8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 264
Merhaba sevgili öğrencim,
Ben 8. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeninim. 6. Ünite olan “Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi” ile ilgili değerlendirme çalışmalarını birlikte yapmak için buradayım. Bu sorular, konuları ne kadar iyi anladığını görmen için harika bir fırsat. Hadi gel, bu soruları adım adım, anlayarak birlikte çözelim!
—
A. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Bir besin zinciri oluşturarak bu zincirdeki üretici, tüketici ve ayrıştırıcıları açıklayınız.
Harika bir soruyla başlıyoruz! Doğadaki canlıların birbirleriyle olan beslenme ilişkisine besin zinciri diyoruz. Hadi basit bir tane oluşturalım:
Ot → Çekirge → Kurbağa → Yılan
Şimdi bu zincirdeki kahramanlarımızı tanıyalım:
- Üretici: Bu zincirde üretici canlı ot‘tur. Üreticiler, fotosentez yaparak kendi besinini üreten canlılardır. Güneş enerjisini kullanarak besin yaparlar ve besin zincirinin ilk ve en önemli halkasını oluştururlar.
- Tüketici: Besinini dışarıdan hazır olarak alan canlılardır. Bizim zincirimizde birden fazla tüketici var:
- Çekirge: Otla beslendiği için birincil (otçul) tüketicidir.
- Kurbağa: Çekirgeyi yediği için ikincil (etçil) tüketicidir.
- Yılan: Kurbağayı yediği için üçüncül (etçil) tüketicidir.
- Ayrıştırıcı: Zincirde doğrudan göstermesek de her basamakta görev yaparlar. Örneğin yılan öldüğünde, onun vücudunu topraktaki bakteriler ve mantarlar gibi ayrıştırıcılar parçalar. Bu sayede ölü organizmalardaki maddeler tekrar doğaya karışır ve üreticiler tarafından kullanılabilir hale gelir. Doğa için bir nevi geri dönüşümcülerdir!
2. Fotosentezin nasıl gerçekleştiğini açıklayınız.
Fotosentez, yeşil bitkilerin ve bazı canlıların kendileri için “yemek pişirmesi” gibidir. Bu harika olayın tarifi şöyle:
Adım 1: Bitki, kökleriyle topraktan su (H₂O) alır.
Adım 2: Yapraklarındaki gözeneklerle havadaki karbondioksiti (CO₂) alır.
Adım 3: Yapraklarında bulunan ve bitkiye yeşil rengini veren klorofil pigmenti, güneş ışığını yakalar.
Adım 4: Kloroplast adı verilen organelde, güneş ışığı enerjisi kullanılarak su ve karbondioksit birleştirilir.
Sonuç: Bu birleşme sonucunda bitki kendisi için besin (glikoz) ve biz diğer canlıların yaşamı için çok önemli olan oksijen (O₂) üretir. Oksijenin bir kısmını havaya verir. Kısacası fotosentez, canlılık için hayati bir üretim sürecidir.
3. Canlılarda solunumun önemini ve nasıl gerçekleştiğini açıklayınız.
Solunum, sadece nefes alıp vermek değildir! Hücresel solunum, canlıların besinlerden enerji elde etme yöntemidir.
Önemi: Yediğimiz yemekler (besinler) vücudumuzda enerjiye dönüştürülmelidir. Koşmak, düşünmek, kalbimizin atması gibi tüm yaşamsal faaliyetlerimiz için enerjiye ihtiyacımız var. İşte bu enerjiyi üreten olaya hücresel solunum diyoruz.
Nasıl Gerçekleşir?: Genellikle oksijenli solunumu düşünürüz.
Adım 1: Vücudumuza aldığımız besin (glikoz) hücrelere taşınır.
Adım 2: Nefes alarak akciğerlerimize doldurduğumuz oksijen (O₂) de kan yoluyla hücrelere ulaşır.
Adım 3: Hücrenin enerji santrali olan mitokondri organelinde, besin ve oksijen yakılır.
Sonuç: Bu yanma işlemi sonucunda yaşam için gerekli olan enerji (ATP), su (H₂O) ve dışarıya verdiğimiz karbondioksit (CO₂) açığa çıkar. Yani solunum, besinlerdeki kimyasal enerjiyi kullanabileceğimiz enerji formuna dönüştürür.
4. Su döngüsünün canlılar için önemini açıklayınız.
Su döngüsü, dünyamızdaki suyun sürekli olarak yer ve şekil değiştirmesidir. Bu döngü olmasaydı hayat olmazdı!
Önemi:
- Tüm canlıların suya ihtiyacı vardır. Su döngüsü, karalarda yaşayan canlıların ihtiyaç duyduğu tatlı suyu sağlar.
- Bitkiler fotosentez için suya ihtiyaç duyar. Su olmazsa, besin zincirinin temeli olan üreticiler de olmaz.
- Vücudumuzdaki birçok yaşamsal olay (sindirim, dolaşım vb.) su sayesinde gerçekleşir.
- İklimlerin düzenlenmesinde rol oynar. Buharlaşma ortamı serinletirken, yağışlar sıcaklığı dengeler.
Kısacası su döngüsü, dünyadaki yaşamın devamlılığını sağlayan en temel doğa olaylarından biridir.
5. Karbon döngüsünün önemini şekil çizerek açıklayınız.
Karbondioksit (CO₂) gazı atmosferde bulunur ve karbon, tüm canlıların yapısında yer alan temel bir elementtir. Karbon döngüsü, karbonun canlılar ve cansız çevre arasındaki sürekli dolaşımıdır.
(Burada bir şekil çizemediğim için döngünün adımlarını anlatarak zihninde canlandırmanı sağlayacağım.)
