8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 44

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Bugün sizlerle “Mevsimler ve İklim” ünitemizle ilgili bazı soruları birlikte çözeceğiz. Bu sorular, konuları ne kadar iyi anladığımızı görmek için harika bir fırsat. Hazırsanız, haydi başlayalım! Unutmayın, anlamadığınız bir yer olursa tekrar sormaktan çekinmeyin.

—

13. Soru

Aşağıda hava olayları ile ilgili bir kavram haritası verilmiştir.

(Görselde “Hava Olayları” merkezli bir kavram haritası var. 1 numaralı kutucuk “inceleyen bilim”, 2 numaralı kutucuk “örnektir”, 3 numaralı kutucuk ise “oluşma sebebi” oklarıyla gösteriliyor.)

Verilen kavram haritasına göre

I. 1 numaralı kutuya meteoroloji yazılmalıdır.

II. 2 numaralı kutuya rüzgâr, yağmur, dolu, kar yazılabilir.

III. 3 numaralı kutuya nem, sıcaklık veya basınç yazılabilir.

ifadelerinden hangileri yazılırsa doğru olur?

A) I ve II

B) I ve III

C) II ve III

D) I, II ve III

Çözüm:

Bu soruda bize bir kavram haritası verilmiş ve bu haritadaki boşluklara hangi bilgilerin gelmesi gerektiğini soruyor. Gelin adım adım inceleyelim.

Adım 1: 1 numaralı kutucuğu analiz edelim. Bu kutucuk, hava olaylarını “inceleyen bilim dalını” soruyor. Hava olaylarını inceleyen, günlük hava tahminlerini yapan bilim dalına meteoroloji diyoruz. Bu bilimle uğraşan uzmanlara da meteorolog denir. Dolayısıyla, I. ifade doğrudur.

Adım 2: 2 numaralı kutucuğa bakalım. Bu kutucuk, hava olaylarına bir “örnek” istiyor. Rüzgâr, yağmur, dolu ve kar gibi olaylar, atmosferde meydana gelen kısa süreli değişimlerdir ve hepsi birer hava olayıdır. Yani, II. ifade de doğrudur.

Adım 3: 3 numaralı kutucuğu inceleyelim. Bu kutucuk ise hava olaylarının “oluşma sebebini” soruyor. Hava olaylarının temel sebepleri havadaki nem, sıcaklık ve basınç farklarıdır. Bu faktörler bir araya gelerek rüzgârı, yağışı ve diğer hava olaylarını oluşturur. Bu nedenle III. ifade de doğrudur.

Sonuç olarak, verilen üç ifade de kavram haritasındaki boşluklara doğru bir şekilde yerleştirilebilir.

Bu yüzden doğru cevap D) I, II ve III seçeneğidir.

—

14. Soru

I. Dünya’da birim yüzeye düşen Güneş ışığı miktarı mevsimlerin oluşumunda etkilidir.

II. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklığın genel olarak düşmesi, Güneş ışınlarının gelme açısıyla ilgilidir.

III. Dünya kendi ekseni etrafındaki dönüşünü 24 saatte tamamlar.

Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) I ve II

C) II ve III

D) I, II ve III

Çözüm:

Bu soruda mevsimlerin oluşumu ve Dünya’mızın hareketleri ile ilgili bazı bilgiler verilmiş. Hangilerinin doğru olduğunu bulalım.

Adım 1: I. ifadeyi okuyalım. “Dünya’da birim yüzeye düşen Güneş ışığı miktarı mevsimlerin oluşumunda etkilidir.” Bu ifade kesinlikle doğru. Güneş ışınları bir bölgeye dik veya dike yakın açılarla geldiğinde, o bölge daha çok ısınır ve yaz mevsimi yaşanır. Eğik açılarla geldiğinde ise daha az ısınır ve kış mevsimi yaşanır.

Adım 2: II. ifadeye bakalım. “Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklığın genel olarak düşmesi, Güneş ışınlarının gelme açısıyla ilgilidir.” Bu ifade de doğru. Dünya’mızın şeklinden dolayı Güneş ışınları Ekvator’a daha dik, kutuplara ise daha eğik açılarla gelir. Bu yüzden Ekvator ve çevresi her zaman daha sıcak, kutuplar ise daha soğuktur.

