Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu “Bölüm Sonu Değerlendirmesi” sorularını adım adım çözeceğiz. DNA ve Genetik Kod ünitesinde neler öğrendiğimizi bir tekrar edelim. Hazırsanız, başlayalım!
A. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi DNA’nın yapısında bulunan yapılardan biri değildir?
Merhaba arkadaşlar, bu soruyu çözmek için DNA’nın yapı taşlarını hatırlamamız gerekiyor. DNA, nükleotid adı verilen birimlerden oluşur. Her nükleotidde üç temel kısım vardır:
- Fosfat
- Deoksiriboz Şekeri
- Organik Baz
DNA’da dört çeşit organik baz bulunur: Adenin (A), Guanin (G), Sitozin (C) ve Timin (T).
Şimdi şıklara bakalım:
A) Fosfat → Evet, DNA yapısında bulunur.
B) Guanin → Evet, DNA’daki organik bazlardan biridir.
C) Timin → Evet, bu da DNA’daki organik bazlardan biridir.
D) Urasil → İşte bu! Urasil bazı, DNA’da değil, RNA molekülünde Timin’in yerine bulunan bir bazdır.Bu yüzden DNA’nın yapısında Urasil bulunmaz.
Doğru Cevap: D) Urasil
2.
I. Kendini eşleyemez.
II. Sarmal yapıdadır.
III. Çift zincirden oluşur.
DNA hakkında yukarıda verilen bilgilerden hangileri yanlıştır?
Haydi bu öncülleri tek tek inceleyelim ve DNA hakkındaki bilgilerimizi tazeleyelim.
Adım 1: I. öncülü inceleyelim.
“Kendini eşleyemez.” diyor. Hatırlayın, hücre bölünmeden önce DNA, kalıtsal bilgiyi yeni hücrelere aktarmak için kendisinin bir kopyasını oluşturur. Bu olaya DNA’nın kendini eşlemesi (replikasyon) diyoruz. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.Adım 2: II. öncülü inceleyelim.
“Sarmal yapıdadır.” diyor. Evet, DNA’nın yapısını anlatırken hep “ikili sarmal” deriz. Tıpkı bükülmüş bir yangın merdiveni gibi. Bu ifade doğrudur.Adım 3: III. öncülü inceleyelim.
“Çift zincirden oluşur.” diyor. Kesinlikle! DNA, karşılıklı olarak dizilmiş iki nükleotid zincirinden meydana gelir. Bu ifade de doğrudur.Soru bizden yanlış olan bilgiyi bulmamızı istiyor. İncelemelerimiz sonucunda sadece I. öncülün yanlış olduğunu gördük.
Doğru Cevap: A) Yalnız I
3. DNA hakkında verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
Bu soruda şıkları dikkatlice okuyup eleme yapacağız.
A) En küçük yapı birimi organik bazdır.
Arkadaşlar, burası çok önemli bir nokta! DNA’nın yapı biriminükleotid’dir. Organik baz, nükleotidi oluşturan üç parçadan sadece bir tanesidir (diğerleri fosfat ve şekerdi). Bu yüzden bu ifade yanlıştır. Ama yine de diğer şıklara bakarak emin olalım.B) Karşılıklı zincirleri arasında zayıf bağlar bulunur.
Evet, bu doğru. DNA’nın iki zincirini bir arada tutan, organik bazlar arasındaki bu bağlara zayıf hidrojen bağları diyoruz.C) Adenin organik bazı karşısına timin bazı gelir.
Bu, DNA’nın altın kuralıdır! Her zaman Adenin (A) karşısına Timin (T), Guanin (G) karşısına da Sitozin (C) gelir. Bu ifade de doğrudur.D) Toplam şeker sayısı nükleotid sayısına eşittir.
Her bir nükleotidde bir tane şeker olduğuna göre, bir DNA molekülünde ne kadar nükleotid varsa o kadar da şeker olmak zorundadır. Bu ifade de doğrudur.Yanlış olan bilgiyi bulduğumuza göre cevabımız netleşti.
Doğru Cevap: A) En küçük yapı birimi organik bazdır.
