8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 40

Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi gönderdiğiniz bu görseldeki soruları hep birlikte, adım adım ve anlayacağınız bir dilde çözeceğiz. Bu ünite, “Mevsimler ve İklim” konusuyla ilgili ve günlük hayatta gözlemlediğimiz birçok olayı anlamamızı sağlıyor. Hazırsanız, haydi başlayalım!

B. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.

Soru 1: Dünya’nın Güneş etrafında dolanması ile hangi olayların gerçekleştiğini yazınız.

Çözüm:

Sevgili arkadaşlar, Dünya’mızın Güneş etrafında bir tam tur atması tam 365 gün 6 saat sürer. Biz buna 1 yıl deriz. Bu dolanma hareketi sırasında çok önemli bir olay daha gerçekleşir:

• Mevsimlerin Oluşumu: Dünya’nın Güneş etrafında dolanması ve aynı zamanda dönme ekseninin eğik olması sayesinde ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış mevsimleri meydana gelir. Eğer eksen eğikliği olmasaydı, sadece dolanma hareketi mevsimleri oluşturmaya yetmezdi.
• Gece ve Gündüz Sürelerinin Değişmesi: Yıl içinde bazen gündüzlerin uzadığını, bazen de kısaldığını fark etmişsinizdir. İşte bu durum da yine Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma hareketinin bir sonucudur.

Soru 2: Bildiğiniz hava olaylarını yazınız.

Çözüm:

Hava olayları, atmosferde kısa süre içinde meydana gelen değişimlerdir. Hepimizin bildiği ve yaşadığı bazı hava olayları şunlardır:

• Yağmur
• Kar
• Dolu
• Rüzgâr
• Sis
• Çiy
• Kırağı

Soru 3: Hava olaylarının değişken olmasının sebepleri nelerdir? Düşüncelerinizi yazınız.

Çözüm:

Hava olaylarının sürekli değişmesinin temel sebebi, atmosferdeki sıcaklık, basınç ve nem gibi faktörlerin anlık olarak değişmesidir. Şöyle düşünelim:

• Bir bölgedeki hava aniden ısınırsa veya soğursa, bu durum basınç farkları yaratır ve rüzgâr oluşur.
• Havadaki nem (su buharı) soğuk bir hava tabakasıyla karşılaşırsa aniden yoğunlaşarak yağmura veya kara dönüşebilir.

Kısacası, hava olayları dar bir alanda ve kısa sürede gerçekleştiği için çok değişkendir. Sabah güneşli olan bir hava, öğleden sonra aniden yağmurlu olabilir.

Soru 4: Günlük sıcaklık farklılıklarının sebepleri ve sonuçlarının neler olduğunu sıralayınız.

Çözüm:

Sebepleri:

Gün içinde sıcaklığın değişmesinin en temel sebebi, Güneş ışınlarının günün farklı saatlerinde yeryüzüne farklı açılarla gelmesidir. Sabah ve akşam saatlerinde ışınlar daha eğik geldiği için hava daha serin olur. Öğle saatlerinde ise Güneş tam tepedeyken ışınlar daha dik geldiği için hava en sıcak olur.

Sonuçları:

• Gece ve gündüz arasında sıcaklık farkları oluşur.
• Bu sıcaklık farkları, özellikle çöllerde kayaların çatlamasına (fiziksel parçalanma) neden olur.
• Alçak basınç ve yüksek basınç alanları oluşarak rüzgâr gibi hava olaylarını tetikler.
• Meltem rüzgârları (deniz ve kara meltemleri) oluşur.

Soru 5: Gece-gündüz oluşumunu açıklayınız.

Çözüm:

Bu çok temel bir bilgidir ve karıştırılmaması gerekir. Gece ve gündüz, Dünya’mızın Güneş etrafında dolanmasıyla değil, kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşur. Bu dönüşünü 24 saatte tamamlar ve biz buna 1 gün deriz.

Adım 1: Dünya kendi etrafında dönerken bir yüzü Güneş’e dönük olur.

Adım 2: Güneş’e bakan bu aydınlık kısım gündüzü yaşar.

Adım 3: Aynı anda Dünya’nın Güneş’e bakmayan diğer yüzü ise karanlıkta kalır ve geceyi yaşar.

Bu döngü sürekli devam eder.

Soru 6: Hava tahminlerinin insanların günlük yaşantılarındaki önemini belirtiniz.

Çözüm:

Hava tahminleri, hayatımızı planlamamız için çok önemlidir. Örneğin;

• Giyinme: Dışarı çıkarken havanın sıcak mı, soğuk mu, yağmurlu mu olacağını bilerek ona göre giyiniriz.
• Ulaşım: Pilotlar, kaptanlar ve hatta şoförler, yola çıkmadan önce hava durumunu kontrol ederek güvenli bir yolculuk planlarlar. Sisli veya fırtınalı havalarda seferler iptal edilebilir.
• Tarım: Çiftçiler, ekinlerini ne zaman ekeceklerini, sulayacaklarını veya hasat edeceklerini hava tahminlerine göre belirlerler. Don olayına karşı önlem alırlar.
• Günlük Aktiviteler: Pikniğe gitmek, dışarıda bir etkinlik düzenlemek gibi planlarımızı hava durumuna göre yaparız.

