Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi bu güzel soruları birlikte, tane tane anlayarak çözelim. Unutmayın, Fen Bilimleri korkulacak bir ders değil, sadece merak edip doğru soruları sormamız gereken bir macera!
Hadi bakalım, başlayalım!
16. Soru: Yasemin, çevresinde gözlemlediği bazı olayların maddelerde fiziksel mi yoksa kimyasal mı değişim yarattığını belirlemek istemektedir. Bu konuda bilgilerini pekiştirmek için aşağıda ki tabloyu oluşturur ve bazı maddelere uygulanan veya kendiliğinden gerçekleşen işlemleri kaydeder.
Madde: Ekmek | Uygulanan / Gerçekleşenen İşlemler: Tost yapıldı.
Madde: Yumurta | Uygulanan / Gerçekleşenen İşlemler: Haşlandı.
Madde: Demir çivi | Uygulanan / Gerçekleşenen İşlemler: Paslandı.
Madde: Su | Uygulanan / Gerçekleşenen İşlemler: Buz hâline geldi.
Yasemin’in tablosundaki işlemlerden kesinlikle kimyasal değişime uğrayan kutucuklar boyandığında aşağıdaki seçeneklerden hangisi elde edilir?
Çözüm:
Sevgili arkadaşlar, bu soruyu çözmek için önce fiziksel ve kimyasal değişimin ne olduğunu hatırlamalıyız. Fiziksel değişim, maddenin sadece dış görünüşünün (şekil, boyut, hâl) değiştiği, kimliğinin ise aynı kaldığı değişimlerdir. Kimyasal değişim ise maddenin iç yapısının, yani kimliğinin tamamen değişerek yepyeni bir maddeye dönüştüğü değişimlerdir. Geri dönüşü genellikle zordur.
Şimdi tablodaki olayları tek tek inceleyelim:
- Ekmeğin tost yapılması: Ekmek kızardığında rengi, kokusu ve tadı değişir. Bu, ekmeğin yapısındaki maddelerin yüksek sıcaklıkta değişime uğradığını gösterir. Bu bir kimyasal değişimdir.
- Yumurtanın haşlanması: Sıvı haldeki yumurta, haşlandıktan sonra katılaşır ve yapısı tamamen değişir. Haşlanmış yumurtayı tekrar sıvı hale getiremeyiz. Bu yüzden bu da bir kimyasal değişimdir.
- Demir çivinin paslanması: Paslanma, demirin havadaki oksijenle tepkimeye girerek demir oksit adında yeni bir madde oluşturmasıdır. Çivinin rengi ve yapısı değişir. Bu olay da bir kimyasal değişimdir.
- Suyun buz hâline gelmesi: Su donarak buza dönüşür. Bu sadece bir hâl değişimidir. Buz eridiğinde tekrar su olur. Maddenin kimliği (H₂O) değişmez. Bu bir fiziksel değişimdir.
Soru bizden kesinlikle kimyasal değişime uğrayanları boyamamızı istiyor. Yani; ekmek, yumurta ve demir çivinin “Kimyasal” sütunundaki kutucukları boyalı olmalı. Suyun “Kimyasal” sütunu ise boş kalmalı.
Şıklara baktığımızda bu duruma uyan tek seçenek A seçeneğidir.
Sonuç: A
17. Soru: Aşağıdaki beherglaslarda asit ve baz çözeltileri vardır.
Bu çözeltileri sınıflandırmak isteyen bir öğrenci aşağıdaki uygulamalardan hangisini tek başına yaparsa çözeltileri asit ve baz olarak sınıflandıramaz?
a) Çözeltilerin elektrik iletkenliklerini test eder.
b) Çözeltileri mermer yüzeye damlatır ve etkileşimi gözlemler.
c) Çözeltilere metal parçaları atar ve gözlemler.
d) Mavi turnusol kâğıdını çözeltilere daldırırız ve renk değişimini gözlemleriz.
Çözüm:
Çocuklar, bu soruda bize verilen iki sıvıdan hangisinin asit, hangisinin baz olduğunu ayırt etmemizi sağlayamayacak yöntemi bulmamız isteniyor. Asit ve bazların genel özelliklerini bir hatırlayalım.
Adım 1: Şıkları tek tek değerlendirelim.