B. Aşağıdaki çerçevenin içerisine bir DNA modeli çiziniz. Çizdiğiniz model üzerinde nükleotid, gen ve DNA’yı göstererek bunlar arasındaki ilişkiyi yazınız.
Bu soruda çizim yapmamız isteniyor. Çizim yapamayacağım için size nasıl çizeceğinizi ve açıklamayı nasıl yazacağınızı anlatacağım.
Çizim Nasıl Yapılır?
Adım 1: Önce kıvrılmış bir merdiven gibi ikili sarmal bir yapı çizin. Bu merdivenin kenarları Fosfat ve Şeker moleküllerinden oluşur.
Adım 2: Merdivenin basamaklarını çizin. Bu basamaklar, birbirine bağlı organik baz çiftleridir. Unutmayın, her zaman A’yı T ile, G’yi de C ile eşleştirin. Örneğin 5-6 basamak çizebilirsiniz: A-T, G-C, T-A, C-G, G-C gibi.
Adım 3: Çizim üzerinde istenen kısımları gösterin.
- Bir tane Fosfat, ona bağlı bir Şeker ve ona bağlı bir Organik Bazı daire içine alıp ok çıkararak “Nükleotid (Yapı Birimi)” yazın.
- DNA üzerinde belirli bir anlamı olan, örneğin 3-4 basamaktan oluşan bir bölümü parantez içine alıp ok çıkararak “Gen (Görev Birimi)” yazın.
- Çizdiğiniz modelin tamamını gösteren bir ok çizip “DNA (Yönetici Molekül)” yazın.
Bunlar Arasındaki İlişki:
Bu yapıları bir binanın tuğlalarına benzetebiliriz.
Nükleotidler, DNA’nın en küçük yapı taşlarıdır; yani binanın tuğlaları gibidir. Bu nükleotidler belirli bir sayıda ve sırada bir araya gelerek Genleri oluşturur. Genler, saç rengimiz, göz rengimiz gibi kalıtsal özelliklerimizi belirleyen şifrelerdir; yani binadaki odalar gibidir. Binlerce genin bir araya gelmesiyle de yönetici molekül olan DNA meydana gelir. DNA ise binanın tamamı gibidir. Kısacası, bu yapılar küçükten büyüğe doğru Nükleotid < Gen < DNA şeklinde sıralanır.
C. Aşağıda bir DNA parçasına ait nükleotidlerden bazıları verilmiştir. Bu DNA kendini eşlediğinde oluşacak DNA’ları eski ve yeni zincirleri göstererek aşağıdaki kutuya çiziniz.
Harika bir uygulama sorusu! DNA’nın kendini nasıl kopyaladığını görelim.
Verilen 1. zincir: T – A – C – G – G
Adım 1: Orijinal DNA’nın 2. Zincirini Bulalım
DNA eşlenmeden önce, bu zincirin karşısında bir de 2. zincir vardı. Eşleşme kuralına göre (A-T, G-C) bu zinciri hemen bulabiliriz:
- T’nin karşısına → A
- A’nın karşısına → T
- C’nin karşısına → G
- G’nin karşısına → C
- G’nin karşısına → C
Demek ki orijinal 2. zincirimiz: A – T – G – C – C imiş.
Adım 2: DNA’nın İkiye Ayrılması
Eşlenme sırasında bu iki zincir bir fermuar gibi birbirinden ayrılır.Adım 3: Yeni Zincirlerin Oluşması ve Sonuç
Ayrılan her bir zincirin karşısına sitoplazmadan gelen uygun nükleotidler yerleşir ve yeni zincirler oluşur. Sonuçta birbirinin aynısı iki DNA molekülü elde ederiz.Çizmeniz gereken iki yeni DNA molekülü şöyle olmalı:
1. OLUŞAN DNA MOLEKÜLÜ:
- Eski 1. Zincir:T – A – C – G – G
- Yeni 2. Zincir:A – T – G – C – C
2. OLUŞAN DNA MOLEKÜLÜ:
- Eski 2. Zincir:A – T – G – C – C
- Yeni 1. Zincir:T – A – C – G – G
Gördüğünüz gibi, sonuçta oluşan iki DNA molekülü de baştaki DNA’nın tıpatıp aynısı oldu ve her birinde bir eski, bir de yeni zincir bulunuyor. Harikasınız!