Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Şimdi bu görseldeki soruları birlikte, adım adım ve anlayarak çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
Öncelikle önümüzdeki grafiği bir tanıyalım. Bu bir sıcaklık-zaman grafiği. Bize, -10°C’deki bir miktar buza sürekli ısı verildiğinde zamanla sıcaklığının nasıl değiştiğini gösteriyor. Grafikteki Romen rakamlarıyla (I, II, III, IV, V) gösterilen bölgeler, maddenin farklı hallerini ve hal değişimlerini temsil ediyor.
1. Etkinlikte hangi zaman aralıklarında sıcaklık artışı gözlemlendi?
Bu soruyu cevaplamak için grafikteki çizginin yukarı doğru tırmandığı yerleri bulmamız gerekiyor. Sıcaklık artışı demek, termometredeki değerin yükselmesi demektir. Haydi grafiği inceleyelim.
Adım 1: Grafiğin I. bölgesine bakalım. Burada sıcaklık -10°C’den başlayıp 0°C’ye kadar yükseliyor. Demek ki burada bir sıcaklık artışı var. Bu bölgede madde hâlâ katı (buz) halde ama ısınıyor.
Adım 2: Grafiğin III. bölgesine bakalım. Burada sıcaklık 0°C’den başlayıp 100°C’ye kadar tırmanıyor. Burada da net bir sıcaklık artışı var. Bu bölgede artık buz tamamen erimiş ve madde sıvı (su) halde ısınıyor.
Adım 3: Grafiğin V. bölgesine bakalım. Burada ise sıcaklık 100°C’den başlayıp yükselmeye devam ediyor. Yani burada da bir sıcaklık artışı söz konusu. Bu bölgede ise su tamamen buharlaşmış ve madde gaz (su buharı) halde ısınıyor.
Sonuç:
Sıcaklık artışı I, III ve V numaralı zaman aralıklarında gözlemlenmiştir.
2. Hangi zaman aralıklarında sıcaklık artışı gözlenmedi?
Bu soruda ise sıcaklığın sabit kaldığı, yani grafikteki çizginin düz bir şekilde ilerlediği yerleri bulmalıyız. Saf maddeler hal değiştirirken sıcaklıkları sabit kalır, çünkü aldıkları ısıyı hal değiştirmek için kullanırlar.
Adım 1: Grafiğin II. bölgesine dikkatlice bakalım. Gördüğün gibi, zaman ilerlemesine rağmen sıcaklık hep 0°C’de sabit kalmış. İşte bu, buzun eridiği, yani katı halden sıvı hale geçtiği aralıktır. Madde burada erimektedir.
Adım 2: Şimdi de grafiğin IV. bölgesine bakalım. Burada da zaman ilerliyor ama sıcaklık 100°C’de sabit duruyor. Bu da suyun kaynadığı, yani sıvı halden gaz hale geçtiği aralıktır. Madde burada buharlaşmaktadır (kaynamaktadır).
Sonuç:
Sıcaklık artışı II ve IV numaralı zaman aralıklarında gözlenmemiştir. Çünkü bu aralıklarda madde hal değiştirmektedir.
3. Buz kaç °C’ta sıvı hâle geldi?
Bu soru aslında bize “Buzun erime sıcaklığı kaçtır?” diye soruyor. Buzun sıvı hale gelmesi demek, erimesi demektir.
Adım 1: Grafiğimizde buzun erimeye başladığı ve erime süresince sıcaklığın sabit kaldığı bölgeyi bulalım. Bu bölge, hem buzun hem de suyun bir arada bulunduğu II. bölgedir.
Adım 2: II. bölge boyunca sıcaklık değerinin kaç olduğunu grafiğin sol tarafındaki sıcaklık ekseninden okuyalım. Çizgi, tam olarak 0°C hizasında dümdüz ilerliyor.
Sonuç:
Buz, 0°C‘ta eriyerek sıvı hâle gelmiştir. 0°C, su için erime noktasıdır.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Unutma, saf maddeler hal değiştirirken sıcaklıkları sabit kalır! Başarılar dilerim!