Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri Öğretmenin. Gönderdiğin görseldeki “Basit Makineler” ünitesi ile ilgili boşluk doldurma etkinliğini çok beğendim. Bu konu, günlük hayatta karşılaştığımız birçok aletin çalışma prensibini anlamamızı sağlar. Hadi gel, bu soruları birlikte adım adım, tane tane çözelim ve konuyu pekiştirelim.
Soru 1:Basit makineler uygulanan bir ………………… yönünü ya da yolunu ………………… araçlardır.
Çözüm: Basit makineler uygulanan bir kuvvetin yönünü ya da yolunu değiştiren araçlardır.
Adım 1: Bu soru, basit makinelerin en temel tanımını soruyor. Basit makineleri neden kullanırız? İşlerimizi daha kolay yapmak için, değil mi?
Adım 2: Bu kolaylığı bize ya uyguladığımız kuvvetin miktarını azaltarak ya da yönünü değiştirerek sağlarlar. Örneğin, bayrak direğindeki sabit makara, ipi aşağı çekerken bayrağın yukarı çıkmasını sağlar. Yani kuvvetin yönünü değiştirir. Bu yüzden boşluklara sırasıyla “kuvvetin” ve “değiştiren” kelimeleri gelmelidir.
Soru 2:Basit makinelerde işten ………………… sağlanmaz.
Çözüm: Basit makinelerde işten kazanç sağlanmaz.
Adım 1: Bu, basit makinelerle ilgili en önemli kurallardan biridir ve asla unutulmamalıdır! Basit makineler iş yapma kolaylığı sağlar, ancak işten veya enerjiden bir kazanç sağlamazlar.
Adım 2: Kuvvetten kazanç varsa, yoldan kayıp vardır. Yoldan kazanç varsa, kuvvetten kayıp vardır. Sonuçta yapılan iş (Kuvvet x Yol) değişmez. Bu nedenle boşluğa “kazanç” kelimesi gelmelidir.
Soru 3:………………… sabit ve hareketli makaralardan oluşur.
Çözüm:Palangalar sabit ve hareketli makaralardan oluşur.
Adım 1: Makaraları hatırlayalım. Sabit makaralar ve hareketli makaralar vardı. Peki bu ikisini bir araya getirdiğimiz sistemlere ne ad veriyorduk?
Adım 2: İşte bu birleşik makara sistemlerine “palangalar” diyoruz. Palangalar, çok ağır yükleri çok daha az kuvvetle kaldırmak için kullanılır. Bu yüzden doğru cevap “Palangalar” olmalı.
Soru 4:İş yapma kolaylığı sağlayan araçlara ………………… denir.
Çözüm: İş yapma kolaylığı sağlayan araçlara basit makine denir.
Adım 1: Bu da yine konumuzun en temel tanımı. Makas, cımbız, vida, tekerlek, kaldıraç… Bütün bunların ortak adı nedir?
Adım 2: Hepsi bize işlerimizde kolaylık sağladığı için onlara genel olarak “basit makine” adını veriyoruz. Çok basit bir tanımdı, değil mi?
Soru 5:Çıkrık aynı ………………… etrafında dönebilen, ………………… farklı iki silindirden oluşan araçtır.
Çözüm: Çıkrık aynı eksen etrafında dönebilen, yarıçapları farklı iki silindirden oluşan araçtır.
Adım 1: Gözümüzün önüne bir kuyu çıkrığı getirelim. Ortada bir mil var ve hem kolu çevirdiğimiz büyük silindir hem de ipin sarıldığı küçük silindir bu milin etrafında dönüyor. İşte bu ortak mile “eksen” diyoruz.
Adım 2: Kolun döndüğü dairenin yarıçapı ile ipin sarıldığı silindirin yarıçapı birbirinden farklıdır. Bu yarıçap farkı sayesinde kuvvetten kazanç sağlarız. O halde ikinci boşluğa da “yarıçapları” kelimesi gelmelidir.
Soru 6:Bir destek üzerinde serbestçe dönebilen çubuktan oluşan basit makinelere ………………… denir.