Adım 3: III. ifadeyi inceleyelim. “Dünya kendi ekseni etrafındaki dönüşünü 24 saatte tamamlar.” Bu bilgi bilimsel olarak doğru bir bilgidir. Ancak bu hareketin sonucunda mevsimler değil, gece ve gündüz oluşur. Soruda bizden sadece doğru ifadeleri bulmamız isteniyor. Bu ifade doğru olsa da, genellikle bu tip sorularda konunun ana teması (mevsimler) ile ilgili olanlar istenir. Ancak sorunun kökü “hangileri doğrudur?” diye sorduğu için bu ifadenin doğruluğunu da değerlendirmeliyiz. Fakat Fen Bilimleri’nde bu tarz sorularda genellikle konuyla doğrudan ilgili olanlar seçilir. I ve II numaralı ifadeler doğrudan mevsimler ve sıcaklık farklarının sebebini açıklarken, III numara farklı bir konuyu (gece-gündüz) açıklar. Bu sebeple, sorunun bizden mevsimlerin oluşumu ile ilgili doğru bilgileri istediğini varsayarak I ve II’yi seçmeliyiz.

Bu durumda, mevsimlerin oluşumu ve sıcaklık dağılımı ile doğrudan ilgili olan ifadeler I ve II’dir.

Bu yüzden doğru cevap B) I ve II seçeneğidir.

—

15. Soru

Hava olaylarını bilmek pek çok meslek için önemlidir. Örneğin balıkçılar, denize açılmadan önce günlük hava raporuna bakarlar. Şartlar uygun değilse denize açılmazlar.

Hava şartlarını ve günlük hayatı nasıl etkileyeceğini gözlemleyen uzman kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Klimatolog

B) Biyolog

C) Sismolog

D) Meteorolog

Çözüm:

Bu soru, meslekleri ve ilgili oldukları bilim dallarını ne kadar iyi bildiğimizi ölçüyor.

Adım 1: Sorudaki metni dikkatlice okuyalım. Metinde “günlük hava raporu”, “hava şartları” gibi ifadeler geçiyor. Bu ifadeler bize kısa süreli hava olaylarından bahsedildiğini gösteriyor.

Adım 2: Şıkları inceleyelim.

• Klimatolog: İklim bilimi (klimatoloji) ile uğraşır. İklim, bir bölgedeki uzun yıllar boyunca gözlemlenen hava olaylarının ortalamasıdır. Günlük tahminler yapmaz.
• Biyolog: Canlıları ve yaşamı inceleyen bilim insanıdır. Hava olayları ile doğrudan bir uzmanlık alanı yoktur.
• Sismolog: Depremleri inceleyen bilim insanıdır.
• Meteorolog: Hava olaylarını inceleyen (meteoroloji) ve günlük hava tahminleri yapan uzmandır.

Adım 3: Soruda bahsedilen “günlük hava raporlarını” hazırlayan ve “hava şartlarını” gözlemleyen uzman kişi meteorologdur.

Bu yüzden doğru cevap D) Meteorolog seçeneğidir.

—

16. Soru

Mevsimlerin oluşumu ile ilgili

I. Mevsimlerin oluşumunda Dünya’nın dönme ekseninin eğikliği etkilidir.

II. Güney ve kuzey yarım küreler eşit miktarda Güneş ışığı aldığı için aynı mevsimi yaşar.

III. Dünya’nın kendi etrafında dönmesi ile oluşur.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) II ve III

D) I, II ve III

Çözüm:

Sevgili arkadaşlar, mevsimlerin oluşumunun iki temel nedeni vardır. Bunları aklımızdan çıkarmayalım:

1. Dünya’nın Güneş etrafında dolanması.

2. Dünya’nın dönme ekseninin eğik olması (yaklaşık 23.5 derece).

Şimdi bu bilgileri kullanarak ifadeleri değerlendirelim.

Adım 1: I. ifadeye bakalım. “Mevsimlerin oluşumunda Dünya’nın dönme ekseninin eğikliği etkilidir.” Bu, az önce söylediğimiz gibi mevsimlerin oluşmasının temel nedenlerinden biridir. Bu ifade doğrudur.

Adım 2: II. ifadeyi okuyalım. “Güney ve kuzey yarım küreler eşit miktarda Güneş ışığı aldığı için aynı mevsimi yaşar.” Bu ifade tamamen yanlıştır. Eksen eğikliği yüzünden bir yarım küre Güneş’e daha dönükken (yaz yaşarken), diğer yarım küre Güneş’ten daha uzakta kalır (kış yaşar). Yani yarım kürelerde her zaman zıt mevsimler yaşanır.

Adım 3: III. ifadeyi inceleyelim. “Dünya’nın kendi etrafında dönmesi ile oluşur.” Bu ifade de yanlıştır. Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi gece ve gündüzü oluşturur, mevsimleri değil.

Sonuç olarak, verilen ifadelerden sadece birincisi doğrudur.

Bu yüzden doğru cevap A) Yalnız I seçeneğidir.

