Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir çalışma! 6. Ünite “Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi” ile ilgili bu bölüm sonu değerlendirme sorularını birlikte, adım adım çözelim ve konuları pekiştirelim. Takıldığın yerleri anlaman için her detayı açıklamaya çalışacağım. Hazırsan başlayalım!
A. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Yukarıda verilen besin zincirinde “?” ile gösterilen canlı aşağıdakilerden hangisi olamaz?
Adım 1: Besin Zincirini Anlayalım
Öncelikle bize verilen besin zincirine bakalım: ? → çekirge → kurbağa → yılan. Besin zincirlerinde oklar, enerjinin akış yönünü gösterir. Yani çekirge, soru işareti (?) ile gösterilen canlıyı yiyerek besleniyor. Kurbağa çekirgeyi, yılan da kurbağayı yiyor.
Adım 2: Zincirin İlk Halkasını Bulalım
Besin zincirleri her zaman bir üretici canlı ile başlar. Üreticiler, kendi besinini kendisi üreten canlılardır. Genellikle fotosentez yapan bitkiler bu gruptadır. Çekirge otçul bir canlı olduğuna göre, soru işareti (?) ile gösterilen yere bir üretici, yani bir bitki gelmelidir.
Adım 3: Şıkları Değerlendirelim
Şimdi şıklardaki canlıların ne olduğuna bakalım:
- A) Buğday: Bir bitkidir, yani üreticidir. Çekirge buğday yiyebilir. (Olabilir)
- B) Çimen: Bir bitkidir, yani üreticidir. Çekirge çimen yiyebilir. (Olabilir)
- C) Elma: Bir meyvedir ve ağaçta yetişir. Ağaç bir bitkidir, yani üreticidir. Çekirge elma ağacının yaprağını yiyebilir. (Olabilir)
- D) Mantar: Mantarlar üretici değildir, ayrıştırıcıdır. Yani ölü bitki ve hayvan atıklarını çürüterek beslenirler. Kendi besinlerini üretemezler. Bu yüzden bir besin zincirinin en başında yer alamazlar.
Sonuç:
Bu besin zincirinin başına bir üretici gelmesi gerektiği için, ayrıştırıcı olan mantar bu zincirde “?” ile gösterilen yerde olamaz.
Doğru Cevap: D) Mantar
2. Yukarıda verilen besin zincirinde biyolojik birikim en fazla hangi canlıda görülür?
Adım 1: Besin Zincirini ve Biyolojik Birikimi Hatırlayalım
Zincirimiz şu şekilde: mısır → tavuk → tilki → aslan. Biyolojik birikim, doğada çözünmeyen zehirli maddelerin (ilaç kalıntıları, ağır metaller vb.) besin zinciri yoluyla canlıların vücudunda birikmesidir. Bu birikim, besin piramidinin en tepesine doğru çıktıkça artar.
Adım 2: Zincirdeki Canlıları Sıralayalım
- Mısır: Üretici (1. basamak)
- Tavuk: Mısırı yiyor (1. tüketici)
- Tilki: Tavuğu yiyor (2. tüketici)
- Aslan: Tilkiyi yiyor (3. tüketici ve son tüketici)
Adım 3: En Üstteki Canlıyı Bulalım
Biyolojik birikimin en fazla olduğu canlı, besin zincirinin en sonunda, yani en üst basamağında yer alan canlıdır. Bu zincirde en sonda aslan bulunmaktadır. Mısırdaki zehirli madde tavuğa, tavuktaki tilkiye, tilkideki de aslana geçer ve her basamakta birikerek çoğalır.
Sonuç:
Biyolojik birikim en fazla zincirin son halkası olan aslanda görülür.
Doğru Cevap: A) Aslan
3. Yandaki besin piramidine göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Adım 1: Besin Piramidinin Kurallarını Hatırlayalım
Besin piramidinde aşağıdan yukarıya doğru (D’den A’ya doğru) çıktıkça bazı değişimler olur. Bunları unutmayalım:
- Birey sayısıazalır. (En altta en çok canlı vardır.)
- Biyokütle (toplam canlı ağırlığı) azalır.
- Aktarılan enerji miktarıazalır. (Her basamakta enerjinin sadece %10’u bir üste aktarılır.)
- Biyolojik birikimartar.
Adım 2: Şıkları Bu Kurallara Göre Değerlendirelim
a) D canlısından A canlısına doğru gidildikçe birey sayısı artar.
Bu ifade yanlıştır. Piramidin en altında (D basamağında) üreticiler bulunur ve sayıları en fazladır. Yukarı doğru çıktıkça birey sayısı azalır. Yani A’daki canlı sayısı en azdır.
b) A canlısının vücudundaki biyolojik birikim, diğer canlılara göre daha fazladır.
