Merhaba sevgili öğrencim,
Harika sorular göndermişsin! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan DNA ve Genetik Kod ile ilgili bu soruları senin için adım adım, tane tane çözeceğim. Takıldığın bir yer olursa hiç çekinme, anlamak en doğal hakkın. Haydi başlayalım!
***
23. DNA molekülü ile ilgili verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
Bu soruda DNA’nın yapısıyla ilgili temel bilgileri hatırlamamız gerekiyor. Şıkları tek tek inceleyelim.
- A) Karşılıklı DNA zincirlerinde nükleotidin çeşidine göre zayıf bağ sayısı değişir.
Bu ifade doğrudur. Unutma, Adenin (A) ile Timin (T) arasında 2 tane zayıf hidrojen bağı, Guanin (G) ile Sitozin (C) arasında ise 3 tane zayıf hidrojen bağı kurulur. Yani bağ sayısı nükleotit çiftine göre değişir. - B) Karşılıklı zincirler birbirlerine fosfat kısımlarından bağlanır.
İşte bu ifade yanlıştır! DNA’nın karşılıklı iki ipliği, merdivenin basamakları gibi, birbirine organik bazlar arasındaki zayıf hidrojen bağları ile bağlanır. Fosfatlar, şekerlerle birlikte zincirin omurgasını, yani merdivenin kenarlarını oluşturur. Zincirleri birbirine bağlayanlar bazlardır, fosfatlar değil. - C) Nükleotid sayısı kadar deoksiriboz şekeri vardır.
Bu ifade doğrudur. Çünkü her bir nükleotidin yapısında bir fosfat, bir deoksiriboz şekeri ve bir organik baz bulunur. Dolayısıyla bir DNA molekülünde ne kadar nükleotid varsa o kadar da şeker ve fosfat vardır. - D) Nükleotidler; organik baz, şeker ve fosfatın bağlanmasıyla oluşur.
Bu ifade de doğrudur. Bu, zaten nükleotidin tanımıdır.
Sonuç: Yanlış olan ifade B seçeneğidir.
***
24. Aşağıdaki çaprazlamalardan hangisinde %25 oranında homozigot baskın genotipte yavru bireyler oluşur?
Bu soruda bizden, yapılacak çaprazlama sonucunda genotipin homozigot baskın (yani saf döl baskın, mesela ‘AA’ gibi) olma ihtimalinin %25 (yani 1/4) olmasını istiyor. Bunu bulmak için Punnett karesi yöntemini kullanabiliriz. Haydi şıkları deneyelim!
Adım 1: Heterozigot (melez) iki bireyin çaprazlanmasını inceleyelim. Yani Aa x Aa çaprazlamasını.
Adım 2: Bu çaprazlamadan oluşabilecek yavru genotipleri bulalım:
Birinci bireyden ‘A’ ve ‘a’ genleri gelebilir.
İkinci bireyden de ‘A’ ve ‘a’ genleri gelebilir.
Bunları birleştirdiğimizde yavrular:
- AA (Homozigot Baskın)
- Aa (Heterozigot)
- aA (Heterozigot, Aa ile aynıdır)
- aa (Homozigot Çekinik)
Adım 3: Oranları hesaplayalım. Gördüğün gibi 4 ihtimalden 1 tanesi ‘AA’ oldu. Bu da 1/4 oranına, yani %25’e eşittir.
Diğer şıklara da hızlıca bakalım:
- A) Aa x aa çaprazlamasından sadece Aa ve aa genotipleri oluşur. ‘AA’ oluşma ihtimali %0’dır.
- C) AA x aa çaprazlamasından tüm yavrular %100 Aa genotipinde olur. ‘AA’ oluşma ihtimali %0’dır.
- D) aa x aa çaprazlamasından tüm yavrular %100 aa genotipinde olur. ‘AA’ oluşma ihtimali %0’dır.
Sonuç: Aradığımız cevap B) Aa x Aa seçeneğidir.
***
25. Aşağıda kalıtsal yapılarla ilgili açıklamalar verilmiştir. Buna göre yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Verilen öncülleri dikkatlice okuyup doğruluğunu kontrol edelim.
Adım 1: Birinci ifadeyi inceleyelim.
I. Aynı türe ait canlılarda organik baz çeşidi birbirinden farklıdır.
Bu ifade yanlıştır. İnsan, kedi, papatya, bakteri… DNA’ya sahip tüm canlılarda 4 çeşit organik baz bulunur: Adenin, Guanin, Sitozin ve Timin. Canlıları birbirinden farklı yapan şey, bu bazların sayısı ve diziliş sırasıdır, bazların çeşidi değil.
Adım 2: İkinci ifadeyi inceleyelim.
II. Bir DNA molekülündeki toplam deoksiriboz şekeri sayısı, toplam fosfat sayısına eşittir.
Bu ifade doğrudur. Daha önceki soruda da konuştuğumuz gibi, her nükleotidin yapısında bir şeker ve bir fosfat vardır. Bu yüzden DNA’daki toplam nükleotid sayısı = toplam şeker sayısı = toplam fosfat sayısıdır. Bu bir kuraldır, unutma!
Adım 3: Üçüncü ifadeyi inceleyelim.