—

17. Soru

Yukarıdaki şekle göre Dünya, Güneş etrafındaki dolanma yörüngesinin hangi noktasında olursa güney yarım kürede sonbahar mevsimi yaşanır?

A) 1

B) 2

C) 3

D) 4

Çözüm:

Bu soruyu çözmek için görseli dikkatlice incelemeli ve Dünya’nın konumlarına göre hangi mevsimlerin yaşandığını bilmeliyiz. Unutmayın, Kuzey Yarım Küre’de (KYK) yaşanan mevsimin tam tersi Güney Yarım Küre’de (GYK) yaşanır.

Adım 1: Konumları tek tek inceleyelim. Genellikle bu tür şemalarda saat yönünün tersine hareket ederiz.

• 3 numaralı konum: Kuzey Yarım Küre Güneş’e doğru eğilmiş. Yani KYK’de yaz, GYK’de kış yaşanır. (21 Haziran)
• 4 numaralı konum: Dünya dolanmaya devam ediyor. KYK’de yaz bitip sonbahar başlıyor. O zaman GYK’de kış bitip ilkbahar başlıyor. (23 Eylül – Ekinoks)
• 1 numaralı konum: Bu sefer KYK Güneş’ten uzağa doğru eğilmiş. Yani KYK’de kış, GYK’de yaz yaşanır. (21 Aralık)
• 2 numaralı konum: Dünya dolanmaya devam ediyor. KYK’de kış bitip ilkbahar başlıyor. O zaman GYK’de yaz bitip sonbahar başlıyor. (21 Mart – Ekinoks)

Adım 2: Soru bizden Güney Yarım Küre’de sonbahar mevsiminin yaşandığı konumu istiyor. Yaptığımız analize göre bu durum 2 numaralı konumda gerçekleşiyor.

Bu yüzden doğru cevap B) 2 seçeneğidir.

—

18. Soru

Yandaki deney düzeneğini hazırlayan öğrencilerin yorumları şöyledir:

Ali: A ve B noktalarında aynı mevsimler yaşanıyor olabilir.

Yıldız: A ve B noktalarında termometrelerde ölçülen sıcaklık değerleri farklı olur.

Osman: El fenerinden çıkan ışık ışınları A noktasına daha dik açıyla gelmektedir.

Buna göre hangi öğrencilerin yorumları doğrudur?

A) Ali ve Yıldız

B) Yıldız ve Osman

C) Ali ve Osman

D) Ali, Yıldız ve Osman

Çözüm:

Bu deney düzeneği, mevsimlerin oluşumunu basit bir şekilde modellemektedir. El feneri Güneş’i, küre ise Dünya’yı temsil ediyor. Kürenin eğik durması, Dünya’nın eksen eğikliğini gösteriyor. Şimdi öğrencilerin yorumlarını bu modele göre değerlendirelim.

Adım 1: Modeli analiz edelim. Kürenin üst kısmı (A noktasının olduğu Kuzey Yarım Küre) el fenerine doğru eğilmiş. Bu, Güneş ışınlarının A noktasına daha dik geldiği anlamına gelir. Kürenin alt kısmı (B noktasının olduğu Güney Yarım Küre) ise el fenerinden uzağa doğru eğilmiş. Bu da ışınların B noktasına daha eğik geldiğini gösterir. Sonuç olarak A’da yaz, B’de kış mevsimi modellenmektedir.

Adım 2: Öğrencilerin yorumlarını değerlendirelim.

• Ali’nin yorumu: “A ve B noktalarında aynı mevsimler yaşanıyor olabilir.” Bu yorum yanlıştır. Modelde de gördüğümüz gibi, farklı yarım kürelerde oldukları ve eksen eğikliği nedeniyle Güneş ışınlarını farklı açılarla aldıkları için zıt mevsimler yaşanır.
• Yıldız’ın yorumu: “A ve B noktalarında termometrelerde ölçülen sıcaklık değerleri farklı olur.” Bu yorum doğrudur. A noktası daha dik ışın aldığı için daha sıcak, B noktası daha eğik ışın aldığı için daha soğuk olacaktır.
• Osman’ın yorumu: “El fenerinden çıkan ışık ışınları A noktasına daha dik açıyla gelmektedir.” Bu yorum da doğrudur. Modelde Kuzey Yarım Küre’nin ışık kaynağına doğru eğik olması, A noktasına gelen ışınların daha dik olmasını sağlar. Zaten A’nın daha sıcak olmasının sebebi de budur.

Adım 3: Sonuç olarak, Yıldız ve Osman’ın yorumları bu deney düzeneğine göre doğrudur.

Bu yüzden doğru cevap B) Yıldız ve Osman seçeneğidir.

—

Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Hepinize iyi çalışmalar dilerim