Merhaba sevgili öğrencim, fen bilimleri dersimize hoş geldin! Gönderdiğin görseldeki soruları senin için bir öğretmen gözüyle inceledim ve şimdi adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğim. Hazırsan başlayalım!
8. Soru: Beherglasa bir miktar şekerli su ve bir kaşık bira mayası konularak şişenin ağzı balon ile kapatılıyor. Bir süre ılık ortamda bekletildikten sonra balonun şiştiği gözlemleniyor.
Buna göre;
- I. Bira mayası şekerli suyu besin olarak kullanmıştır.
- II. Bira mayasının solunumu sonucu karbondioksit açığa çıkmış ve balon bu yüzden şişmiştir.
- III. Bira mayası laktik asit fermantasyonu gerçekleştirmiştir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Merhaba canım öğrencim, bu deney aslında evde ekmek yaparken hamurun kabarmasına çok benziyor. Gel birlikte neler olduğuna bakalım.
Adım 1: Deneyde ne var? Bira mayası (bu bir tür mantardır), şekerli su (yani besin) ve ılık bir ortam. Bira mayası canlı bir organizmadır ve yaşamak için besine ihtiyaç duyar. Şekerli su, onun için harika bir besin kaynağıdır. Bu yüzden I. ifade doğrudur.
Adım 2: Bira mayası, oksijenin olmadığı bu kapalı ortamda “oksijensiz solunum” yapar. Bu özel solunum türüne etil alkol fermantasyonu diyoruz. Bu işlem sırasında besini (şekeri) parçalar ve enerji elde eder. Bu işlemin bir yan ürünü olarak da karbondioksit gazı açığa çıkar. İşte bu gaz, balonu şişiren şeydir! Tıpkı ekmek hamurunu kabartan gaz gibi. Bu nedenle, II. ifade de doğrudur.
Adım 3: Fermantasyonun iki türünü öğrenmiştik: etil alkol fermantasyonu ve laktik asit fermantasyonu. Bira mayası, az önce konuştuğumuz gibi, karbondioksit gazı çıkaran etil alkol fermantasyonunu yapar. Laktik asit fermantasyonunu ise mesela yoğurt bakterileri veya yorulduğumuzda kas hücrelerimiz yapar ve bu fermantasyon türünde gaz çıkışı olmaz. Bu yüzden III. ifade yanlıştır.
Sonuç olarak, I ve II numaralı ifadeler doğru.
Doğru Cevap: A) I ve II
9. Soru: Özdeş sucul bitkilerin bulunduğu ortamlarda yapılan değişiklikler aşağıda verilmiştir.
- I. ortamda sıcaklık 20 °C’dan 25 °C’a çıkarılıyor.
- II. ortamda su miktarı artırılıyor.
- III. ortamda beyaz ışık yerine yeşil ışık veriliyor.
- IV. ortamda bitkinin bulunduğu ortama balık konuluyor.
Buna göre yapılan değişiklikler sonucu fotosentez hızındaki değişim hangi seçenekte verilmiştir?
Çözüm:
Bu soruda fotosentez hızını etkileyen faktörleri hatırlamamız gerekiyor. Hadi her bir ortamı tek tek inceleyelim.
Adım 1 (I. ortam): Sıcaklık, fotosentez için önemlidir. Genellikle bitkiler için en iyi çalışma sıcaklığı 25-30 °C civarıdır. Sıcaklığı 20 °C’den 25 °C’ye çıkarmak, bitkiyi ideal sıcaklığına yaklaştırdığı için fotosentez hızını artar.
Adım 2 (II. ortam): Bu bir “sucul bitki”, yani zaten suda yaşıyor. Suda yaşayan bir bitki için su sıkıntısı diye bir şey olmaz. O yüzden ortama biraz daha su eklemek onun için bir şeyi değiştirmez. Fotosentez hızı değişmez.
Adım 3 (III. ortam): Bitkiler neden yeşil görünür? Çünkü yapraklarındaki klorofil, yeşil ışığı yansıtır ve diğer renkleri (kırmızı, mor gibi) soğurur (emer). Fotosentez yapmak için ışığı emmesi gerekir. Eğer biz bitkiye sadece yansıttığı yeşil ışığı gönderirsek, fotosentez için yeterli ışığı alamaz. Bu yüzden fotosentez hızı ciddi şekilde azalır.
Adım 4 (IV. ortam): Ortama balık ekleniyor. Balıklar da bizim gibi solunum yapar ve dışarıya karbondioksit (CO₂) gazı verirler. Karbondioksit ise fotosentez için gerekli olan bir hammaddedir. Ortamdaki karbondioksit miktarı artınca, bitki de daha hızlı fotosentez yapmaya başlar. Yani fotosentez hızı artar.
Şimdi bulduklarımızı sıralayalım: I. artar, II. değişmez, III. azalır, IV. artar. Bu sıralama C şıkkında var.
Doğru Cevap: C)
10. Soru: Güneş enerjisinin besinlerdeki kimyasal enerjiye dönüşümü aşağıdaki olaylardan hangisinde gerçekleşir?
A) Fotosentez
B) Oksijensiz solunum
C) Oksijenli solunum
D) Fermantasyon
Çözüm:
Bu soru, temel bir tanımı soruyor. Unutma, dünyamızdaki enerjinin ana kaynağı Güneş’tir.
