan özelliklerdir. Farklı göz rengi böyle bir fayda sağlamaz.
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Aklınıza takılan bir yer olursa çekinmeden sorun. Harika iş çıkardınız!