8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 211
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir etkinlik yapmışsınız! Basit makineler konusu, günlük hayatta karşılaştığımız pek çok aletin çalışma prensibini anlamamızı sağlar. Şimdi gönderdiğin görseldeki etkinlik sorularını bir öğretmeniniz olarak sizin için adım adım, tane tane açıklayacağım. Hadi gelin birlikte bu soruların cevaplarını bulalım.
1. Soru: Kurduğunuz düzenekte kaç tane basit makine kullandınız?
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için deney düzeneğini dikkatlice incelememiz gerekiyor. Bakalım hangi basit makineleri kullanmışız?
Adım 1: Öncelikle, oyuncak arabayı yukarı çıkarmak için kullandığımız rampayı fark ettiniz mi? İşte bu rampa, bir eğik düzlemdir. Eğik düzlem, bir cismi daha az kuvvetle yukarı taşımamızı sağlayan bir basit makinedir.
Adım 2: İpin geçtiği, kendi etrafında dönebilen o küçük tekerleği gördünüz mü? Ona sabit makara diyoruz. Sabit makaralar, uyguladığımız kuvvetin yönünü değiştirerek bize iş yapma kolaylığı sağlar.
Adım 3: Bir de oyuncak arabamız var. Arabanın altında ne var? Elbette tekerlekler! Tekerlekler ve onların bağlı olduğu miller (aks), birer tekerlek ve dingil sistemidir. Bu da sürtünmeyi azaltarak hareketi kolaylaştıran bir basit makinedir.
Sonuç olarak, bu düzenekte 3 çeşit basit makine kullanmışız:
- Eğik Düzlem
- Sabit Makara
- Tekerlek
2. Soru: Kurduğunuz düzeneğin adı nedir?
Çözüm:
Birinci soruda ne bulmuştuk? Düzenekte birden fazla, tam üç çeşit basit makine olduğunu keşfettik. İşte, böyle birden fazla basit makinenin bir araya gelerek oluşturduğu sistemlere biz bileşik makine adını veriyoruz. Yani bu düzeneğin adı bir bileşik makinedir.
Tıpkı bir bisikletin hem tekerlek, hem pedal (çıkrık), hem de dişli çarklar gibi birden çok basit makineden oluşması gibi, sizin yaptığınız bu düzenek de bir bileşik makine örneğidir.
3. Soru: Kurduğunuz düzeneği günlük yaşamda nerelerde kullanabilirsiniz?
Çözüm:
Bu harika düzenek, aslında etrafımızda sıkça gördüğümüz sistemlerin minik bir modeli. Aklınıza gelen örnekler var mı? Ben birkaç tane sayayım:
- Taşınma sırasında: Eşyaları kamyona yüklerken kullanılan rampalar (eğik düzlem) bu sisteme çok benzer.
- İnşaat alanlarında: İnşaatlarda malzemeleri üst katlara çıkarmak için kurulan vinç sistemlerinde hem makaralar hem de eğik yüzeyler kullanılabilir.
- Engelli rampaları: Tekerlekli sandalyelerin merdivenleri çıkabilmesi için yapılan rampalar, eğik düzlem ve tekerleğin birlikte kullanımına güzel bir örnektir.
- Fabrikalardaki taşıma bantları (konveyörler): Ürünleri bir yerden bir yere taşırken hem eğik düzlem hem de tekerlek (dönen silindirler) prensibinden yararlanılır.
4. Soru: Bu makine hangi alanlarda kazanç sağlamaktadır?
Çözüm:
Basit makinelerin temel amacı işlerimizi kolaylaştırmaktır. Peki bizim bileşik makinemiz ne gibi kolaylıklar, yani “kazançlar” sağlıyor? Hadi inceleyelim:
Adım 1: Kuvvetten Kazanç: Düzenekteki eğik düzlem sayesinde arabayı doğrudan yukarı kaldırmak yerine, daha az bir kuvvetle ama daha uzun bir yoldan çekerek yukarı çıkarıyoruz. İşte bu duruma kuvvetten kazanç diyoruz. Ayrıca arabanın tekerlekleri de sürtünme kuvvetini azalttığı için yine kuvvetten kazanç sağlamamıza yardımcı olur.
Adım 2: İş Yapma Kolaylığı: Düzenekteki sabit makara, kuvvetten kazanç sağlamaz ama kuvvetin yönünü değiştirir. Arabayı yukarı doğru çekmek yerine, ipi aşağı doğru çekmek genellikle daha kolaydır. Bu da bize iş yapma kolaylığı sağlar.
Özetle bu makine:
- Kuvvetten kazanç sağlar. (Daha az güç harcarız.)
- Kuvvetin yönünü değiştirerek iş yapma kolaylığı sağlar.
Ancak unutmayın ki, fizikte önemli bir kural vardır: Kuvvetten ne kadar kazanırsak, yoldan o kadar kaybederiz. Yani arabayı daha uzun bir mesafede çekmemiz gerekir. Hiçbir zaman işten veya enerjiden kazanç olmaz!
Umarım açıklamalarım konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Aklınıza takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!