Adım 1: Üretici canlılar (bitkiler, algler vb.) Güneş’ten gelen ışık enerjisini kullanarak su ve karbondioksitten kendileri için besin (glikoz) üretirler. Bu besinin içinde enerji, “kimyasal bağ enerjisi” olarak depolanır.
Adım 2: Güneş enerjisini kimyasal enerjiye çeviren bu harika olayın adı fotosentezdir. Zaten “foto” ışık, “sentez” ise birleştirmek, üretmek demektir. Yani ışıkla üretmek!
Adım 3: Diğer şıklara da bakalım. Oksijenli ve oksijensiz solunum ile fermantasyon, besinlerdeki kimyasal enerjiyi canlıların kullanabileceği yaşam enerjisine (ATP) dönüştürme olaylarıdır. Yani bunlar enerji üretme değil, depolanmış enerjiyi kullanma yöntemleridir.
Dolayısıyla, Güneş enerjisini besindeki kimyasal enerjiye dönüştüren olay fotosentezdir.
Doğru Cevap: A) Fotosentez
11. Soru: Geri dönüşüm etkinliği ile ilgili olarak
- I. Bazı atıkların sanayide değerlendirilmesi sağlanır.
- II. Ülke ekonomisine hem ekonomik katkı hem de enerji katkısı sağlar.
- III. Geri dönüşümün yaygınlaştırılması çevrenin korunması için gereklidir.
yukarıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Geri dönüşümün faydalarını düşünelim. Eminim sen de bu konuda çok duyarlısın!
Adım 1: Geri dönüşüm nedir? Kullanılmış kağıt, plastik, cam gibi atıkların toplanıp fabrikalarda (sanayide) işlenerek yeni ürünlere dönüştürülmesidir. Yani I. ifade kesinlikle doğrudur.
Adım 2: Bir şeyi sıfırdan üretmek mi daha masraflıdır, yoksa atıktan üretmek mi? Genellikle atıktan üretmek daha az enerji ve para gerektirir. Mesela, bir alüminyum kutuyu geri dönüştürmek, onu topraktan maden çıkarıp üretmekten %95 daha az enerji harcar. Bu hem ülkemizin parası (ekonomi) için iyidir hem de enerji tasarrufu sağlar. O halde II. ifade de doğrudur.
Adım 3: Atıkları geri dönüştürdüğümüzde ne olur? Çöp sahaları daha az dolar, yeni hammadde için daha az ağaç kesilir, daha az maden kazılır ve çevre daha az kirlenir. Bu da çevreyi korumak anlamına gelir. Öyleyse III. ifade de doğrudur.
Gördüğün gibi, verilen bilgilerin hepsi geri dönüşümün ne kadar önemli ve doğru olduğunu anlatıyor.
Doğru Cevap: D) I, II ve III
12. Soru: Aşağıda verilen azot döngüsü ile ilgili görsel incelendiğinde hangisine ulaşılamaz?
A) Yıldırım, şimşek gibi olaylar atmosferdeki azot gazının toprağa geçmesine yardımcı olur.
B) Hem baklagillerin kökünde hem de toprakta serbest yaşayan azot bağlayıcı canlılar yaşamaktadır.
C) Topraktaki azot tuzu bitkilerden hayvanlara geçmektedir.
D) Bitki ve hayvanların yapısındaki azot atmosfere geçemediği için her geçen gün atmosferdeki azot miktarı azalmaktadır.
Çözüm:
Azot döngüsü, havadaki azotun canlılar tarafından kullanılabilir hale gelip sonra tekrar havaya dönmesi olayıdır. Görseli bir harita gibi okuyalım ve şıkları kontrol edelim.
Adım 1 (A şıkkı): Görselin sol üst köşesine bak. “Yıldırım, Şimşek” yazısından bir ok çıkıp toprağa doğru iniyor. Bu, şimşek gibi doğa olaylarının havadaki azotu toprağa bağladığını gösteriyor. Demek ki bu bilgiye ulaşabiliriz.
Adım 2 (B şıkkı): Görselin sol alt tarafında “Toprakta serbest veya baklagillerin kökünde yaşayan azot bağlayıcı bakteriler” yazıyor. Bu da bize hem toprağın içinde serbest halde hem de bitki köklerinde yaşayan azot bağlayıcı canlılar olduğunu söylüyor. Bu bilgiye de ulaşabiliriz.
Adım 3 (C şıkkı): Görselin ortasına bakalım. Bitki (“Üreticiler”) topraktan azot tuzunu alıyor. Sonra bitkiden hayvana (“Tüketiciler”) doğru bir ok var. Bu ok, hayvanın bitkiyi yemesiyle azotun hayvana geçtiğini gösterir. Bu bilgiye de ulaşabiliriz.
Adım 4 (D şıkkı): Bu şık, azotun atmosfere geri dönemediğini ve bu yüzden havadaki azotun azaldığını söylüyor. Görsele tekrar bakalım. Sağ tarafta, topraktan çıkan ve “Atmosferdeki N₂(g)” yazısına giden bir ok var. Bu oku “Bazı Bakteriler” çıkarıyor. Bu bakteriler, azotu tekrar atmosfere geri gönderen “azot ayrıştırıcı” bakterilerdir. Yani azot atmosfere geri dönebiliyor. Bu bir döngü olduğu için atmosferdeki azot miktarı (büyük oranda) sabit kalır, azalmaz. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır ve bu bilgiye görselden ulaşamayız.
Soru bize hangisine “ulaşılamaz” diye sorduğu için cevabımız D şıkkı olacak.
Doğru Cevap: D)
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!