8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 282
Harika bir soru! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan elektriklenmeyi anlamak için çok güzel bir etkinlik ve görsel seçmişsin. Hadi gel, bir öğretmen olarak sana bu konuyu adım adım, tane tane anlatayım.
4. Etkinlik Sorusu: Ebonit çubuğun topu çekmesinin nedeni nedir? Söyleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu soruyu cevaplamak için önce “Etki ile Elektriklenme” konusunu hatırlamamız gerekiyor. Yüklü bir cismi, yüksüz (nötr) bir cisme dokundurmadan sadece yaklaştırdığımızda, nötr cisimdeki yükleri hareket ettiririz. İşte bu olaya etki ile elektriklenme diyoruz. Hadi şimdi sorumuzu bu bilgiyle çözelim.
Çözüm:
- Adım 1: Etkinlikte ebonit çubuğu yün kumaşa sürtüyoruz. Bu bir sürtünme ile elektriklenme olayıdır. Sürtünme sonucunda yün kumaştaki elektronlar (yani eksi yükler) ebonit çubuğa geçer. Bu durumda ebonit çubuk negatif (-) yükle, yün kumaş ise pozitif (+) yükle yüklenir. Elimizde artık negatif yüklü bir çubuk var.
- Adım 2: Astığımız alüminyum folyodan yapılmış top ise başlangıçta nötrdür. Unutma, bir cismin nötr olması içinde hiç yük olmadığı anlamına gelmez! İçinde eşit sayıda pozitif (+) ve negatif (-) yük olduğu anlamına gelir.
- Adım 3: Negatif (-) yüklü ebonit çubuğu, nötr alüminyum topa yaklaştırdığımızda, çubuktaki eksi yükler, topun içindeki eksi yükleri itebildikleri en uzak noktaya doğru iter. Çünkü biliyorsun ki, aynı yükler birbirini iter.
- Adım 4: Topun içindeki eksi yükler uzaklaşınca, çubuğa yakın olan tarafta pozitif (+) yük fazlalığı oluşur. Çünkü zıt yükler de birbirini çeker.
- Adım 5: Son durumda, negatif yüklü çubuk ile topun ona yakın olan pozitif yüklü kısmı arasında bir çekim kuvveti oluşur. Bu çekim kuvveti, çubuk ile topun uzak kısmındaki negatif yükler arasındaki itme kuvvetinden daha güçlüdür. Bu nedenle top, çubuğa doğru çekilir.
Sonuç:
Kısacası, negatif yüklü ebonit çubuk, nötr alüminyum topun içindeki yükleri kutuplaştırır (bir tarafa artıların, diğer tarafa eksilerin toplanmasını sağlar) ve zıt yükler arasındaki çekim kuvveti sayesinde topu kendine doğru çeker.
Şimdi de alttaki görseli inceleyerek bu konuyu pekiştirelim. Bu görsel de aslında yukarıdaki etkinlikle tamamen aynı prensibi anlatıyor.
Görsel 7.16’daki Durumun Analizi: Etki ile Elektriklenme
Burada da nötr ve birbirine dokunan K ve L kürelerine, pozitif yüklü M çubuğu yaklaştırılıyor. Bakalım neler oluyor?
Açıklama:
- Adım 1: Başlangıçta K ve L küreleri birbirine dokunuyor ve ikisi de nötr. Yani içlerindeki (+) ve (-) yük sayıları eşit.
- Adım 2: Pozitif (+) yüklü M çubuğu, L küresine yaklaştırılıyor. M çubuğundaki artı yükler, K ve L kürelerinin içindeki hareketli olan negatif (-) yükleri kendilerine doğru çeker. Bu yüzden negatif yükler L küresinde toplanır.
- Adım 3: Negatif yükler L küresine doğru gidince, K küresinde pozitif (+) yük fazlalığı oluşur. Çünkü oradaki eksi yükler L’ye doğru gitmiştir.
- Adım 4: M çubuğu hâlâ oradayken, K ve L küreleri birbirinden ayrılırsa, yükler artık eski hâline dönemez. L küresi üzerinde toplanan negatif yüklerle kalır, K küresi de üzerinde kalan pozitif yüklerle kalır.
Sonuç:
M çubuğu ve küreler birbirinden uzaklaştırıldığında, K küresi pozitif (+), L küresi ise negatif (-) yüklenmiş olur. İşte bu da dokunma olmadan, sadece etki ile elektriklenmeye harika bir örnektir.
Umarım konuyu çok daha iyi anlamışsındır. Aklına takılan bir şey olursa çekinmeden sorabilirsin! Başarılar dilerim.