- B şıkkı: Mermerle etkileşim: Asitler, mermer gibi kireçli yüzeyleri aşındırır, üzerinde köpürme yapar. Bazlar ise mermere etki etmez. Bu yöntemle asidi ve bazı ayırt edebiliriz. Köpüren asittir.
- C şıkkı: Metalle etkileşim: Asitler, birçok metalle tepkimeye girerek gaz çıkışına neden olur. Bazlar ise sadece bazı özel metallerle (amfoter metaller) tepkimeye girer. Genel olarak bir metalle tepkime vereni asit olarak tanımlayabiliriz. Bu yöntemle de ayırt edebiliriz.
- D şıkkı: Turnusol kâğıdı: Turnusol kâğıdı bir belirteçtir (indikatör). Asitler mavi turnusol kâğıdını kırmızıya, bazlar ise kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir. Mavi turnusol kâğıdı kullandığımızda asit olan çözelti onu kırmızıya çevirecek, baz olan ise rengini değiştirmeyecektir. Bu yöntemle de kesin bir ayrım yapabiliriz.
- A şıkkı: Elektrik iletkenliği: Hem asitlerin sulu çözeltileri hem de bazların sulu çözeltileri iyon içerdiği için elektriği iletir. Bu testi yaptığımızda her iki sıvının da elektriği ilettiğini görürüz. Ama hangisinin asit, hangisinin baz olduğunu anlayamayız. Sadece ikisinin de asit veya baz çözeltisi olduğunu anlarız.
Adım 2: Soru bizden hangisiyle sınıflandırma yapamayacağımızı sorduğu için, her ikisinde de aynı sonucu veren A şıkkı doğru cevabımızdır.
Sonuç: A
18. Soru: Mert, ailesiyle birlikte pazar kahvaltısı hazırlarken aşağıdaki iki farklı olayı gözlemliyor.
1. olay: Masadaki katı hâldeki tereyağının sıcak ekmeğin üzerine sürüldüğünde erimesi.
2. olay: Mutfakta bir süredir açıkta duran dilimlenmiş elmanın yüzeyinin kahverengiye dönmesi.
Buna göre 1 ve 2. olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
a) 1. olayda tereyağının kimliği değişmez, sadece hâli değişir.
b) 2. olayda elmanın kimyasal yapısında kalıcı bir değişiklik meydana gelir.
c) 1. olay fiziksel değişime, 2. olay kimyasal değişime örnektir.
d) 2. olay, buzun erimesi ile aynı özelliktedir.
Çözüm:
Yine bir fiziksel ve kimyasal değişim sorusu! Olayları doğru analiz edersek, şıkları değerlendirmek çok kolay olacak.
Adım 1: Olayları analiz edelim.
- 1. Olay (Tereyağının erimesi): Erime, bir maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesidir. Bu bir hâl değişimidir. Hâl değişimlerinin tamamı fizikseldir. Tereyağının kimliği değişmez, sadece şekli ve akışkanlığı değişir.
- 2. Olay (Elmanın kararması): Kesilmiş elmanın yüzeyinin havadaki oksijenle tepkimeye girmesi sonucu rengi kahverengiye döner. Bu bir oksitlenme olayıdır ve elmanın yapısı değişir. Geri dönüşü yoktur. Bu bir kimyasal değişimdir.
Adım 2: Şimdi şıkları bu bilgilerle kontrol edelim.
- A şıkkı: “1. olayda tereyağının kimliği değişmez, sadece hâli değişir.” Bu ifade doğrudur. Erime fiziksel bir değişimdir.
- B şıkkı: “2. olayda elmanın kimyasal yapısında kalıcı bir değişiklik meydana gelir.” Bu ifade de doğrudur. Kararma kimyasal bir değişimdir.
- C şıkkı: “1. olay fiziksel değişime, 2. olay kimyasal değişime örnektir.” Bu ifade de analizlerimize göre doğrudur.
- D şıkkı: “2. olay, buzun erimesi ile aynı özelliktedir.” Bu ifade yanlıştır. Çünkü 2. olay (elmanın kararması) kimyasal bir değişimdir. Buzun erimesi ise, tıpkı tereyağının erimesi gibi, bir hâl değişimi yani fiziksel bir değişimdir. Bu iki olay aynı özellikte değildir.
Soru bizden yanlış olan ifadeyi bulmamızı istediği için doğru cevabımız D seçeneğidir.
Sonuç: D