Soru 7: Meteoroloji biliminin çalışma alanlarının neler olduğunu yazınız.

Çözüm:

Meteoroloji, atmosferde meydana gelen kısa süreli hava olaylarını inceleyen bilim dalıdır. Meteorolojinin temel çalışma alanları şunlardır:

• Günlük ve haftalık hava tahminleri yapmak.
• Sıcaklık, basınç, nem, rüzgâr hızı ve yönü gibi atmosfer verilerini ölçmek ve analiz etmek.
• Yağmur, kar, fırtına, kasırga gibi hava olaylarının oluşumunu ve hareketini takip etmek.
• Ulaşım, tarım ve enerji gibi sektörler için özel hava durumu raporları hazırlamak.

Bu bilimi yapan insanlara ise meteorolog denir.

Soru 8: Mevsimlerin değişmesindeki sebeplerin neler olduğunu yazınız.

Çözüm:

Mevsimlerin oluşmasının iki temel sebebi vardır. Bu ikisi bir arada olmadan mevsimler oluşmaz:

1. Dünya’nın Eksen Eğikliği: Dünya, kutuplardan geçen dönme ekseni üzerinde yaklaşık 23.5 derecelik bir açıyla eğik durur. Bu eğiklik, en önemli sebeptir.

2. Dünya’nın Güneş Etrafında Dolanması: Dünya, bu eğik pozisyonunu koruyarak Güneş etrafında dolanır. Bu dolanma sırasında bazen Kuzey Yarım Küre, bazen de Güney Yarım Küre Güneş’e daha dönük olur. Güneş ışınlarını daha dik alan yarım küre yaz mevsimini yaşarken, daha eğik alan diğer yarım küre kış mevsimini yaşar.

Soru 9: İklim ve hava olayları arasında ne gibi farklılıklar vardır?

Çözüm:

İklim ve hava olayı sıkça karıştırılır ama aslında aralarında net farklar vardır:

• Zaman: Hava olayları kısa süreli (günlük, haftalık) değişimlerdir. İklim ise çok uzun süreli (en az 30-35 yıllık) hava olaylarının ortalamasıdır.
• Alan: Hava olayları dar bir bölgede etkilidir (Örneğin; “Ankara’da yarın kar yağacak.”). İklim ise çok geniş bir bölgeyi kapsar (Örneğin; “Akdeniz iklimi yazları sıcak ve kuraktır.”).
• Değişkenlik: Hava olayları çok değişkendir, anlık tahminler içerir. İklim ise az değişkendir ve genel bir durumu ifade eder.
• Bilim Dalı: Hava olaylarını Meteoroloji, iklimi ise Klimatoloji inceler.

Soru 10: Hava olayları insanların yaşamını nasıl etkilemektedir? Düşüncelerinizi paylaşınız.

Çözüm:

Hava olayları hayatımızın her anını etkiler. Giyim tarzımızdan yediğimiz yiyeceklere, ulaşım şeklimizden ekonomik faaliyetlerimize kadar her şeyi belirler. Örneğin;

• Şiddetli bir fırtına veya sel, can ve mal kayıplarına neden olabilir, ulaşımı aksatabilir.
• Uzun süren kuraklık, tarımı olumsuz etkiler ve su kıtlığına yol açar.
• Güneşli bir hava, insanların moralini yükseltir ve turizm faaliyetlerini canlandırır.
• Yoğun kar yağışı, okulların tatil edilmesine ve yolların kapanmasına neden olabilir.

Soru 11: Dünya’nın ekseninin eğik olmasının sonuçlarını yazınız.

Çözüm:

Dünya’nın dönme ekseninin 23.5 derece eğik olması hayatımızı derinden etkileyen sonuçlar doğurur:

• Mevsimler oluşur. (En önemli sonuç budur!)
• Yıl boyunca gece ve gündüz süreleri değişir. (Örneğin yazın gündüzler uzar, kışın kısalır.)
• Güneş ışınlarının bir noktaya düşme açısı yıl içinde sürekli değişir.
• Aynı anda farklı yarım kürelerde farklı mevsimler yaşanır. (Kuzey Yarım Küre’de yaz iken, Güney Yarım Küre’de kış yaşanır.)
• Gölge boyları yıl içinde değişir.

Soru 12: Hava olaylarının günlük değişimler gösterebilmesinin nedenleri hakkında düşüncelerinizi paylaşınız.

Çözüm:

Bu soru, 3. soruya çok benziyor. Hava olaylarının günlük olarak bile değişebilmesinin temel nedeni, atmosferin çok dinamik, yani hareketli bir yapıya sahip olmasıdır. Güneş’ten gelen enerji, yeryüzünün farklı bölgelerini (karaları, denizleri) farklı şekillerde ısıtır. Bu da sürekli olarak sıcaklık ve basınç farkları yaratır. Bu farklar da rüzgârları, bulutları ve yağışları oluşturur. Yani atmosferdeki bu küçük ve hızlı değişimler, hava olaylarının da gün içinde sürekli değişmesine neden olur.

