Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğin bu “Bölüm Sonu Değerlendirme” sorularını senin için adım adım, tane tane çözeceğim. Birlikte konuyu tekrar etmiş olacağız. Haydi başlayalım!
A. Aşağıda verilen tepkimede A maddesinden toplam 15 gram alındığında 70 gram bileşik oluşuyor. Buna göre kaç gram B maddesi kullanılmıştır? İşlemleri aşağıya yazınız.
Merhaba, bu soruyu çözmek için kimyanın en temel ve en önemli kanunlarından birini hatırlamamız gerekiyor: Kütlenin Korunumu Kanunu. Bu kanun bize ne diyordu? Bir kimyasal tepkimede, tepkimeye giren maddelerin toplam kütlesi, tepkime sonucunda oluşan ürünlerin toplam kütlesine her zaman eşittir. Yani, madde yoktan var olmaz, var olan madde de yok olmaz; sadece şekil değiştirir.
Girenlerin Kütlesi = Ürünlerin Kütlesi
Şimdi sorumuza bu gözle bakalım.
Adım 1: Tepkimeye giren maddeleri (reaktifleri) ve tepkime sonucu oluşan ürünü belirleyelim.
- Girenler: A maddesi ve B maddesi
- Ürün: A ve B’den oluşan yeni bileşik
Adım 2: Kütlenin Korunumu Kanunu’na göre denklemimizi yazalım.
A maddesinin kütlesi + B maddesinin kütlesi = Oluşan bileşiğin kütlesi
Adım 3: Soruda bize verilen sayıları bu denklemde yerlerine koyalım.
15 gram (A maddesi) + ? gram (B maddesi) = 70 gram (Bileşik)
Adım 4: B maddesinin kütlesini bulmak için basit bir çıkarma işlemi yapmamız gerekiyor. Toplam ürün kütlesinden, bize verilen A maddesinin kütlesini çıkarırsak B maddesinin kütlesini buluruz.
70 g (Toplam Kütle)
– 15 g (A’nın Kütlesi)
———-
55 g (B’nin Kütlesi)
Sonuç: Bu tepkimede 55 gram B maddesi kullanılmıştır.
B. Zeynep, annesinin hediye ettiği gümüş kolyeyi bir ay boyunca kapalı bir takı kutusunda saklar. Kutuyu açtığında kolyesinin ilk günkü parlaklığını kaybettiğini ve yüzeyinin hafifçe karardığını fark eder. Annesi, kolyeyi yeniden parlatmak için özel bir gümüş parlatıcı kullanır ve kolyenin eski parlaklığına kavuştuğunu görür. Bu olayla ilgili olarak aşağıdaki yorumlardan hangisi bilimsel olarak en doğrudur?
Bu soruda günlük hayattan harika bir kimya örneği var: gümüşün kararması. Gümüş bir eşyanın zamanla kararması, onun yapısının bozulduğu veya kirlendiği anlamına gelmez. Bu olay, tamamen bir kimyasal tepkimedir. Gümüş (Ag) elementi, havadaki kükürtlü bileşiklerle (örneğin hidrojen sülfür) tepkimeye girer. Bu tepkime sonucunda gümüşün yüzeyinde gümüş sülfür (Ag₂S) adında yeni bir bileşik oluşur. İşte bu gümüş sülfür tabakası, kolyenin parlaklığını kaybetmesine ve siyah/koyu renkli görünmesine neden olur.
Şimdi bu bilgiyle şıkları inceleyelim:
A) Gümüş, zamanla farklı bir elemente dönüşerek rengini değiştirmiştir.
Bu kesinlikle yanlış. Kimyasal tepkimelerde atomlar sadece yeniden düzenlenir, bir element başka bir elemente dönüşmez. Bu ancak nükleer reaksiyonlarla olur.
B) Gümüşün yüzeyinde, havadaki bazı maddelerle etkileşerek yeni bir bileşik tabakası oluşmuştur.
İşte bu tam olarak bizim anlattığımız durum! Gümüş, havadaki maddelerle kimyasal bir tepkimeye girmiş ve yüzeyinde yeni bir bileşik (gümüş sülfür) oluşturmuştur. Bu yüzden bu ifade doğrudur.
C) Gümüş, ısı alarak yapısını değiştirmiş ve bu yüzden kararmıştır.
Isı alarak yapı değiştirmek genellikle erime, buharlaşma gibi fiziksel değişimleri akla getirir. Kararma ise maddenin kimliğinin değiştiği kimyasal bir olaydır. Isı bu tepkimeyi hızlandırabilir ama temel sebep ısı değildir.
D) Gümüşün kütlesi kararma olayı sırasında önemli ölçüde azalmıştır.
Bu da yanlış. Aksine, gümüş atomları havadaki kükürt atomlarıyla birleştiği için kararan kolyenin kütlesi çok çok az da olsa artar. Kütlenin Korunumu Kanunu’nu hatırla, kütle kaybolmaz!
Sonuç: En doğru bilimsel açıklama B şıkkıdır.
C. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına “D”, yanlış olanların yanına “Y” yazınız.
Bu bölümde temel kimya bilgilerimizi test edeceğiz. Hadi tek tek gidelim.
1. Demirin paslanması kimyasal tepkimedir. (…..)
Açıklama: Evet, bu doğru. Demir (Fe) metali, havadaki oksijen (O₂) ve nem (su, H₂O) ile tepkimeye girerek pas dediğimiz demir oksit (Fe₂O₃) bileşiğini oluşturur. Maddenin rengi, yapısı değişir ve geri döndürülemez bir değişimdir. Bu, kimyasal tepkimenin en bilinen örneklerindendir.
Sonuç: ( D )
2. Bileşiğin formülü, yapısında hangi elementler bulunduğu hakkında bilgi verir. (…..)
Açıklama: Kesinlikle doğru. Mesela suyun formülü H₂O’dur. Bu formüle baktığımızda suyun Hidrojen (H) ve Oksijen (O) elementlerinden oluştuğunu anlarız. Formüller, bileşiklerin kimlik kartı gibidir.
Sonuç: ( D )
3. Bileşikler, kendilerini oluşturan maddelerle aynı özelliği gösterir. (…..)
Açıklama: Bu ifade çok önemli ve kesinlikle yanlış. Bir bileşik oluştuğunda, onu oluşturan elementlerin özelliklerini tamamen kaybeder ve kendine has yepyeni özellikler kazanır. En güzel örnek yine sudur (H₂O). Su, yakıcı bir gaz olan Oksijen ile yanıcı bir gaz olan Hidrojen’den oluşur. Ama ortaya çıkan su, ne yakıcıdır ne de yanıcıdır; tam tersine söndürücüdür!
Sonuç: ( Y )
4. Kimyasal tepkimelerde kütle korunur. (…..)
Açıklama: Evet, bu kimyanın temel bir yasasıdır. A sorusunda da kullandığımız gibi, tepkimeye giren maddelerin toplam kütlesi ne kadarsa, tepkime sonunda oluşan ürünlerin toplam kütlesi de o kadardır. Kütle asla kaybolmaz.
Sonuç: ( D )
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Takıldığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!