Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, gönderdiğin görseldeki DNA ve Genetik Kod ünitesiyle ilgili alıştırmaları birlikte adım adım çözelim. Bu konular, fen bilimlerinin en heyecanlı kısımlarından biridir. Hazırsan, başlayalım!
C. Aşağıdaki ifadelerde noktalı yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.
1. Özelliklerin bir kuşaktan bir sonraki kuşağa geçmesine ……………….. adı verilir.
Çözüm: Boşluğa kalıtım gelmelidir. Anne ve babamızdan bize geçen saç rengi, göz rengi gibi özelliklerin nesilden nesile aktarılması olayına kalıtım diyoruz. Tıpkı bir aile yadigârı gibi düşünebilirsin.
2. DNA ……………….. oluşur.
Çözüm: DNA’nın yapı birimleri nükleotidlerdir. Bu yüzden boşluğa nükleotidlerden kelimesi gelmelidir. Milyonlarca nükleotidin bir araya gelmesiyle devasa DNA molekülü oluşur.
3. DNA’nın yapısında, ……………….. , ……………….. , guanin ve sitozin bazları bulunur.
Çözüm: DNA’da dört çeşit organik baz vardır: Adenin (A), Timin (T), Guanin (G) ve Sitozin (S veya C). Cümlede guanin ve sitozin zaten verilmiş. O zaman boşluklara adenin ve timin yazmalıyız.
4. Bir nükleotidin yapısında……………….. , ……………….. ve ……………….. bulunur.
Çözüm: Bir nükleotid üç kısımdan oluşur. Bunlar; bir fosfat, bir deoksiriboz şekeri ve bir organik baz‘dır. Bu üçlü grup bir araya gelerek nükleotidi meydana getirir.
5. Çift sarmallı yapıda adenin nükleotidinin karşısına……………….., guanin nükleotidinin karşısına ……………….. gelir.
Çözüm: DNA’da her zaman belirli bir kural vardır: Adenin’in karşısına timin, Guanin’in karşısına ise sitozin gelir. Bunu “Atatürk-Türkiye, Galatasaray” gibi bir kodlamayla aklında tutabilirsin.
6. DNA molekülü, yavru bireylere ……………….. özellikleri taşır.
Çözüm: DNA, nesilden nesile aktarılan özellikleri taşır. Bu tür özelliklere kalıtsal özellikler denir. Yani bu özellikler kalıcıdır ve sonraki nesillere de geçer.
7. DNA zincirinde……………….. ve şeker sayıları birbirine eşittir.
Çözüm: Her nükleotidde bir şeker ve bir fosfat bulunur. Bu nedenle bir DNA molekülündeki toplam şeker sayısı, her zaman toplam fosfat sayısına eşittir.
8. DNA dizilimindeki ve kromozomlardaki değişiklikler ……………….. olarak adlandırılır.
Çözüm: DNA’da veya kromozomlarda meydana gelen ani ve kalıcı değişikliklere mutasyonlar denir. Van kedisinin gözlerinin farklı renkte olması bir mutasyon örneğidir.
9. Biyoteknolojik yöntemlerle genetik yapısı değiştirilmiş canlılara ……………….. denilmektedir.
Çözüm: Genetik yapısı laboratuvar ortamında değiştirilen canlılara GDO (Genetiği Değiştirilmiş Organizma) denir. Mısıra veya domatese farklı özellikler kazandırmak gibi düşünebilirsin.
10. Canlıların dış görünüşüne ……………….. denir
Çözüm: Bir canlının genetik yapısı ve çevrenin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüş özelliklerine (saç rengi, boy uzunluğu, kan grubu gibi) fenotip denir.
11. Canlının tüm gen yapısına ……………….. denir.
Çözüm: Bir canlının sahip olduğu genlerin tamamına, yani genetik şifresine genotip denir. Genotip, canlının potansiyelidir.
