8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 284

Harika bir soru! Gelin, bu gizemli aleti ve ne işe yaradığını hep birlikte, adım adım çözelim. Unutmayın, Fen Bilimleri keşfetmektir ve bu alet de bize görünmeyen elektrik yüklerini keşfetme imkanı tanıyor.

Soru: Görsel 7.17’deki aletin ne işe yaradığını biliyor musunuz? Bir cismin yüklü olup olmadığını, yüklü ise yükün cinsini nasıl belirleyebilirsiniz? Düşüncelerinizi söyleyiniz.

Merhaba sevgili öğrencilerim! Gelin hep birlikte bu ilginç aleti ve ne işe yaradığını adım adım inceleyelim.

Adım 1: Aleti Tanıyalım – Bu Aletin Adı Nedir ve Ne İşe Yarar?

Görselde gördüğümüz bu aletin adı elektroskoptur. Elektroskop, bir cismin elektrikle yüklü olup olmadığını anlamamıza yarayan basit ama çok kullanışlı bir araçtır. Yani bir nevi “yük dedektörü” diyebiliriz. Eğer bir cisim yüklüyse, elektroskop sayesinde bunu fark edebiliriz.

Adım 2: Bir Cisim Yüklü mü, Değil mi? Nasıl Anlarız?

Bu sorunun cevabı elektroskopun o incecik metal yapraklarında saklı! Gelin bakalım:

• Başlangıçta elektroskopumuz nötrdür, yani yüksüzdür. Bu durumda yaprakları kapalı bir şekilde durur.
• Yüklü olup olmadığını merak ettiğimiz bir cismi, elektroskopun metal topuzuna dokundurmadan sadece yaklaştıralım.
• Eğer cisim yüklü ise, elektroskopun yaprakları birbirini iterek açılır. Tıpkı aynı kutupları birbirine yaklaştırılan iki mıknatısın birbirini itmesi gibi, aynı tür yükler de birbirini iter. Cisim yaklaştırıldığında, yapraklara aynı tür yükler birikir ve bu yüzden birbirlerini iterek açılırlar.
• Eğer cismi yaklaştırdığımızda yapraklarda hiçbir hareket olmuyorsa, o zaman cisim yüksüzdür (nötrdür).

Unutmayın, yapraklar açılıyorsa cisim kesinlikle yüklüdür!

Adım 3: Peki Yükün Cinsini (Pozitif mi, Negatif mi) Nasıl Buluruz?

İşte şimdi daha da ilginç bir kısma geldik. Bir cismin sadece yüklü olduğunu değil, yükünün pozitif (+) mi yoksa negatif (-) mi olduğunu da anlayabiliriz. Bunun için küçük bir ön hazırlık yapmamız gerekiyor.

Bu kısmı anlamak için önce elektroskopu bilinen bir yükle (mesela negatif yükle) yüklememiz gerekir. Diyelim ki elektroskopumuz artık negatif (-) yüklü ve bu yüzden yaprakları biraz açık duruyor.

• Durum 1: Yükünün ne olduğunu bilmediğimiz cismi, negatif yüklü elektroskopumuza yaklaştırdık. Eğer yapraklar biraz daha açılıyorsa, bu demektir ki cismin yükü de elektroskopla aynı, yani negatiftir. Çünkü cisimdeki negatif yükler, elektroskoptaki negatif yükleri daha da aşağı iterek yaprakların daha çok açılmasına sebep olur.
• Durum 2: Yükünün ne olduğunu bilmediğimiz cismi, negatif yüklü elektroskopumuza yaklaştırdık. Eğer yapraklar biraz kapanıyorsa, bu demektir ki cismin yükü elektroskopla zıt, yani pozitiftir. Çünkü cisimdeki pozitif yükler, yapraklardaki negatif yüklerin bir kısmını yukarı (topuza) doğru çeker. Bu da yapraklardaki itme kuvvetini azaltır ve yapraklar birbirine yaklaşarak biraz kapanır.

Sonuç olarak:

Kısacası, elektroskop bir dedektif gibidir! Önce bir cismin yüklü olup olmadığını söyler (yapraklar açılırsa yüklü), sonra da eğer kendisi önceden yüklüyse, yaklaştırılan cismin yükünün kendisiyle aynı mı (yapraklar daha da açılır) yoksa zıt mı (yapraklar biraz kapanır) olduğunu bize fısıldar.