Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle DNA ve Genetik Kod ünitemizle ilgili birkaç alıştırma sorusunu birlikte çözeceğiz. Görseldeki soruları adım adım inceleyip cevaplarını bulalım. Hazırsanız başlayalım!
E. Aşağıda mutasyon ve modifikasyona ait Venn şeması verilmiştir. Kutucuklarda yazan ifadelerin numaralarını Venn şemasına yazınız.
Bu soruda bizden mutasyon ve modifikasyonun özelliklerini doğru bir şekilde Venn şemasına yerleştirmemiz isteniyor. Venn şemasında soldaki daire sadece modifikasyona ait özellikleri, sağdaki daire sadece mutasyona ait özellikleri, ortadaki kesişim alanı ise her ikisinde de ortak olan özellikleri temsil eder. Haydi maddeleri tek tek inceleyelim.
- 1. Fenotip değişir: Fenotip, canlının dış görünüşüdür. Hem modifikasyonlar (örneğin yazın güneşlenince tenimizin bronzlaşması) hem de mutasyonlar (örneğin van kedisinin gözlerinin farklı renkte olması) canlının dış görünüşünü yani fenotipini etkiler. Bu yüzden bu özellik ikisi için de ortaktır ve kesişim alanına yazılmalıdır.
- 2. Üreme hücrelerinde olursa yavrulara aktarılır: Unutmayın ki modifikasyonlar kalıtsal değildir. Yani siz spor yapıp kaslarınızı geliştirdiğinizde çocuğunuz kaslı doğmaz. Ancak mutasyonlar, eğer üreme hücrelerinde (sperm veya yumurta) meydana gelirse, sonraki nesillere yani yavrulara aktarılabilir. Bu yüzden bu özellik sadece mutasyona aittir.
- 3. Genotip değişir: Genotip, canlının gen yapısıdır. Mutasyonlar, DNA’nın yapısında meydana gelen değişiklikler olduğu için doğrudan genotipi değiştirir. Modifikasyonlar ise genlerin yapısını değil, sadece işleyişini değiştirir. Bu nedenle bu özellik de sadece mutasyona aittir.
- 4. Yavrulara kesinlikle aktarılamaz: Bu, modifikasyonun en temel özelliğidir. Çevresel faktörlerle ortaya çıkan bu değişiklikler kalıtsal değildir ve nesilden nesile aktarılmaz. Bu özellik sadece modifikasyona aittir.
Sonuç olarak yerleşim şu şekilde olmalıdır:
Sadece Modifikasyon Bölgesi: 4
Kesişim (Ortak) Bölgesi: 1
Sadece Mutasyon Bölgesi: 2 ve 3
F. Aşağıda bazı çaprazlamalar verilmiştir. Bu çaprazlamalara göre bulduğunuz sonuçları boş bırakılan kısımlara örnekteki gibi yazınız.
Bu soruda verilen genetik çaprazlamalar sonucunda oluşabilecek genotip ve fenotip çeşitlerinin sayısını bulmamız gerekiyor. Gelin birlikte yapalım.
1. AA x Aa çaprazlaması:
Bu çaprazlama sonucunda oluşacak yavruların genotipleri AA ve Aa olabilir. Gördüğünüz gibi 2 çeşit genotip ortaya çıkar. Fenotip olarak ise hem AA hem de Aa genotipi baskın olan ‘A’ özelliğini gösterecektir. Bu yüzden sadece 1 çeşit fenotip (A fenotipi) görülür.
Genotip Çeşidi: 2
Fenotip Çeşidi: 1
2. Bb x Bb çaprazlaması:
İki heterozigot (melez) bireyin çaprazlanmasıdır. Bu çaprazlama sonucunda yavruların genotipleri BB, Bb ve bb olabilir. Yani toplamda 3 çeşit genotip oluşur. Fenotip olarak baktığımızda ise BB ve Bb genotipleri baskın olan ‘B’ özelliğini gösterirken, bb genotipi çekinik olan ‘b’ özelliğini gösterir. Dolayısıyla 2 çeşit fenotip (B fenotipi ve b fenotipi) ortaya çıkar.
Genotip Çeşidi: 3
Fenotip Çeşidi: 2
3. Dd x dd çaprazlaması:
Bu çaprazlama sonucunda yavruların genotipleri Dd ve dd olabilir. Gördüğünüz gibi 2 çeşit genotip ortaya çıkar. Fenotip olarak ise Dd genotipi baskın olan ‘D’ özelliğini, dd genotipi ise çekinik olan ‘d’ özelliğini gösterir. Bu durumda 2 çeşit fenotip (D fenotipi ve d fenotipi) oluşur.
Genotip Çeşidi: 2
Fenotip Çeşidi: 2
G. Aşağıda verilen görseli inceleyerek harflerle belirtilmiş kısımların adlarını ilgili yerlere yazınız.
Bu görselde kalıtım materyalinin basitten karmaşığa doğru nasıl bir yapı oluşturduğunu görüyoruz. Haydi bu yapıları doğru isimleriyle eşleştirelim.
- a: Görselin en başında, içinde çekirdeği de bulunan canlılığın temel yapı birimi gösteriliyor. Bu yapı hücre‘dir.
- b: Hücrenin çekirdeği içindeki yoğunlaşmış kalıtım materyali gösterilmiş. Bunlar kromozom‘lardır.
- c: Burada bir kromozomun, hücre bölünmesi öncesi kendini eşlemiş ve belirginleşmiş “X” şeklindeki hali gösteriliyor. Bu yapıya da kromozom diyoruz.
- ç: Kromozomu oluşturan DNA sarmalı üzerinde belirli bir bölüm işaretlenmiş. Saç rengi, göz rengi gibi kalıtsal özelliklerimizi şifreleyen bu DNA parçalarına gen adını veriyoruz.
- d: Kromozomun açılmasıyla ortaya çıkan o meşhur, çift sarmallı yönetici molekülümüz. Bu yapı DNA‘dır.
- e: DNA’nın yapı birimleri gösteriliyor. Adenin, Guanin, Sitozin ve Timin gibi bazlardan oluşan bu en küçük yapı taşlarına nükleotid denir.
Sonuç olarak boşlukları dolduralım:
a. Hücre
b. Kromozom
c. Kromozom
ç. Gen
d. DNA
e. Nükleotid
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Konuları tekrar etmeyi unutmayın. Başarılar dilerim!