8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 111
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir etkinlik sorusuyla karşı karşıyayız. Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan “Basınç” ünitesindeyiz. Gelin, bu etkinlikteki soruları birlikte adım adım analiz edip çözelim ve sıvı basıncının sırlarını keşfedelim.
Soru 1: Sıvı yoğunluğunun sıvı basıncına etkisi ile ilgili olarak ne söylersiniz?
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için önce yaptığımız deneyi bir düşünelim. Deneyde ne yaptık? İki tane özdeş pet şişe aldık. Birine su, diğerine ise ayçiçeği yağı koyduk. Ama burada çok önemli bir şeye dikkat ettik: İki şişedeki sıvıların yükseklikleri, yani derinlikleri aynıydı. Sonra şişelerin aynı yüksekliklerinden birer delik açtık.
Peki ne gözlemledik? Su, ayçiçeği yağına göre tepsidedaha uzağa fışkırdı!
Peki ama neden? Çünkü sıvı basıncını etkileyen faktörlerden biri de sıvının yoğunluğudur. Yoğunluk, bir maddenin ne kadar “sıkışık” veya “ağır” olduğunu gösterir. Su, ayçiçeği yağından daha yoğundur.
Şimdi adımlarımızı toparlayalım:
- Adım 1: Deneyde, derinlikleri aynı olan su ve ayçiçeği yağı kullanıldı. İki sıvının tek farkı yoğunluklarıydı.
- Adım 2: Yoğunluğu daha fazla olan suyun, delikten daha uzağa fışkırdığını gözlemledik. Uzağa fışkırması, o noktadaki basıncın daha fazla olduğu anlamına gelir.
- Adım 3: Bu gözlemden yola çıkarak şu sonuca varabiliriz: Sıvının derinliği aynı kaldığında, yoğunluğu artan sıvının basıncı da artar.
Sonuç:
Sıvı yoğunluğu ile sıvı basıncı doğru orantılıdır. Bir sıvının yoğunluğu ne kadar fazlaysa, aynı derinlikte oluşturduğu basınç da o kadar fazla olur.
Soru 2: Sıvıların şişelere derinlikleri aynı olacak şekilde konulmasının sebebini söyleyiniz.
Çözüm:
Bu soru, bilimsel bir deney yaparken nelere dikkat etmemiz gerektiğini anlamamız için harika bir soru! Bilimde bir şeyin etkisini araştırmak istiyorsak, diğer tüm şartları eşit tutmalıyız. Buna “kontrollü deney” diyoruz.
Hadi bu deneyi düşünerek adımlayalım:
- Adım 1: Bu deneydeki amacımız neydi? Yoğunluğun basınca etkisini araştırmak. Yani değiştirdiğimiz, test ettiğimiz tek şey sıvıların cinsi (su ve yağ), dolayısıyla yoğunlukları olmalı.
- Adım 2: Sıvı basıncının sadece yoğunluğa değil, aynı zamanda derinliğe de bağlı olduğunu biliyoruz. (Hatırlayın, şişenin en altındaki delikten su en uzağa fışkırıyordu.)
- Adım 3: Eğer biz şişelerdeki sıvıların derinliklerini farklı yapsaydık, mesela suyu daha az, yağı daha çok koysaydık, o zaman basınç farkının yoğunluktan mı yoksa derinlikten mi kaynaklandığını anlayamazdık. Deneyimiz hatalı olurdu.
Sonuç:
Sıvıların şişelere derinlikleri aynı olacak şekilde konulmasının sebebi, deneyde derinlik faktörünü sabit tutarak (kontrol değişkeni yaparak) sadece yoğunluğun basınca olan etkisini net bir şekilde gözlemleyebilmektir. Böylece adil ve doğru bir karşılaştırma yapmış oluruz.