Çözüm: Bir destek üzerinde serbestçe dönebilen çubuktan oluşan basit makinelere kaldıraç denir.
Adım 1: Bu tanım sana neyi hatırlatıyor? Parktaki tahterevalliyi düşün! Bir çubuk ve ortasında bir destek noktası var.
Adım 2: İşte bu tür sistemlerin genel adı “kaldıraç”tır. Makas, pense, cımbız, el arabası gibi birçok alet aslında birer kaldıraç örneğidir.
Soru 7:Çıkrıklarda ………………… kazanç, ………………… kayıp vardır.
Çözüm: Çıkrıklarda kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.
Adım 1: 2. soruda ne demiştik? İşten kazanç olmaz. Bir şeyden kazanıyorsak, başka bir şeyden kaybederiz. Çıkrık ağır bir su kovasını kolayca yukarı çekmemizi sağlar. Yani daha az kuvvet uygularız.
Adım 2: Daha az kuvvet uygulamak, “kuvvetten” kazanç demektir. Peki neyden kaybediyoruz? Kovayı 1 metre yukarı çekmek için çıkrığın kolunu belki de 5-6 metre çeviriyoruz. Yani daha uzun bir yol alıyoruz. Bu da “yoldan” kayıp demektir.
Soru 8:Palangalarda kuvvetten kazanç, yükü taşıyan ipin ………………… bağlıdır.
Çözüm: Palangalarda kuvvetten kazanç, yükü taşıyan ipin sayısına bağlıdır.
Adım 1: Palangaları düşünelim. Bir sürü makara ve etrafından dolanan bir ip… Yükü taşıyan sadece tek bir ip değil, birkaç ip kolu birden yükü taşır.
Adım 2: Yükü taşıyan ip kolu sayısı ne kadar artarsa, yük o kadar fazla ipe bölünür ve bizim uygulamamız gereken kuvvet de o kadar azalır. Yani kazancımız artar. Dolayısıyla cevap “sayısına” olmalıdır.
Soru 9:Eğik düzlem üzerindeki ………………… ne kadar uzun ise uygulanan kuvvet o kadar az olur.
Çözüm: Eğik düzlem üzerindeki yol ne kadar uzun ise uygulanan kuvvet o kadar az olur.
Adım 1: Ağır bir koliyi bir kamyona yükleyeceğini düşün. Dik bir rampadan mı itmek daha kolaydır, yoksa uzun ve daha az eğimli bir rampadan mı?
Adım 2: Tabii ki uzun ve az eğimli rampadan itmek daha kolaydır. Çünkü rampanın, yani eğik düzlemin “yol” uzunluğu arttıkça, uygulamamız gereken kuvvet azalır. Yine yoldan kaybedip, kuvvetten kazanmış oluruz.
Soru 10:Kaldıraçlarda kuvvetin etki ettiği noktanın destek noktasına uzaklığına …………………, yükün destek noktasına uzaklığına ise ………………… adı verilir.
Çözüm: Kaldıraçlarda kuvvetin etki ettiği noktanın destek noktasına uzaklığına kuvvet kolu, yükün destek noktasına uzaklığına ise yük kolu adı verilir.
Adım 1: Tekrar tahterevalliyi düşünelim. Destek noktası ortadaki mildir. Senin oturduğun yer yük, arkadaşının oturduğu yer ise kuvvettir (veya tam tersi).
Adım 2: Kuvvetin uygulandığı noktanın desteğe olan uzaklığına “kuvvet kolu”, yükün bulunduğu noktanın desteğe olan uzaklığına ise “yük kolu” denir. Bu iki kolun uzunluğu, ne kadar kuvvet kazancı olacağını belirler. Bu yüzden boşluklara sırasıyla bu terimler gelmelidir.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Gördüğün gibi, basit makinelerin mantığını anladığımızda sorular ne kadar da kolaylaşıyor. Harika bir iş çıkardın! Başka sorun olursa çekinmeden sorabilirsin.