Bu ifade doğrudur. Biyolojik birikim en tepedeki canlıda en fazladır.
c) C canlısı otla beslenir.
Bu ifade doğrudur. D basamağında üreticiler (otlar) bulunur. C basamağındaki canlılar da D’deki üreticileri yiyen otçullardır (birincil tüketiciler).
d) D canlısından A canlısına doğru gidildikçe aktarılan enerji miktarı azalır.
Bu ifade doğrudur. Enerjinin büyük bir kısmı canlıların yaşamsal faaliyetleri için kullanılır ve ısı olarak kaybolur, bu yüzden bir üst basamağa daha az enerji aktarılır.
Sonuç:
Piramidin kurallarına uymayan, yanlış olan ifade A şıkkındadır.
Doğru Cevap: A
B. Yukarıdaki besin zincirine göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Besin Zincirimiz: Su yosunu → Midye → Hamsi → Çinekop → Ördek → Çakal
a. Biyolojik birikim en fazla hangi canlıda olur?
Biyolojik birikim, besin zincirinin en sonundaki canlıda en fazla olur. Bu zincirin en sonunda Çakal vardır. Dolayısıyla cevap Çakal‘dır.
b. Canlılar arasında aktarılan enerjinin miktarı nasıl değişir?
Besin zincirinde bir canlıdan diğerine geçildikçe aktarılan enerji miktarı azalır. Her basamakta enerjinin yaklaşık %90’ı kaybolur, sadece %10’u bir sonraki canlıya geçer.
c. Hamsi sayısı artarsa diğer canlıların sayısındaki değişim nasıl olur?
Bu bir zincirleme reaksiyon gibidir, hadi takip edelim:
- Midye: Hamsiler midye ile beslenir. Hamsi artarsa daha çok midye yerler ve midye sayısı azalır.
- Çinekop: Çinekoplar hamsi ile beslenir. Ortamda bolca hamsi (besin) olacağı için çinekop sayısı artar.
- Ördek: Ördekler çinekop ile beslenir. Çinekop sayısı artınca ördeklerin de besini artar ve ördek sayısı artar.
- Çakal: Çakallar ördek ile beslenir. Ördek sayısı artınca çakalların da besini artar ve çakal sayısı artar.
- Su Yosunu: Midye sayısı azaldığı için su yosununu yiyecek canlı azalır. Bu nedenle su yosunu sayısı artar.
ç. Çakal sayısı artarsa diğer canlıların sayısındaki değişim nasıl olur?
Bu sefer zincirin sonundan başlayalım:
- Ördek: Çakallar ördek yer. Çakal artarsa daha çok ördek avlarlar ve ördek sayısı azalır.
- Çinekop: Ördekler azaldığı için onları avlayan canlı azalmış olur. Bu yüzden çinekop sayısı artar.
- Hamsi: Çinekoplar artarsa daha çok hamsi yerler ve hamsi sayısı azalır.
- Midye: Hamsiler azaldığı için midyeleri yiyen canlı azalır. Bu yüzden midye sayısı artar.
- Su Yosunu: Midyeler arttığı için daha çok su yosunu yerler ve su yosunu sayısı azalır.
d. Midye sayısı azalırsa diğer canlıların sayısındaki değişim nasıl olur?
Hadi bu durumu da inceleyelim:
- Su Yosunu: Midyeler su yosunu yer. Midye azalırsa su yosununu yiyen canlı azalır ve su yosunu sayısı artar.
- Hamsi: Hamsilerin besini midyedir. Midye azalırsa besinleri azalacağı için hamsi sayısı azalır.
- Çinekop: Hamsi sayısı azalınca çinekopların da besini azalır ve çinekop sayısı azalır.
- Ördek: Çinekop sayısı azalınca ördeklerin de besini azalır ve ördek sayısı azalır.
- Çakal: Ördek sayısı azalınca çakalların da besini azalır ve çakal sayısı azalır.
e. Bu besin zincirinde üretici ve tüketici canlılar hangileridir?
- Üretici: Kendi besinini üreten canlıdır. Zincirin başında yer alır. Burada üretici Su yosunu‘dur.
- Tüketiciler: Besinini dışarıdan hazır alan canlılardır. Zincirdeki diğer tüm canlılar tüketicidir: Midye, Hamsi, Çinekop, Ördek ve Çakal.
f. Ayrıştırıcılar, bu besin zincirinin hangi basamaklarında bulunur?
Ayrıştırıcılar (bakteriler, mantarlar) ölen tüm canlıları ve canlı atıklarını parçalarlar. Bu yüzden besin zincirinin her basamağında bulunurlar. Su yosunu, midye, çakal… hepsi öldüğünde devreye ayrıştırıcılar girer ve onları doğaya geri kazandırır.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Bu konuları tekrar etmen ve bol bol soru çözmen çok önemli. Başarılar dilerim