Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bu görseldeki soruyu birlikte, tane tane anlayarak çözelim. Emin ol, fiziksel ve kimyasal değişimler konusunu bu örnekle çok daha iyi kavrayacaksın.
Soru: Görsel 4.21’de bir bardağın kırılırken uğradığı değişimi görmektesiniz. Sizce bu nasıl bir değişimdir? Bardak kırılınca bardağı oluşturan maddenin yapısı değişmiş midir? Düşüncelerinizi söyleyiniz.
Hadi bu soruyu birlikte adım adım düşünerek cevaplayalım.
Adım 1: Olayı Gözlemleyelim
Görselde ne görüyoruz? Başlangıçta sağlam, bütün bir cam bardak var. Sonra bu bardak çatlıyor ve en sonunda un ufak oluyor, yani kırılıyor. Burada değişen şey ne? Bardağın şekli ve boyutu, değil mi? Artık tek parça değil, bir sürü küçük parça halinde.
Adım 2: Fiziksel ve Kimyasal Değişim Nedir Hatırlayalım
- Fiziksel Değişim: Bir maddenin sadece dış görünüşünde meydana gelen değişimlerdir. Yani maddenin rengi, şekli, boyutu veya hâli (katı, sıvı, gaz olması) değişebilir ama maddenin kimliği, yani iç yapısı asla değişmez. Mesela bir kağıdı yırttığımızda o hâlâ kağıttır ya da buzu erittiğimizde o hâlâ sudur. Sadece görünümleri değişir.
- Kimyasal Değişim: Bir maddenin iç yapısının değişerek tamamen yeni bir maddeye dönüştüğü değişimlerdir. Mesela kağıdı yaktığımızda kül ve duman oluşur. Artık elimizde kağıt yoktur, yepyeni maddeler vardır.
Adım 3: Kırılma Olayını Değerlendirelim
Şimdi bardağımıza geri dönelim. Bardak kırılmadan önce hangi maddeden yapılmıştı? Camdan. Peki kırıldıktan sonra o küçük parçalar neyden yapılmış? Elbette, onlar da hâlâ cam! Yani bardağın kırılmasıyla yeni bir madde oluşmadı. Cam, yine cam olarak kaldı. Sadece daha küçük parçalara ayrıldı.
Adım 4: Sorularımızı Cevaplayalım
“Sizce bu nasıl bir değişimdir?”
Bu bir fiziksel değişimdir. Çünkü maddenin sadece şekli ve boyutu değişmiş, kimliği yani ne olduğu değişmemiştir.“Bardak kırılınca bardağı oluşturan maddenin yapısı değişmiş midir?”
Hayır, değişmemiştir. Maddenin iç yapısı, yani kimyasal yapısı aynı kalmıştır. Kırık parçalar da bütün bardakla aynı kimyasal özelliklere sahiptir. Onları eritip tekrar bardak bile yapabiliriz!
Sonuç:
Bardağın kırılması, maddenin iç yapısını değiştirmeyen, sadece dış görünüşünü (şekil, boyut) etkileyen bir olay olduğu için fiziksel bir değişimdir. Unutma, eğer bir olay sonunda elindeki madde hâlâ aynı maddeyse, o değişim fizikseldir!