Harika bir çalışma sayfası! Hadi gelin, 8. Sınıf Fen Bilimleri dersimizin en temel konularından olan DNA ve Genetik Kod ile ilgili bu soruları birlikte adım adım çözelim. Unutmayın, anlamadığınız bir yer olursa sormaktan çekinmeyin.
H. Aşağıda DNA molekülünün yapı taşı olan bir nükleotidin yapısı verilmiştir. Bu şekle göre aşağıdaki soruları yanıtlayınız.
1. Şekilde harflerle gösterilen yapıların adları nelerdir?
Bu soruda bizden şekildeki a, b ve c harflerinin temsil ettiği yapıların isimlerini yazmamız isteniyor. DNA’nın yapı birimi olan nükleotidin 3 temel kısımdan oluştuğunu hatırlayalım.
Adım 1: ‘a’ ile gösterilen yuvarlak yapı, nükleotidleri birbirine bağlayan ve DNA’nın omurgasını oluşturan Fosfat grubudur.
Adım 2: ‘b’ ile gösterilen beşgen şeklindeki yapı, DNA’ya ismini veren Deoksiriboz Şekeri‘dir.
Adım 3: ‘c’ ile gösterilen altıgen yapı ise genetik bilgiyi taşıyan Organik Baz‘dır.Sonuç:
- a. Fosfat
- b. Deoksiriboz Şekeri
- c. Organik Baz
2. Nükleotidler, şekildeki yapılardan hangisine göre isimlendirilir?
Nükleotidlerin birbirinden farklı olmasını sağlayan ve onlara isimlerini veren özel bir kısım vardır. Tıpkı sizin isimlerinizin sizi diğer arkadaşlarınızdan ayırması gibi.
Adım 1: Bir nükleotiddeki Fosfat (a) ve Deoksiriboz Şekeri (b) tüm nükleotidlerde aynıdır, yani ortaktır.
Adım 2: Nükleotidleri birbirinden farklı kılan yapı, taşıdıkları Organik Baz’dır (c).
Adım 3: Eğer bir nükleotid Adenin bazı taşıyorsa ona Adenin Nükleotidi, Guanin bazı taşıyorsa Guanin Nükleotidi deriz.Sonuç:
Nükleotidler, taşıdıkları c (Organik Baz) yapısına göre isimlendirilir.
3. DNA moleküllerinde kaç çeşit nükleotid bulunur? Nükleotidlerin isimlerini yazınız.
Madem nükleotidler organik bazlarına göre isimlendiriliyor, o zaman DNA’da kaç çeşit organik baz varsa o kadar da nükleotid çeşidi olmalı, değil mi?
Adım 1: DNA molekülünde 4 farklı organik baz bulunur. Bunlar; Adenin (A), Guanin (G), Sitozin (C) ve Timin (T)’dir.
Adım 2: Bu bazlara göre de 4 çeşit nükleotid oluşur.Sonuç:
DNA moleküllerinde 4 çeşit nükleotid bulunur. Bunlar:
- Adenin Nükleotidi
- Guanin Nükleotidi
- Sitozin Nükleotidi
- Timin Nükleotidi
4. DNA moleküllerinde bulunan nükleotidlerde bu yapılardan hangileri ortaktır?
Bu soruda ise tüm nükleotid çeşitlerinde değişmeyen, standart olarak bulunan kısımları bulmamız isteniyor.
Adım 1: Az önce de konuştuğumuz gibi, nükleotidlere ismini veren yapı organik bazdı. Demek ki organik baz (c) ortak değil, farklılık gösteren kısımdır.
Adım 2: Geriye kalan Fosfat (a) ve Deoksiriboz Şekeri (b) ise bir nükleotidin hangi çeşitten olursa olsun mutlaka sahip olduğu kısımlardır.Sonuç:
Tüm nükleotidlerde a (Fosfat) ve b (Deoksiriboz Şekeri) ortak olarak bulunur.
I. Aşağıda I numaralı sütunda kalıtımla ilgili kavramlar, II numaralı sütunda kavramların açıklamaları verilmiştir. Kavramları, açıklamaları ile uygun şekilde eşleştiriniz.
Şimdi de kalıtımın temel kavramlarını tanımlarıyla eşleştireceğiz. Bu bir nevi kelime bulmaca gibi. Her kavramın doğru tanımını bulalım!
1. Gen→ç. Kromozomların kalıtsal bir karakterin yavru bireylere aktarılmasını sağlayan bölümü.
(Genler, DNA’nın görev birimleridir ve saç rengi gibi özelliklerimizi belirleyen şifreleri taşır.)2. Fenotip→a. Canlının dış görünüşü.
(Fenotip, “fiziksel” görünüş olarak aklınızda kalabilir. Göz renginiz, boyunuz, kan grubunuz sizin fenotipinizdir.)3. Genotip→e. Canlının sahip olduğu genlerin tümü.
(Genotip ise dışarıdan görünmeyen, genetik yapınızdır. Mesela kahverengi gözlü olsanız bile (fenotip), genlerinizde mavi göz geni (genotip) taşıyor olabilirsiniz.)4. Saf döl→b. Anne ve babasından bir karaktere ait aynı alellerin gelmesi ile oluşan birey (DD, dd).
(Saf döl, bir özellik için iki aynı genin bir araya gelmesidir. İkisi de baskın olabilir (DD) veya ikisi de çekinik olabilir (dd). Buna homozigot da deriz.)5. Melez döl→f. Ebeveynlerden bir karaktere ait farklı alellerin gelmesi ile oluşan birey (Dd).
(Melez döl ise bir özellik için biri baskın, diğeri çekinik iki farklı genin bir araya gelmesidir (Dd). Buna heterozigot da deriz.)6. Baskın→c. Heterozigot durumda etkisini fenotipte gösteren alel.
(Baskın gen, adından da anlaşılacağı gibi “sözünü geçiren” gendir. Yanında çekinik bir gen olsa bile kendi özelliğini dış görünüşte gösterir.)7. Çekinik→d. Sadece homozigot durumda etkisini gösteren alel.
(Çekinik gen ise “utangaç” gibidir. Kendi özelliğini gösterebilmesi için yanında kendisi gibi başka bir çekinik genin olması gerekir (dd gibi). Baskın genin yanında etkisi gizli kalır.)8. Kromozom→(Eşleşen tanım yok)
(Dikkatli bakarsak, II numaralı sütunda kromozomu tanımlayan bir açıklama bulunmuyor. Bu yüzden bu kavram boşta kalıyor.)Sonuç:
Eşleştirme şu şekildedir:
- 1 – ç
- 2 – a
- 3 – e
- 4 – b
- 5 – f
- 6 – c
- 7 – d
- 8 – Boşta kalır.