Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Şimdi birlikte bu güzel kavram haritasını adım adım, keyifli bir şekilde dolduracağız. Basit makineler konusunu ne kadar iyi anladığını görmek için bu harika bir fırsat!
Hadi başlayalım!
A. Aşağıda basit makinelerle ilgili verilen kavram haritasını uygun sözcüklerle tamamlayınız.
Kavram haritası, bir konunun ana hatlarını ve aralarındaki ilişkileri görmemizi sağlayan çok faydalı bir araçtır. Merkezde Basit Makine kavramımız var. Oklar ise bize bu basit makinelerin çeşitlerini, özelliklerini ve günlük hayattaki örneklerini gösteriyor. Boş kutucukları mantık yürüterek dolduracağız.
Haydi haritayı bölümlere ayırarak inceleyelim:
Adım 1: Kaldıraçlar Bölümünü Tamamlayalım
Haritanın üst kısmında “desteğin arada olduğu”, “fındık kıracağı” ve “maşa” gibi örnekleri ve özellikleri görüyoruz. Bunların hepsi bize tek bir basit makine türünü hatırlatıyor: Kaldıraçlar!
- Merkezden çıkan ve bu üç kola ayrılan ana kutucuğa Kaldıraçlar yazmalıyız.
- “Desteğin arada olduğu” kaldıraç tipine en güzel örneklerden biri tahterevalli veya makastır. Boş olan örnek kutusuna tahterevalli yazabiliriz.
- “Fındık kıracağı” bir örnektir. Fındık kıracağında destek uçta, yük (fındık) ortada, kuvvet ise diğer uçtadır. Yani bu, yükün arada olduğu bir kaldıraç tipidir. Boş olan özellik kutusuna bunu yazıyoruz.
- “Maşa” da bir örnektir. Maşada destek uçta, kuvvet ortada, yük ise diğer uçtadır. Bu da bize özelliğinin kuvvetin arada olduğu kaldıraç tipi olduğunu gösterir. Boş olan özellik kutusuna da bunu yazalım.
Adım 2: Makaralar Bölümünü Tamamlayalım
Haritanın sol tarafında “makara” kelimesini görüyoruz. Makaralar da kendi içinde çeşitlere ayrılır. Hadi onları bulalım.
- Makaraların en temel iki çeşidi vardır. Biri sadece kuvvetin yönünü değiştirir, kuvvetten kazanç sağlamaz. Bu Sabit Makara‘dır.
- Diğeri ise kuvvetten kazanç sağlar. Bu da Hareketli Makara‘dır.
- Bu ikisinin birleşimiyle oluşan sistemlere ise Palanga diyoruz.
- Haritada “kazanç sağlamaz” ifadesinden bir ok çıkıyor. Bu bize sabit makarayı işaret ediyor. Bu ifadenin bağlı olduğu kutucuğa Sabit Makara yazabiliriz. Sabit makaraya örnek olarak da bayrak direği yazabiliriz. Diğer iki boş kutucuğa da Hareketli Makara ve Palanga yazarak bu bölümü tamamlarız.
Adım 3: Diğer Basit Makineleri Yerleştirelim
Şimdi haritanın sağ ve alt kısımlarına bakalım. Burada farklı basit makine çeşitleri ve örnekleri var.
- “Eğik düzlem” bir basit makine çeşididir. Eğik düzleme günlük hayattan verilebilecek en net örneklerden biri engelli rampasıdır. Örnek kutusuna Rampa yazıyoruz.
- “El mikseri” bir örnektir. El mikserinin kolunu çevirdiğimizde içindeki çırpıcılar döner. Bu sistem bir Çıkrık örneğidir. Öyleyse el mikserinin bağlı olduğu basit makine çeşidi kutusuna Çıkrık yazmalıyız.
- “Saatin kurma kolu” da bir örnektir. Saatin içindeki küçük çarklar birbirini döndürür. Bu sistem Dişli Çarklar‘dır. Bu örneğin bağlı olduğu kutucuğa Dişli Çarklar yazıyoruz.
- “Kasnak” kelimesini görüyoruz. Kasnaklara örnek olarak da terzilerin kullandığı dikiş makinesi verilebilir. Örnek kutusuna bunu yazalım.
Adım 4: Genel Özellikleri Tamamlayalım
Haritanın sol alt kısmında basit makinelerin genel bir özelliğinden bahsedilmiş: “kuvvetin yönünü veya büyüklüğünü değiştirebilir”. Bu, basit makinelerin bize sağladığı en temel faydadır. Yani bize iş kolaylığı sağlarlar. Bu ifadenin gösterdiği boş kutucuğa bu genel tanımı yazabiliriz.
Sonuç olarak, doldurulmuş kavram haritası şu şekilde olmalıdır:
Haritadaki boş kutucuklara sırasıyla (yukarıdan aşağıya, soldan sağa doğru) şu ifadeler gelmelidir:
- Bayrak direği (Sabit makara örneği)
- Sabit Makara
- Hareketli Makara
- Palanga
- İş kolaylığı sağlar
- Kaldıraçlar
- Tahterevalli (Desteğin arada olduğu kaldıraç örneği)
- Yükün arada olduğu (Fındık kıracağının özelliği)
- Kuvvetin arada olduğu (Maşanın özelliği)
- Rampa (Eğik düzlem örneği)
- Çıkrık (El mikserinin ait olduğu basit makine)
- Dişli Çarklar (Saatin kurma kolunun ait olduğu basit makine)
- Dikiş makinesi (Kasnak örneği)
İşte bu kadar! Gördüğün gibi, bildiğimiz örneklerden ve özelliklerden yola çıkarak tüm haritayı rahatlıkla tamamlayabildik. Unutma, Fen Bilimleri dersi günlük hayatla iç içedir. Etrafındaki aletlerin nasıl çalıştığını düşünmek, konuları daha iyi anlamanı sağlar. Harika iş çıkardın!