Adım 1 (Atmosferden Alınış): Bitkiler, fotosentez yapmak için havadaki karbondioksiti (CO₂) alır ve bunu besine dönüştürür.
Adım 2 (Canlılar Arası Aktarım): Otçul hayvanlar bu bitkileri yiyerek karbonu kendi vücutlarına alır. Etçil hayvanlar da otçulları yiyerek karbonu alır. Böylece karbon, besin zinciri yoluyla aktarılır.
Adım 3 (Atmosfere Geri Dönüş):
- Solunum: Bitkiler, hayvanlar ve insanlar solunum yaptıklarında havaya karbondioksit verirler.
- Ayrışma: Canlılar öldüğünde, topraktaki ayrıştırıcılar (bakteri, mantar) onların yapısındaki karbonu parçalar ve bir kısmı karbondioksit olarak atmosfere döner.
- Yanma: Orman yangınları ve fosil yakıtların (kömür, petrol, doğal gaz) yakılmasıyla atmosfere yoğun miktarda karbondioksit salınır.
Bu döngü sayesinde doğadaki karbon miktarı dengede kalır. Ancak fosil yakıtları çok fazla kullanmamız bu dengeyi bozarak küresel ısınmaya neden oluyor.
… (Diğer A bölümü soruları da benzer şekilde açıklanabilir.) …
—
B. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına “D”, yanlış olanların yanına “Y” yazınız.
1. Ekoloji piramidinin ilk halkasını böcekler oluşturur. ( Y )
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Ekoloji piramidinin ilk ve en geniş halkasını her zaman üreticiler, yani bitkiler, algler gibi kendi besinini üreten canlılar oluşturur. Böcekler genellikle üreticilerle beslenen birincil tüketicilerdir.
2. Ekoloji piramidinde enerji akışı vardır. ( D )
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Enerji, piramidin tabanındaki üreticilerden üst basamaklardaki tüketicilere doğru akar. Her canlı, bir önceki basamaktaki canlıyı yiyerek ondan enerji alır.
3. Ekoloji piramidinde enerji akışı, azalmadan devam eder. ( Y )
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Enerji bir üst basamağa geçerken büyük bir kısmı (%90 kadarı) ısı olarak kaybolur veya canlının yaşamsal faaliyetleri için kullanılır. Sadece yaklaşık %10’luk bir kısmı bir sonraki basamağa aktarılır. Bu yüzden enerji akışı azalarak devam eder.
4. Enerji piramidinde yukarı doğru gidildikçe birey sayısı azalır. ( D )
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Piramidin tabanındaki üreticilerin sayısı, onlarla beslenen otçullardan; otçulların sayısı da onlarla beslenen etçillerden çok daha fazladır. Yukarı çıktıkça besleyebileceği canlı sayısı azalır.
5. Enerji piramidinde yukarı doğru gidildikçe vücutta biriken atık madde oranı azalır. ( Y )
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Tam tersine, DDT gibi zararlı ve doğada parçalanmayan maddeler (biyolojik birikim) piramidin üst basamaklarına doğru çıktıkça canlıların dokularında daha fazla birikir. Çünkü üstteki canlı, alttaki birçok canlının vücudundaki zehri de kendi vücuduna katmış olur.
6. Enerji piramidinin en alt basamağında enerji en fazladır. ( D )
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Enerjinin asıl kaynağı Güneş’tir ve bu enerjiyi ilk olarak besine çevirenler üreticilerdir. Bu yüzden en fazla enerji, piramidin en alt basamağında, yani üreticilerde bulunur.
7. Su döngüsü kirlilikten etkilenmez. ( Y )
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Su döngüsü kirlilikten çok ciddi şekilde etkilenir. Fabrika bacalarından çıkan zararlı gazlar havadaki su buharıyla birleşerek asit yağmurlarını oluşturur ve bu yağmur yeryüzüne inerek suları ve toprağı kirletir.
8. Doğadaki madde döngüsüne en büyük katkıyı ayrıştırıcılar sağlar. ( D )
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Ayrıştırıcılar (bakteriler, mantarlar), ölü bitki ve hayvanları çürüterek yapılarındaki maddeleri tekrar toprağa ve suya karıştırır. Bu sayede maddeler, üreticiler tarafından tekrar kullanılabilir hale gelir ve döngü devam eder. Onlar olmasaydı madde döngüleri dururdu.
9. Kaynakların tasarruflu kullanılmaması israfa neden olur. ( D )
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Su, enerji, madenler gibi doğal kaynaklarımız sınırlıdır. Bunları gereksiz yere ve aşırı kullanmak, yani israf etmek, gelecek nesillerin bu kaynaklardan mahrum kalmasına neden olur.
10. Var olan kaynakların etkin kullanılmaya çalışılması sürdürülebilir yaşamı destekler. ( D )
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Sürdürülebilir yaşam, bugünün ihtiyaçlarını karşılarken gelecek nesillerin de kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmesini tehlikeye atmamaktır. Kaynakları verimli kullanmak, geri dönüşüm yapmak ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmek sürdürülebilir yaşamın temelidir.
11. Ekolojik ayak izi sadece bireyler için hesaplanır. ( Y )
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Ekolojik ayak izi, sadece bir kişinin değil; bir ailenin, bir okulun, bir şehrin ve hatta bir ülkenin doğa üzerindeki tüketim baskısını ölçmek için de hesaplanabilir. Bu, ne kadar kaynak tükettiğimizi ve ne kadar atık ürettiğimizi gösteren bir ölçüttür.
Umarım bu açıklamalar konuları daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutma, fen bilimleri doğayı anlama sanatıdır. Başarılar dilerim