Soru 13: Klimatoloji bilim dalının çalışma alanlarına örnek veriniz.

Çözüm:

Klimatoloji, yani iklim bilimi, çok geniş bölgelerdeki uzun süreli hava olaylarının ortalamalarını inceler. Çalışma alanlarına şunları örnek verebiliriz:

• Bir bölgenin iklim tipini belirlemek (Akdeniz iklimi, Karasal iklim vb.).
• Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin nedenlerini ve sonuçlarını araştırmak.
• Geçmişteki iklimleri inceleyerek (paleoklimatoloji) gelecekteki iklimler hakkında tahminlerde bulunmak.
• Kuraklık, çölleşme gibi iklimle ilgili sorunlara çözümler üretmek.
• Şehir planlaması veya tarım alanlarının belirlenmesinde iklim verilerini kullanmak.

C. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına “D”, yanlış olanların yanına “Y” yazınız.

1. Güneş ışınları Dünya üzerindeki farklı bölgelere farklı açılarla gelir. ( D )

Açıklama: Bu ifade doğrudur. Dünya’mızın küresel şekli nedeniyle Ekvator’a daha dik, kutuplara ise daha eğik açılarla gelir. Bu durum sıcaklık farklarının temel sebebidir.

2. Hava olayları günlük işlerimizi etkiler. ( D )

Açıklama: Kesinlikle doğrudur. Dışarı çıkarken nasıl giyineceğimizden, bir seyahati planlamaya kadar birçok günlük işimiz hava durumuna bağlıdır.

3. Dünya’nın Güneş’in etrafında dolanması sonucunda gece ve gündüz oluşur. ( Y )

Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Gece ve gündüz, Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşur. Güneş etrafında dolanması ise mevsimleri oluşturur.

4. Dünya’da tek iklim çeşidi yaşanır. ( Y )

Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Dünya’da Ekvatoral iklim, çöl iklimi, kutup iklimi, Akdeniz iklimi gibi çok sayıda farklı iklim çeşidi vardır.

5. Gün içinde yaşadığımız çevrede birden fazla hava olayı görmemiz mümkündür. ( D )

Açıklama: Bu ifade doğrudur. Örneğin, sabah güneşli bir hava varken, öğleden sonra rüzgâr çıkıp yağmur yağabilir. Bu, hava olaylarının ne kadar değişken olduğunu gösterir.

6. Klimatoloji; atmosferde meydana gelen hava olaylarının oluşumunu, gelişimini ve değişimini nedenleri ile inceler. ( Y )

Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Bu tanım, hava olaylarını kısa süreli inceleyen meteoroloji bilimine aittir. Klimatoloji, bu olayların uzun yıllar boyunca gösterdiği ortalama durumu inceler.

7. Hava olaylarını inceleyen bilim insanlarına klimatolog adı verilir. ( Y )

Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Hava olaylarını inceleyen bilim insanlarına meteorolog denir. Klimatologlar ise iklimi inceler.

8. Geniş bölgelerde ve çok uzun zaman içinde aynı kalan ortalama hava şartlarına iklim denir. ( D )

Açıklama: Bu ifade doğrudur. Bu, iklimin en net ve doğru tanımıdır.

9. Dünya’nın dönme ekseni ekvatordan geçtiği varsayılan hayali çizgidir. ( Y )

Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Dünya’nın dönme ekseni kutuplardan geçtiği varsayılan hayali çizgidir. Ekvator ise Dünya’yı kuzey ve güney olarak ikiye ayıran hayali çizgidir.

10. Mevsimlerin oluşmasının sebeplerinden biri Dünya’nın eksen eğikliğidir. ( D )

Açıklama: Bu ifade doğrudur. Hatta eksen eğikliği, mevsimlerin oluşmasının en temel sebebidir. Diğer sebep ise Dünya’nın Güneş etrafında dolanmasıdır.

11. Hava olayları belirli bir yerde ve kısa süre içinde etkili olan hava durumudur. ( D )

Açıklama: Bu ifade doğrudur. Bu, hava olayının doğru bir tanımıdır.

12. İklimi; sıcaklık, nem, yağışlar, rüzgâr gibi faktörler oluşturur. ( Y )

Açıklama: Bu ifade yanlıştır çünkü eksiktir. Bu sayılanlar hem hava olaylarının hem de iklimin elemanlarıdır. Ancak iklimi oluşturan asıl şey, bu faktörlerin uzun yıllar boyunca gösterdiği ortalamadır. Bu haliyle tanım eksik kalıyor.

13. İklim; bir yerde uzun bir süre boyunca gözlemlenen sıcaklık, nem, hava basıncı, rüzgâr, yağış, yağış şekli gibi meteorolojik olayların ortalamasına verilen addır. ( D )

Açıklama: Bu ifade doğrudur. Bir önceki sorudaki eksikliği tamamlayan, iklimin tam ve doğru tanımı budur.

Umarım tüm soruların çözümleri ve açıklamaları anlaşılır olmuştur. Unutmayın, Fen Bilimleri dersi çevremizdeki dünyayı anlamak için bir anahtardır. Başarılar dilerim!