Harika bir soru! DNA’nın kendini eşlemesi konusu, genetik şifremizin nasıl nesilden nesile aktarıldığını anlamamız için çok önemlidir. Gel, bu soruyu birlikte adım adım çözelim ve konuyu pekiştirelim.
Soru D: Çift iplikli DNA’nın baz dizilimi Şekil 1’de verilmiştir. Şekil 1’deki DNA kendi kendini eşlediğinde oluşacak ipliklerdeki bazları yazınız. (Orijinal DNA iplikleri ve yeni oluşan iplikler için farklı renk kalemler kullanabilirsiniz.)
Sevgili öğrencim, bu soruyu çözmek için DNA’nın eşleşme kuralını hatırlamamız yeterli. Bu kuralı bir slogan gibi aklında tutabilirsin: “Ali ile Tuba, Gökhan ile Suna”. Yani, DNA’da her zaman;
- Adenin (A) nükleotidinin karşısına Timin (T) nükleotidi,
- Guanin (G) nükleotidinin karşısına ise Sitozin (C) nükleotidi gelir.
Bu kural, bizim bu sorudaki en büyük yardımcımız olacak!
Şimdi çözüme geçelim.
Adım 1: DNA’nın Eşlenmeye Başlaması
DNA eşlenirken önce bir fermuar gibi ortadan ikiye ayrılır. Görselde de gördüğümüz gibi, DNA 1. iplik ve DNA 2. iplik birbirinden ayrılıyor. Bu ayrılan ipliklerin her biri, yeni yapılacak iplikler için birer kalıp görevi görecek.
Adım 2: 1. DNA Molekülünün Oluşumu
İlk olarak, soldaki “1. DNA molekülü”nün nasıl oluştuğuna bakalım. Burada kalıp olarak Orijinal DNA 1. iplik kullanılıyor. Şimdi bu ipliğin karşısına, eşleşme kuralına göre uygun nükleotidleri tek tek yerleştirelim.
Orijinal 1. iplik (Kalıp): A-T-C-G-G-A-C-A-C-G-T-T-A-C
Şimdi kuralımızı uygulayarak karşısına gelecek Yeni DNA ipliğini oluşturalım:
- A’nın karşısına T
- T’nin karşısına A
- C’nin karşısına G
- G’nin karşısına C
- … şeklinde devam ettiğimizde yeni ipliğin dizilimi şöyle olur:
Yeni DNA ipliği:T-A-G-C-C-T-G-T-G-C-A-A-T-G
Adım 3: 2. DNA Molekülünün Oluşumu
Şimdi de sağdaki “2. DNA molekülü”nün oluşumuna bakalım. Bu sefer kalıp olarak Orijinal DNA 2. iplik kullanılıyor. Yine aynı kuralı uygulayarak karşısına gelecek yeni ipliği bulalım.
Orijinal 2. iplik (Kalıp): T-A-G-C-C-T-G-T-G-C-A-A-T-G
Kuralımızı tekrar uygulayalım:
- T’nin karşısına A
- A’nın karşısına T
- G’nin karşısına C
- C’nin karşısına G
- … şeklinde devam ettiğimizde yeni ipliğin dizilimi şöyle olur:
Yeni DNA ipliği:A-T-C-G-G-A-C-A-C-G-T-T-A-C
Sonuç
Eşlenme tamamlandığında, görseldeki boşlukları şu şekilde doldurmalıyız:
1. DNA molekülü:
- Orijinal DNA 1. iplik: A – T – C – G – G – A – C – A – C – G – T – T – A – C
- Yeni DNA ipliği:T – A – G – C – C – T – G – T – G – C – A – A – T – G
2. DNA molekülü:
- Yeni DNA ipliği:A – T – C – G – G – A – C – A – C – G – T – T – A – C
- Orijinal DNA 2. iplik: T – A – G – C – C – T – G – T – G – C – A – A – T – G
Dikkat ettiysen, oluşan iki yeni DNA molekülü, başlangıçtaki ana DNA molekülünün birebir aynısı oldu. İşte hücrelerimiz bölünmeden önce genetik bilgiyi bu şekilde kopyalayarak yeni hücrelere hatasız bir şekilde aktarır. Harika bir sistem, değil mi?
Umarım açıklama anlaşılır olmuştur. Başarılar dilerim!