12. Fenotipte etkisini gösteren alele ……………….. alel denir.
Çözüm: Etkisini her durumda (hem saf döl hem de melez döl iken) gösterebilen gene baskın (dominant) alel denir. Genellikle büyük harfle gösterilir (Ör: A).
13. Genotipte olup fenotipte etkisini gösteremeyen alele ……………….. alel denir.
Çözüm: Etkisini sadece saf döl (homozigot) durumdayken gösterebilen, baskın genin yanında gizli kalan gene çekinik (resesif) alel denir. Genellikle küçük harfle gösterilir (Ör: a).
14. Canlının dış görünüşünde çevrenin etkisi ile meydana gelen değişikliklere ……………….. denir.
Çözüm: Sadece çevre şartlarının etkisiyle ortaya çıkan ve kalıtsal olmayan değişikliklere modifikasyon denir. Örneğin yazın bronzlaşmamız bir modifikasyondur, çünkü ten rengimizdeki bu değişiklik çocuklarımıza aktarılmaz.
15. Canlının belli bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerin tümüne ……………….. denir.
Çözüm: Canlının yaşadığı çevreye uyum sağlamasını kolaylaştıran ve hayatta kalma şansını artıran kalıtsal özelliklere adaptasyon denir. Kutuplardaki ayıların beyaz kürklü olması harika bir adaptasyon örneğidir.
Ç. Aşağıdaki tanımları uygun kavramlar ile eşleştiriniz.
Şimdi de tanımlarla kavramları doğru bir şekilde eşleştirelim.
1. Belli uzunluktaki DNA parçasıdır.
Eşleşme: f) gen
Açıklama: DNA üzerinde bulunan ve belirli bir kalıtsal özellikten (örneğin göz rengi) sorumlu olan bölümlere gen diyoruz.
2. Canlının, genotip ve çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüşüdür.
Eşleşme: ç) fenotip
Açıklama: Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, dış görünüşümüzü ifade eden bu kavrama fenotip denir.
3. Bir karakter için anne ve babadan gelen genlerin farklı olması durumudur.
Eşleşme: b) melez döl
Açıklama: Bir özelliğe ait genlerin birbirinden farklı olmasıdır (Örneğin: Biri uzun boy geni ‘U’, diğeri kısa boy geni ‘u’ ise genotip ‘Uu’ olur). Buna melez döl veya heterozigot denir.
4. İnsanda cinsiyeti belirleyen kromozomlardır.
Eşleşme: g) eşey kromozomları
Açıklama: Cinsiyetimizi belirleyen X ve Y kromozomlarına eşey kromozomları adı verilir. (XX: Dişi, XY: Erkek)
5. DNA’nın yapısının bozulmasıdır.
Eşleşme: a) mutasyon
Açıklama: DNA’daki kalıcı bozulmalar mutasyon olarak adlandırılır.
6. Canlının bulunduğu ortamda yaşama ve üreme şansını artıran durumdur.
Eşleşme: c) adaptasyon
Açıklama: Canlının hayatta kalmasını sağlayan uyum yetenekleridir. Bu tanım adaptasyon kavramına aittir.
7. Aynı türe ait canlılar arasında görülen farklılıktır.
Eşleşme: e) varyasyon
Açıklama: Bir tür içindeki çeşitlilik veya farklılıklara varyasyon (tür içi çeşitlilik) denir. İnsanların parmak izlerinin farklı olması gibi.
8. Canlıların kalıtsal özelliklerini değiştirerek onlara yeni özellikler kazandırılmasına yönelik araştırmalar yapan bilim dalıdır.
Eşleşme: d) genetik mühendisliği
Açıklama: Genler üzerinde çalışmalar yaparak canlılara yeni özellikler ekleyen veya mevcut özellikleri değiştiren bilim dalı genetik mühendisliği‘dir.
Umarım tüm açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Bu konuları bol bol tekrar ederek ve farklı sorular çözerek pekiştirebilirsin. Aklına takılan başka bir şey olursa hiç çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!