8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 138
Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, 4. Ünite “Madde ve Endüstri” konusunun sonundaki bu değerlendirme sorularını birlikte analiz edip çözelim. Bu sorular, periyodik sistemle ilgili öğrendiklerimizi pekiştirmek için çok güzel bir fırsat. Haydi başlayalım!
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına “D”, yanlış olanların yanına “Y” yazınız.
1. Periyodik sistemde sütunlara grup adı verilir.
Çözüm: (D)
Bu ifade Doğru. Periyodik tabloyu bir apartman gibi düşünürsen, yukarıdan aşağıya doğru olan dikey sütunlar, yani “daireler”, grup olarak adlandırılır. Aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri birbirine çok benzer, tıpkı aynı ailedeki insanlar gibi!
2. Periyodik sistemde satırlara periyot adı verilir.
Çözüm: (D)
Bu ifade de Doğru. Periyodik tablodaki soldan sağa doğru uzanan yatay sıralara ise periyot diyoruz. Periyot numarası, bize o elementin atomlarındaki katman (enerji düzeyi) sayısını gösterir.
3. Periyodik sistem, artan atom ağırlıklarına göre düzenlenmiştir.
Çözüm: (Y)
Bu ifade Yanlış. Bu çok yaygın bir yanılgıdır, dikkatli olmalısın! Geçmişte bilim insanları elementleri atom ağırlıklarına göre sıralamayı denemişler ama bazı sorunlar çıkmış. Günümüzde kullandığımız modern periyodik sistem, elementlerin artan atom numaralarına (yani proton sayılarına) göre düzenlenmiştir. Unutma, anahtar kelime atom numarası!
4. Johann Döbereiner, periyodik sisteme son şeklini veren bilim insanıdır.
Çözüm: (Y)
Bu ifade Yanlış. Johann Döbereiner, elementleri üçlü gruplar (triadlar) halinde sınıflandırarak periyodik sistemin ilk adımlarını atan önemli bir bilim insanıdır. Ancak periyodik sisteme son şeklini veren, tablonun altına iki sıra daha ekleyen Glenn Seaborg‘dur. Döbereiner bir öncüdür ama son halini o vermemiştir.
5. Periyodik sistemde benzer kimyasal özellik gösteren elementler aynı periyotta yer alır.
Çözüm: (Y)
Bu ifade Yanlış. Hatırlarsan ilk soruda ne demiştik? Benzer kimyasal özellik gösteren elementler aynı grupta (dikey sütunda) yer alır. Aynı periyotta (yatay sırada) soldan sağa gidildikçe elementlerin özellikleri düzenli olarak değişir ama birbirine benzemez. Mesela bir metalin yanında bir ametal olabilir.
6. Soygazlar, oda koşullarında tek atomlu gaz hâlinde bulunurlar.
Çözüm: (D)
Bu ifade Doğru. Soygazlar (8A grubundakiler) periyodik tablonun en “havalı” elementleridir. Kararlı bir yapıları olduğu için başka atomlarla kolay kolay bağ yapmazlar. Bu yüzden doğada tek tek atomlar halinde ve gaz olarak bulunurlar.
7. Ametaller, tel ve levha hâline dönüştürülebilirler.
Çözüm: (Y)
Bu ifade Yanlış. Tel ve levha haline getirilebilme, yani işlenebilme, metallerin bir özelliğidir. Ametaller ise kırılgandır. Mesela bir kömür parçasına (karbon bir ametaldir) çekiçle vurduğunda tel olmaz, un ufak olur.
8. Metaller, kendi aralarında bileşik oluştururlar.
Çözüm: (Y)
Bu ifade Yanlış. Metaller kendi aralarında kimyasal bir bağ kurarak bileşik oluşturmazlar. Bunun yerine, eritilip karıştırılarak alaşım adı verilen homojen karışımları oluştururlar. Örneğin tunç, çelik, pirinç birer alaşımdır. Metaller, ametallerle iyonik bağ kurarak bileşik oluştururlar.
9. Metaller, cıva hariç oda sıcaklığında katıdırlar.
Çözüm: (D)
Bu ifade Doğru. Gördüğümüz metallerin neredeyse tamamı (demir, altın, gümüş, bakır vb.) oda sıcaklığında katı haldedir. Bu kuralın tek bir istisnası vardır, o da termometrelerde de kullanılan cıva elementidir. Cıva, oda sıcaklığında sıvı halde bulunan tek metaldir.
B. Aşağıda periyodik sistemin bir bölümü verilmiştir. Buna göre aşağıdaki tabloya oklar I ve II yönünde ilerledikçe verilen özelliklerin nasıl değiştiğini yazınız.
Harika, şimdi de periyodik tablodaki değişimleri inceleyelim. Unutma, I yönü soldan sağa (aynı periyotta), II yönü ise yukarıdan aşağıya (aynı grupta) ilerlemeyi gösteriyor.
Adım 1: I yönündeki değişimi inceleyelim (Soldan Sağa)
- Periyot numarası: I oku boyunca ilerlerken hep aynı yatay sırada kalıyoruz. Yatay sıralara periyot dediğimize göre, periyot numarası tabii ki Değişmez.
- Grup numarası: Soldan sağa doğru gittikçe 1A, 2A, … 7A, 8A gibi farklı gruplardan geçiyoruz. Yani grup numarası sürekli Artar.
- Atom numarası: Periyodik sistemin temel kuralı neydi? Elementler artan atom numarasına göre dizilirdi. Soldan sağa her bir kutucuk atladığımızda proton sayısı bir artar. Dolayısıyla atom numarası da Artar.
Adım 2: II yönündeki değişimi inceleyelim (Yukarıdan Aşağıya)
- Periyot numarası: II oku boyunca ilerlerken bir üst satırdan bir alt satıra geçiyoruz. Yani 2. periyottan 3. periyoda, oradan 4. periyoda iniyoruz. Bu durumda periyot numarası Artar.
- Grup numarası: Yukarıdan aşağıya inerken hep aynı dikey sütun içinde kalıyoruz. Bu sütunlara grup dediğimize göre, grup numarası Değişmez.
- Atom numarası: Yukarıdan aşağıya doğru indikçe daha alt periyotlara geçeriz ve bu elementlerin proton sayıları (atom numaraları) üsttekilerden çok daha fazladır. Dolayısıyla atom numarası Artar.
Sonuç olarak tablomuzu dolduralım:
Özellikler I yönünde II yönünde
Periyot numarası Değişmez Artar
Grup numarası Artar Değişmez
Atom numarası Artar Artar
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Aklına takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!