Harika bir soru! Enerji dönüşümleri ünitesinin en önemli konularından biri olan fotosentez ve solunum arasındaki farkları karşılaştırmak, bu iki olayı ne kadar iyi anladığımızı gösterir. Gel, bu soruyu birlikte adım adım, tane tane çözelim.
A. Fotosentez ile solunum arasındaki farklardan üçer tanesini aşağıdaki tabloya yazınız.
Bu soruda bizden, canlılar için hayati öneme sahip iki temel olayı, yani fotosentez ve solunum olaylarını karşılaştırmamız ve aralarındaki üç temel farkı bulmamız isteniyor. Haydi bu farkları birlikte bulalım ve tabloyu dolduralım.
İşte tablonun doldurulmuş hali ve ardından detaylı açıklaması:
FOTOSENTEZ
- 1. Besin ve oksijen üretilir. Yani anabolik (yapım) bir olaydır.
- 2. Işık enerjisi gereklidir. Sadece ışıklı ortamlarda gerçekleşir.
- 3. Sadece üretici canlılarda (bitkiler, algler, bazı bakteriler) ve bu canlıların kloroplast organelinde gerçekleşir.
SOLUNUM
- 1. Besin ve oksijen tüketilir, enerji (ATP) üretilir. Yani katabolik (yıkım) bir olaydır.
- 2. Işık enerjisi gerekli değildir. Gece ve gündüz, yani her zaman gerçekleşir.
- 3. Üretici ve tüketici tüm canlıların hücrelerinde, mitokondri organelinde gerçekleşir.
Şimdi bu maddeleri biraz daha açarak konuyu pekiştirelim, ne dersin?
Adım 1: Olayların Amacını Anlayalım
İlk olarak, bu iki olayın temel amacını düşünelim. Fotosentezi bir yemek fabrikası gibi düşünebilirsin. Fabrikanın amacı nedir? Üretim yapmak! Fotosentez de karbondioksit ve suyu kullanarak, ışık enerjisi yardımıyla besin (glikoz) ve oksijen üretir. Yani bir “yapım” olayıdır.
Solunum ise bir enerji santrali gibidir. Santralin amacı nedir? Enerji üretmek! Solunum da fotosentezle üretilen besinleri oksijenle yakarak hücrelerin kullanabileceği enerjiyi (ATP) üretir. Bu sırada atık olarak karbondioksit ve su açığa çıkar. Yani bir “yıkım” olayıdır. Gördüğün gibi amaçları tamamen zıt!
Adım 2: Ne Zaman Gerçekleştiklerini Düşünelim
Fotosentezin adında zaten bir ipucu var: “foto”, ışık demektir. Bu olay, enerjisini Güneş’ten aldığı için sadece ışık varken, yani gündüzleri gerçekleşebilir. Yapay ışık altında da olabilir tabii ki ama mutlaka bir ışık kaynağına ihtiyaç duyar.
Peki, biz insanlar veya bir bitki gece nefes alıp vermeyi, yani solunum yapmayı bırakır mıyız? Tabii ki hayır! Solunum, canlılığın devamı için gereken enerjiyi sağladığından gece gündüz, 7/24 devam eden bir olaydır. Işığa ihtiyacı yoktur.
Adım 3: Kimlerin Yaptığını ve Nerede Gerçekleştiğini İnceleyelim
Fotosentezi sadece kendi besinini üretebilen canlılar, yani üreticiler yapar. Aklına hemen yeşil bitkiler gelsin. Bitkilerin yeşil renkli olmasını sağlayan klorofil pigmenti, kloroplast denilen organelde bulunur ve fotosentez de tam olarak burada gerçekleşir.
Solunum ise istisnasız bütün canlıların ortak özelliğidir. Bitkiler, hayvanlar, mantarlar, insanlar… Enerjiye ihtiyacı olan her canlı solunum yapar. Bu olay da hücrelerimizin enerji santrali olan mitokondri organelinde gerçekleşir. Unutma, bitkiler de solunum yapar! Gündüz hem fotosentez hem solunum yaparken, gece sadece solunum yapmaya devam ederler.
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Bu iki olay, birbirinin tersi gibi çalışarak doğadaki muhteşem dengeyi sağlar. Başarılar dilerim!