Harika bir etkinlik, sevgili öğrencilerim! Elektriklenmenin gizemli dünyasına harika bir giriş yapmışsınız. Gelin şimdi bu etkinlikteki soruları birlikte, adım adım inceleyelim ve aklımızdaki soru işaretlerini giderelim.
1. Soru: Ebonit çubukları birbirine yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz? Bu durumu nasıl açıklarsınız?
Bu deneyde ilk olarak ne yaptığımızı hatırlayalım. İki tane ebonit çubuğumuz vardı ve ikisini de yünlü kumaşa sürttük. Sonra birini astık ve diğerini ona yaklaştırdık.
Gözlemimiz: Askıdaki ebonit çubuğun, elimizde tuttuğumuz ebonit çubuktan uzaklaştığını, yani çubukların birbirini ittiğini gözlemledik.
Peki, bu neden oldu? Gelin adım adım açıklayalım:
Adım 1: Ebonit çubuk yünlü kumaşa sürtüldüğünde, yünlü kumaştan ebonit çubuğa negatif yük (elektron) geçişi olur. Bu yüzden ebonit çubuk negatif (-) yükle yüklenir.
Adım 2: Biz deneyde iki ebonit çubuğu da aynı yünlü kumaşa sürttük. Bu da demek oluyor ki, iki çubuğumuz da negatif (-) yükle yüklendi.
Adım 3: Fen bilimlerinden öğrendiğimiz en temel kurallardan biri şudur: Aynı cins elektrik yükleri birbirini iter.
Sonuç: İki çubuk da negatif yüklü olduğu için, yani aynı yüke sahip oldukları için, birbirlerine bir itme kuvveti uyguladılar. İşte bu yüzden askıdaki çubuk diğerinden kaçar gibi uzaklaştı.
2. Soru: Ebonit çubuğa cam çubuğu yaklaştırdığınızda ne gözlemlediniz? Bu durumu nasıl açıklarsınız?
Bu sefer ise yünlü kumaşa sürterek negatif yüklediğimiz askıdaki ebonit çubuğa, ipek kumaşa sürttüğümüz bir cam çubuğu yaklaştırdık.
Gözlemimiz: Askıdaki ebonit çubuğun, elimizde tuttuğumuz cam çubuğa doğru hareket ettiğini, yani çubukların birbirini çektiğini gözlemledik.
Şimdi de bunun nedenini açıklayalım:
Adım 1: İlk adımdan biliyoruz ki, yünlü kumaşa sürtülen ebonit çubuğumuz negatif (-) yüklü.
Adım 2: Cam çubuk ipek kumaşa sürtüldüğünde ise tam tersi bir durum olur. Cam çubuktan ipek kumaşa negatif yük (elektron) geçer. Bu durumda cam çubuk elektron kaybettiği için pozitif (+) yükle yüklenir.
Adım 3: Yine çok önemli bir kuralı hatırlıyoruz: Zıt cins elektrik yükleri birbirini çeker.
Sonuç: Askıdaki çubuk negatif (-), elimizdeki çubuk ise pozitif (+) yüklü olduğu için, yani zıt yüklere sahip oldukları için, birbirlerine bir çekme kuvveti uyguladılar. Bu yüzden ebonit çubuk, cam çubuğa doğru yaklaştı.
3. Soru: Ebonit ve cam çubukların hareketlerinin elektriksel yükler açısından ilişkisini söyleyiniz.
Bu soru aslında ilk iki soruda öğrendiklerimizi özetlememizi istiyor. Harika bir tekrar sorusu!
Bu deneyde gözlemlediğimiz hareketlerin temelinde tamamen cisimlerin sahip olduğu elektriksel yükler ve bu yüklerin birbiriyle etkileşimi yatmaktadır.
- İlk durumda, her ikisi de aynı yöntemle (yünlü kumaşa sürtünerek) yüklendiği için aynı cins (negatif) yüke sahip olan iki ebonit çubuk, birbirini itmiştir. Bu olay, aynı yüklerin birbirini ittiği kuralını bize kanıtlar.
- İkinci durumda ise, biri negatif (ebonit çubuk) diğeri pozitif (cam çubuk) yüklü olan, yani zıt cins yüklere sahip iki çubuk, birbirini çekmiştir. Bu olay da zıt yüklerin birbirini çektiği kuralını bize göstermiştir.
Kısacası, cisimlerin birbirine uyguladığı itme ya da çekme kuvveti, onların hangi cins elektrik yüküyle yüklü olduğuna bağlıdır. Bu deney, elektriksel kuvvetlerin temelini anlamamız için mükemmel bir örnektir.
Umarım açıklamalarım konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, Fen Bilimleri deney yaparak ve sorgulayarak öğrenilir. Aklınıza takılan başka bir şey olursa çekinmeden sorun