III. Nükleotidler yapısında bulunan azotlu organik baz çeşidine göre adlandırılır.
Bu ifade de doğrudur. Eğer nükleotidin yapısında Adenin bazı varsa ona Adenin nükleotidi, Guanin bazı varsa Guanin nükleotidi deriz. Yani ismini veren şey, içerdiği bazdır.
Sonuç: II ve III numaralı ifadeler doğru olduğu için doğru cevap C) II ve III seçeneğidir.
***
26. DNA’nın eşlenmesi sırasında gerçekleşen olayların doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
DNA’nın kendini kopyalaması yani eşlenmesi, belirli bir sırayla gerçekleşir. Bu süreci bir fermuarın açılıp sonra her iki tarafına da yeni birer fermuar dişi takılarak iki yeni fermuar oluşturulmasına benzetebiliriz.
Adım 1: İlk olarak ne olmalı? Tabii ki DNA’nın iki ipliği birbirinden ayrılmalı.
IV. DNA’nın iki zinciri fermuar gibi açılır. (Bu bizim ilk adımımız)
Adım 2: Zincirler açıldıktan sonra, sitoplazmada serbest halde bulunan nükleotidler, bu açılan zincirlerin karşısına gelip uygun yerlere yerleşirler (A’nın karşısına T, G’nin karşısına C).
I. Her DNA zincirinin karşısına uygun nükleotidler gelerek ikinci zincir oluşturulur. (Bu ikinci adımımız)
Adım 3: Nükleotidler yerleştikten sonra aralarında zayıf hidrojen bağları kurulur ve yeni zincirler tamamlanmış olur.
II. İlk ve oluşan yeni zincirler arasında yeni bağlar kurulur. (Bu üçüncü adımımız)
Adım 4: Ve son olarak, bu sürecin sonunda birbirinin tıpatıp aynısı olan iki yeni DNA molekülü oluşur.
III. DNA’nın eşlenmesiyle aynı kalıtsal özellikte iki yeni DNA oluşur. (Bu da sonuç, yani son adım)
Sıralamamız: IV – I – II – III şeklinde oldu.
Sonuç: Bu sıralama A) IV – I – II – III seçeneğinde doğru olarak verilmiştir.
***
27. DNA ile ilgili olarak yukarıda verilen ifadelerden hangileri doğrudur?
Bu soruda da DNA hakkındaki genel bilgilerimizi kullanarak ifadelerin doğruluğunu kontrol edeceğiz.
- I. DNA, tüm canlılarda çekirdek içerisinde bulunur.
Bu ifade yanlıştır. Çünkü bakteri gibi basit yapılı (prokaryot) canlıların çekirdeği yoktur. Onlarda DNA, sitoplazmada dağınık halde bulunur. Gelişmiş yapılı (ökaryot) canlılarda ise DNA çekirdektedir. “Tüm canlılar” dediği için ifade yanlış oluyor. - II. Hücre bölünmesinin gerçekleşmesi için DNA kendini eşler.
Bu ifade doğrudur. Hücre bölüneceği zaman, kalıtsal bilgiyi yeni oluşacak hücrelere eşit şekilde aktarabilmek için önce DNA’sını kopyalamak zorundadır. Bu olaya DNA eşlenmesi (replikasyon) diyoruz. - III. DNA’nın yapısında üç çeşit nükleotid bulunur.
Bu ifade yanlıştır. Az önce de konuştuğumuz gibi DNA’da Adenin, Guanin, Sitozin ve Timin olmak üzere tam dört çeşit nükleotid bulunur. - IV. DNA eşlemesi ile kalıtsal özelliklerin bir sonraki nesile geçmesi sağlanır.
Bu ifade doğrudur. DNA’nın kendini hatasız kopyalaması sayesinde genetik bilgilerimiz hücreden hücreye ve nesilden nesile aktarılır.
Sonuç: II ve IV numaralı ifadeler doğru olduğundan, doğru cevap C) II ve IV seçeneğidir.
***
28. Aşağıdakilerden hangisi DNA’nın eşlenmesi sırasında gerçekleşmez?
Bu sefer de DNA eşlenmesi sırasında “olmayan” bir olayı bulmamız isteniyor.
Adım 1: Şıkları DNA eşlenmesi süreciyle karşılaştıralım.
- A) DNA zinciri fermuar gibi açılır.
Evet, bu eşlenmenin ilk adımıdır. Gerçekleşir. - B) Timin nükleotidinin karşısına adenin nükleotidi gelir.
Evet, bu doğru eşleşme kuralıdır (A-T, G-C). Gerçekleşir. - C) Aynı kalıtsal özellikte DNA molekülleri oluşur.
Evet, eşlenmenin amacı zaten birebir aynı iki kopya oluşturmaktır. Gerçekleşir. - D) DNA’nın eşlenmesi sonucu dört yeni DNA oluşur.
İşte bu yanlış! DNA eşlenmesi sonucunda bir DNA molekülünden, birbirinin aynısı olan iki yeni DNA molekülü oluşur, dört değil.
Sonuç: DNA eşlenmesi sırasında gerçekleşmeyen olay D seçeneğinde verilmiştir.
***
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Gördüğün gibi, temel kuralları bildiğimizde sorular ne kadar da kolaylaşıyor! Başarılar dilerim.